InnovaConnect là gì và vì sao lại quan trọng với khám phá thuốc mới?
InnovaConnect là chuỗi sự kiện khoa học tập trung vào hóa học dược phẩm và khám phá thuốc mới, nơi nhà khoa học Việt Nam đối thoại trực tiếp với chuyên gia quốc tế để chia sẻ quy trình từ thiết kế, tổng hợp đến đánh giá phân tử, qua đó mở rộng không gian hóa học, thúc đẩy hợp tác quốc tế khoa học và xây dựng năng lực nghiên cứu nội địa trong lĩnh vực thuốc tương lai. Điểm mấu chốt khiến InnovaConnect đáng chú ý là nó không chỉ giới thiệu tri thức mà định hình cách chúng ta tham gia cuộc chơi toàn cầu. Chuỗi chương trình “Thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực hóa học và khám phá thuốc” do Quỹ VinFuture tổ chức, phối hợp với ba đại học lớn tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM, diễn ra trong các ngày 26/9, 29/9 và 1/10. Đây không phải hội thảo “một lần cho xong”, mà là bước đi có tính chiến lược: đặt nhà khoa học trẻ Việt Nam vào mạng lưới nghiên cứu quốc tế ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng.
Mở rộng không gian hóa học: từ 8.000 phân tử đến một ứng viên thuốc
Nếu chỉ nhìn bề nổi, InnovaConnect giống một chuỗi bài giảng hóa học nâng cao. Thực chất, nó là “phòng thí nghiệm ý tưởng” cho khám phá thuốc mới. Tại Hà Nội, GS. David MacMillan nhấn mạnh rằng quá trình khám phá thuốc có thể kéo dài 7–8 năm và các nhóm nghiên cứu phải tạo ra tới 8.000 phân tử để chọn ra một ứng viên đủ tiềm năng bước vào thử nghiệm lâm sàng. Đây là con số khiến mọi nhóm nghiên cứu trong nước phải tự hỏi: một mình liệu có đủ sức? Những tiến bộ ông chia sẻ – từ quang xúc tác sử dụng ánh sáng khả kiến đến xúc tác hữu cơ bền vững – không chỉ là kỹ thuật mới, mà là “chìa khóa” mở rộng không gian hóa học, cho phép tiếp cận những cấu trúc phân tử trước đây quá khó tổng hợp. Quan điểm rõ ràng ở đây: nếu Việt Nam không nhanh chóng bước vào vùng không gian hóa học mới này, chúng ta sẽ tiếp tục đứng ngoài chuỗi giá trị khám phá thuốc dược phẩm hiện đại.
Từ tri thức Nobel đến thực tiễn Đà Nẵng: khoa học địa phương phải “nâng cấp”
Hội nghị “Thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực Hóa học và Khám phá thuốc” tại Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng, với sự tham gia của GS. MacMillan, đã cho thấy một điều: tri thức Nobel chỉ có ý nghĩa khi chạm vào nhu cầu đổi mới sáng tạo địa phương. Ở Đà Nẵng, diễn đàn này được xem là cơ hội để cộng đồng khoa học tiếp cận nghiên cứu tiên phong, đồng thời mở ra hướng đi mới để kết nối tri thức quốc tế với bài toán thực tiễn của vùng. PGS.TS. Lê Tiến Dũng nhấn mạnh sự kiện góp phần khẳng định định hướng đại học nghiên cứu, tạo cầu nối từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng, truyền cảm hứng cho giảng viên và nhà khoa học trẻ. Đây là thay đổi tư duy quan trọng: thay vì xem hoạt động hợp tác quốc tế khoa học như “chuyện bên ngoài”, các trường địa phương đang coi đó là điều kiện để nâng cấp năng lực nội sinh. Nếu Đà Nẵng làm được, các địa phương khác hoàn toàn có thể biến InnovaConnect thành “bệ phóng” cho hệ sinh thái nghiên cứu của mình.
Hợp tác quốc tế khoa học: không chỉ mời diễn giả, mà xây mạng lưới nghiên cứu
Một điểm đáng khen của InnovaConnect Việt Nam là nó không dừng ở những bài trình bày một chiều. Chương trình tạo không gian để chuyên gia quốc tế kết nối với nhà khoa học Việt Nam, cùng trao đổi về hướng nghiên cứu và tìm kiếm cơ hội hợp tác trong hóa học dược phẩm, khám phá thuốc và vật liệu. Được triển khai từ năm 2024, InnovaConnect đã tổ chức 7 sự kiện với hơn 3.000 người tham dự trực tiếp, và nhiều kết nối ban đầu đã phát triển thành hợp tác nghiên cứu, đề xuất dự án. Ở góc độ chuyên môn, sự đa dạng nhân sự – từ GS. Nguyễn Thành Vinh với chiến lược chỉnh sửa phân tử phức tạp ở giai đoạn muộn, đến TS. Jean Kim với góc nhìn hóa dược về hoạt tính, độc tính và đặc tính dược động học – khiến chuỗi sự kiện không biến thành lớp học lý thuyết. Nó buộc nhà khoa học trẻ Việt Nam suy nghĩ như thành viên một nhóm nghiên cứu liên ngành quốc tế, nơi thiết kế phân tử, đánh giá sinh học và tối ưu thuốc diễn ra song song chứ không tách rời.
Từ hội thảo đến năng lực quốc gia trong khám phá thuốc mới
Đặt lại câu hỏi: InnovaConnect rốt cuộc đang tạo ra điều gì cho Việt Nam? Đó là năng lực chứ không phải buổi nói chuyện ấn tượng. Các chuyên gia quốc tế nhiều lần nhấn mạnh rằng với Việt Nam, tiếp cận công nghệ mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng hơn là xây dựng năng lực nghiên cứu, kiểm chứng và đưa phát hiện khoa học tới ứng dụng. TS. Jean Kim cảnh báo rằng một phân tử mới chưa đồng nghĩa với ứng viên thuốc khả thi; cần tái lập kết quả, xác thực cơ chế sinh học, đánh giá hoạt tính, độc tính và dược động học đường uống ngay từ sớm, với sự tham gia của chuyên gia khám phá thuốc và hóa dược. Những kết nối từ InnovaConnect được kỳ vọng tiếp tục phát triển thành trao đổi chuyên môn, hợp tác nghiên cứu và sáng kiến mới, góp phần mở rộng không gian khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn với mạng lưới tri thức toàn cầu. Nếu chúng ta kiên trì biến các cuộc gặp gỡ này thành đề tài, nhóm nghiên cứu và phòng thí nghiệm chung, Việt Nam sẽ không chỉ nói về khám phá thuốc mới, mà từng bước trở thành người tạo ra chúng.
