Đào tạo phải theo kịp nghề báo đang đổi thay
Đào tạo báo chí là quá trình trang bị cho người làm báo kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh nghề nghiệp để sản xuất, kiểm chứng và phân phối thông tin có trách nhiệm trong môi trường truyền thông luôn biến đổi. Sáng 12/11, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí thuộc Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhân lực báo chí đáp ứng yêu cầu thực tiễn”, mở đầu chuỗi tọa đàm chuyên sâu trên phạm vi cả nước. Thông điệp đáng chú ý không nằm ở việc bổ sung thêm vài kỹ năng công nghệ vào giáo trình, mà ở yêu cầu gắn đào tạo với công việc hằng ngày của từng tòa soạn. Chuyển đổi số báo chí đã làm thay đổi cách sản xuất, phân phối và tiếp nhận tin tức; vì vậy, một chương trình chỉ dạy kiến thức chung sẽ khó giúp phóng viên xử lý áp lực và tình huống thực tế.
Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Trần Trọng Dũng nhận định công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới đang đặt ra yêu cầu mới về tư duy, năng lực và bản lĩnh nghề nghiệp. Tọa đàm có sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý báo chí, lãnh đạo, phóng viên và biên tập viên khu vực miền Trung – Tây Nguyên. Việc bắt đầu từ trao đổi với người trong nghề là hướng đi cần thiết: chương trình bồi dưỡng chỉ có ích khi phản ánh đúng khoảng trống kỹ năng mà học viên gặp phải, thay vì chạy theo danh sách công nghệ mới.
Khoảng trống kỹ năng không thể giải quyết bằng tốc độ
Một thách thức được nêu tại tọa đàm là nhiều phóng viên, nhất là ở cơ quan báo chí địa phương, chưa làm chủ công nghệ, còn lúng túng khi khai thác dữ liệu số và ứng phó với thông tin giả. Ông Trần Trọng Dũng cũng cảnh báo áp lực về tốc độ, số lượng và khả năng tiếp cận công chúng có thể khiến người làm báo đánh đổi chiều sâu tác phẩm và sức sáng tạo. Đây là vấn đề không thể xử lý bằng cách yêu cầu phóng viên sản xuất nhanh hơn. Đào tạo cần giúp họ biết lựa chọn, kiểm chứng và diễn giải thông tin, đồng thời hiểu giới hạn của công cụ số. Nếu kỹ năng mới chỉ được dạy như thao tác kỹ thuật, người học vẫn dễ bị cuốn theo nhịp nền tảng mà thiếu năng lực đánh giá hệ quả nghề nghiệp.
Các đại biểu bàn về năng lực cần có trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, thu hẹp khoảng cách kỹ năng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và báo chí dữ liệu; đồng thời tăng khả năng quản trị rủi ro trên không gian mạng và giữ vững đạo đức nghề nghiệp. Những nội dung này cho thấy nhân lực báo chí hiện đại cần kết hợp chuyên môn truyền thống với khả năng làm việc trên môi trường đa nền tảng. Biết dùng công cụ chưa đủ: phóng viên và biên tập viên còn phải nhận diện sai lệch, bảo vệ độ tin cậy của thông tin và chịu trách nhiệm với sản phẩm xuất bản.
Bồi dưỡng ngắn, thực hành nhiều, sát từng tòa soạn
Định hướng hợp lý nhất từ tọa đàm là chuyển trọng tâm bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí sang thực hành và khả năng ứng dụng sau khóa học. Các ý kiến đề xuất khóa ngắn hạn, chuyên sâu, tích hợp công cụ trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy và gắn bài tập với yêu cầu tác nghiệp thực tế tại tòa soạn. Cách làm này có lợi thế rõ ràng: học viên có thể rèn một kỹ năng cụ thể, rồi đưa vào công việc thay vì chỉ nghe giới thiệu khái quát. Nhưng hiệu quả không tự đến từ việc rút ngắn khóa học; nội dung cần được thiết kế theo vai trò, loại hình cơ quan báo chí và mức độ thành thạo của học viên.
Tọa đàm cũng nhấn mạnh nhu cầu liên kết giữa Trung tâm, các tòa soạn và tổ chức Hội; mô hình bồi dưỡng tại chỗ cùng sổ tay thực hành nghiệp vụ được đề xuất để phóng viên, biên tập viên thường xuyên cập nhật kỹ năng. Đây là hướng đi thiết thực hơn những chương trình tách rời khỏi nơi làm việc: tòa soạn có thể nêu bài toán cụ thể, còn đơn vị đào tạo hỗ trợ xây dựng nội dung và phương pháp phù hợp. Việc đánh giá kết quả cũng nên tập trung vào khả năng vận dụng trong công việc, không chỉ dừng ở việc hoàn thành một buổi học.
Chất lượng đào tạo được đo bằng thay đổi trong tác nghiệp
Tọa đàm là điểm mở đầu cho chuỗi trao đổi trên cả nước, nhằm nhận diện nhu cầu và tìm giải pháp phù hợp với đặc thù từng địa bàn, từng loại hình cơ quan báo chí. Bước tiếp theo cần là chuyển các đề xuất thành chương trình, tài liệu và phương pháp bồi dưỡng cụ thể, đồng thời tạo cơ chế để tòa soạn góp ý và phản hồi về hiệu quả áp dụng. Nếu thiếu vòng phản hồi ấy, đào tạo dễ quay lại lối dạy chung, còn khoảng cách giữa lớp học và bàn làm việc vẫn nguyên vẹn.
Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí dự kiến dùng các ý kiến tại tọa đàm làm cơ sở tiếp tục hoàn thiện nội dung, chương trình và phương pháp bồi dưỡng theo hướng thiết thực, gắn sát nhu cầu tác nghiệp. Đích đến không chỉ là một đội ngũ biết sử dụng công nghệ, mà là những người làm báo vững nghiệp vụ, có bản lĩnh và có trách nhiệm trong môi trường số. Kết luận cần rõ ràng: chuyển đổi số báo chí đòi hỏi đổi mới cả nội dung lẫn cách đào tạo, và thước đo cuối cùng phải là chất lượng công việc sau khóa học.
