Ranh giới giữa trách nhiệm của trường và lựa chọn của gia đình
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT là quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, nhằm phân định nội dung nhà trường phải bảo đảm với nội dung gia đình có thể tự nguyện lựa chọn. Thông tư có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc mở thêm một danh mục để trường có thể thu tiền, mà ở yêu cầu giữ rõ ranh giới giữa giáo dục cần thiết và dịch vụ theo nhu cầu. Hoạt động giáo dục tăng cường ưu tiên nội dung thiết yếu, giúp học sinh thực hành, trải nghiệm, vận dụng kiến thức và phát triển phẩm chất, năng lực. Nếu nội dung thuộc trách nhiệm giáo dục của nhà trường bị chuyển thành dịch vụ thu phí, cơ hội học tập sẽ phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của gia đình. Vì vậy, Thông tư 85 giáo dục nên được nhìn trước hết như một cơ chế bảo vệ công bằng, không phải giấy phép để mở rộng thu phí trường học.
Hoạt động tăng cường phải được bảo đảm, không thu tiền
Nguyên tắc cốt lõi là hoạt động giáo dục tăng cường thuộc trách nhiệm nhà trường phải được duy trì để học sinh tiếp cận mà không phải đóng tiền. Quy định hướng tới bảo đảm mọi người học được tiếp cận nội dung này trong thời gian học hai buổi mỗi ngày hoặc theo lộ trình tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày ở trường chưa đủ điều kiện; nhà trường không được thu tiền người học.
Ranh giới ấy cũng chặn một cách làm cần được giám sát nghiêm: cắt giảm nội dung tăng cường rồi đưa nội dung tương tự sang hoạt động có thu phí. Thông tư cấm việc cắt giảm hoạt động thuộc trách nhiệm của trường để chuyển sang hoạt động theo nhu cầu nhằm thu tiền. Đây là điểm bảo vệ trực tiếp quyền lợi học sinh, nhất là những em có gia đình không thể chi trả cho các lựa chọn bổ sung. Việc tổ chức học hai buổi mỗi ngày không đồng nghĩa với việc trường được mặc nhiên biến thời gian học thêm thành dịch vụ thu tiền.
Hoạt động theo nhu cầu phải tự nguyện và minh bạch
Khác với nội dung tăng cường cần bảo đảm cho mọi học sinh, hoạt động theo nhu cầu có thể mở rộng, nâng cao hoặc đi sâu theo năng khiếu, sở thích và định hướng cá nhân. Học sinh và gia đình được lựa chọn tham gia trên cơ sở tự nguyện; trường không được ép buộc, vận động áp đặt hay tạo áp lực. Quyền từ chối phải có ý nghĩa trong thực tế: học sinh không đăng ký không được bị đặt vào vị thế bất lợi, bị tách biệt hoặc mất điều kiện giáo dục các em có quyền hưởng.
Nếu có thu tiền đối với hoạt động theo nhu cầu, việc thu phải tuân thủ quy định tài chính, công khai và không vượt mức do cấp có thẩm quyền quy định đối với cơ sở giáo dục công lập. Nhà trường cũng không được dùng việc tham gia hay không tham gia để đánh giá kết quả học tập, khen thưởng hoặc xếp loại học sinh. Minh bạch vì thế không chỉ là công bố khoản thu; phụ huynh còn cần biết rõ nội dung, cách tổ chức và quyền lựa chọn mà không chịu sức ép.
Hiệu quả phụ thuộc vào nguồn lực và giám sát
Thông tư được ban hành để cụ thể hóa định hướng phát triển giáo dục, trong đó có tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW, đồng thời thúc đẩy công bằng trong tiếp cận và phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực, tri thức, kỹ năng. Nhưng nguyên tắc miễn phí sẽ khó thành hiện thực nếu trường không có kinh phí, nhân lực và kế hoạch phù hợp. Quy định giao UBND cấp tỉnh trách nhiệm bố trí kinh phí cho cơ sở giáo dục công lập theo khả năng cân đối và phân cấp ngân sách, ưu tiên địa bàn, trường còn khó khăn.
Bước tiếp theo là trường rà soát thời khóa biểu, đội ngũ, cơ sở vật chất và kinh phí để chuẩn bị tổ chức hoạt động phù hợp. Đây là lúc phụ huynh có thể yêu cầu nhà trường phân biệt rõ nội dung tăng cường miễn phí với hoạt động tự chọn có thu, cũng như cách bảo đảm học sinh không tham gia vẫn được học tập đầy đủ. Kết luận, Thông tư 85 đặt ra một ranh giới đúng đắn; giá trị của nó sẽ được quyết định bởi việc thực thi và giám sát, để lựa chọn tự nguyện không biến thành áp lực đóng góp.
