Bước ngoặt: Khi chất liệu và ký ức Việt thành lợi thế cạnh tranh
Làn sóng nhà thiết kế Việt Nam đưa lụa, kỹ nghệ thủ công và ký ức văn hóa bản địa lên Paris Fashion Week và Milan Fashion Week là một chiến lược sáng tạo có chủ đích, biến chất liệu và câu chuyện Việt thành ngôn ngữ thời trang đương đại đủ sức cạnh tranh trên sàn diễn quốc tế. Thay vì cố hòa tan vào guồng chung của thời trang Âu – Mỹ, họ chọn đi con đường ngược lại: càng bước ra thế giới càng đào sâu vào bản sắc, dùng di sản văn hóa thời trang như “vũ khí mềm” để tạo dấu ấn khác biệt và lâu dài.
Tối 30/9 tại Maison de l’Amérique Latine trên đại lộ Saint-Germain, nhà thiết kế Nguyễn Phúc Tuấn giới thiệu bộ sưu tập thứ sáu “Numéro 6: Vũ khúc cố đô” trong khuôn khổ Paris Fashion Week Xuân/Hè 2027. Cùng lúc ở một kinh đô khác, NTK Phan Đăng Hoàng và thương hiệu PHAN DANG HOANG trở lại Milan Fashion Week với BST ready-to-wear Xuân Hè 2027, tiếp tục vang vọng niềm tự hào về cội nguồn và ký ức Việt nơi đất khách. Hai sân khấu, một tinh thần: dùng chất liệu Việt để kể câu chuyện Việt theo ngôn ngữ toàn cầu.
Lụa Bảo Lộc Paris: cơn mưa Huế và cuộc chơi phom dáng
Cụm từ “lụa Bảo Lộc Paris” không còn là viễn cảnh mơ hồ khi toàn bộ 31 thiết kế trong “Vũ khúc cố đô” đều sử dụng lụa tơ tằm Bảo Lộc, từ organza, organza satin, taffeta đến nhung tơ tằm, kết hợp voan lưới, lông vũ, pha lê và kim sa. Ở đây, lụa không phải chi tiết điểm xuyết cho đẹp mà là nền tảng vật chất của cả bộ sưu tập, là chất liệu duy nhất đủ mềm để giữ hồn Huế mà vẫn đủ “kỷ luật” để đứng vững trong cấu trúc. Chính lựa chọn triệt để này biến lụa Bảo Lộc thành tuyên ngôn rõ ràng: chất liệu Việt có thể đi đến tận cùng của tính cao cấp.
“Vũ khúc cố đô” bắt đầu từ trò chơi chữ “vũ” – vừa là mưa, vừa là vũ điệu – và được chia thành ba hồi: Khởi Vũ, Chính Vũ, Quang Vũ, từ khoảng lặng trước mưa, đi vào vùng tối mây giông rồi mở ra ánh sáng sau cơn mưa. Cơn mưa ấy không được minh họa bằng hình ảnh postcard, mà được chuyển hóa thành phom dáng và chi tiết: mây thành khối phom, chuồn chuồn cắt thủ công từ organza, cỏ lau bằng lông vũ nhuộm màu, chuỗi pha lê buông khỏi thân váy như những hạt mưa chuyển động theo cơ thể. Đây chính là kỹ nghệ thủ công được dùng như phương pháp tạo hình, chứ không phải trang trí xa xỉ bề mặt.
Ký ức Huế: từ tuổi thơ ướt mưa đến di sản văn hóa thời trang
Điều sắc bén trong câu chuyện của Nguyễn Phúc Tuấn là cách anh từ chối mô phỏng Huế theo kiểu hoài cổ dễ dãi. Những ký ức Huế bước vào “Numéro 6” không bằng việc sao chép hoa văn cung đình hay tái hiện hình ảnh quen thuộc. Cơn mưa trong bộ sưu tập là mưa của đứa trẻ đạp xe quanh Đại Nội sau giờ học, của cỏ lau bên sông Hương, những đàn chuồn chuồn bay thấp trước giông và chiếc áo mưa đen của mẹ trên yên xe. Di sản, ở đây, là ký ức sống động, không phải bảo tàng.
Nếu Huế là linh hồn của bộ sưu tập, thì lụa Bảo Lộc chính là vật liệu để ký ức ấy thành hình. Từ Paris, câu chuyện của “Numéro 6” trở lại với điểm khởi đầu: Huế, Bảo Lộc và những ký ức đã đi cùng nhà thiết kế trên hành trình làm nghề. Có thể thấy “dấu vết” Việt Nam hiện diện trong từng lớp lụa, đường cắt, màu sắc và chuyển động, thay vì phải dựa vào biểu tượng dễ nhận diện. Đó là di sản văn hóa thời trang theo nghĩa đúng nhất: văn hóa không bị đóng khung trong quá khứ, mà được tái sinh trong cấu trúc, nhịp điệu, ánh sáng của một bộ sưu tập ready-to-wear.
Nàng Tấm trên sàn Milan: cổ tích Việt như bản đồ nhận diện mới
Ở Milan Fashion Week, Phan Đăng Hoàng chọn một con đường khác mà cùng chung đích đến: dùng văn học dân gian để định nghĩa lại hình ảnh nhà thiết kế Việt Nam trên bản đồ thời trang. Trong BST ready-to-wear Xuân Hè 2027, anh kể cho giới mộ điệu quốc tế nghe về Tấm Cám – câu chuyện chứa đựng những bài học nhân văn đã in vào ký ức của nhiều thế hệ người Việt. Với anh, thông điệp đọng lại là hành trình biến hóa và nghị lực sống phi thường của nàng Tấm – một hình tượng hoàn hảo để nói về sức bền, khả năng tái sinh của chính thời trang Việt.
Điều đáng chú ý là Tấm Cám không bị “trang phục hóa” thành áo tứ thân, yếm đào, giếng nước sân đình theo kiểu minh họa sách giáo khoa. Trước đó, Phan Đăng Hoàng đã xây dựng một dòng chảy liên tục xoay quanh di sản văn hóa: từ tranh lụa và nghệ thuật gốm trong Ceramics, giấy dó trong ZigZag, sơn mài trong Lacquer, đến hình ảnh người phụ nữ Kinh Bắc. Mỗi bộ sưu tập là một chương riêng, nhưng cùng nằm trong một dự án lớn: nghiên cứu văn hóa Việt Nam và chuyển hóa những giá trị ấy bằng tư duy thời trang đương đại. Với anh, đó là cách một nền văn hóa “không đánh mất bản ngã, chuyển mình để là chính mình”.
Từ kỹ nghệ thủ công đến tương lai: thời trang Việt muốn gì ở cuộc chơi toàn cầu?
Dù ở Paris hay Milan, điểm gặp nhau của Nguyễn Phúc Tuấn và Phan Đăng Hoàng là niềm tin vào kỹ nghệ thủ công như lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Với “Numéro 6”, kỹ thuật dựng phom 3D, xếp lớp, cắt chéo, tạo hình lông vũ, cắt voan bằng tay và vẽ sơn dầu trên lụa xuất hiện xuyên suốt. “Với ‘Numéro 6,’ thủ công không phải một chi tiết nhằm tăng vẻ xa xỉ. Nó là phương pháp tạo hình”. Cách dùng thủ công để điều khiển ánh sáng, chuyển động trên cơ thể người mặc cho thấy thời trang Việt không muốn dừng ở chỗ “có họa tiết đẹp”, mà muốn chạm tới chuẩn mực kỹ thuật quốc tế.
Về phía Phan Đăng Hoàng, một phần không thể thiếu trong ngôn ngữ của anh là kỹ năng “hòa giải” chất liệu đối lập: gấm sánh đôi cùng denim, mềm mại đối lập cấu trúc, đưa gấm – một chất liệu mang tính nghi lễ – lấn sâu hơn vào tủ đồ hàng ngày. Anh còn hợp tác cùng Hangsilk để phát triển một dòng gấm đặc biệt dành riêng cho thị trường trong nước. Từ Việt Nam đến Milan, hành trình ấy hướng đến một cuộc đối thoại hai chiều: mang giá trị văn hóa Việt ra thế giới, đồng thời tiếp nhận các chuyển động của thời trang quốc tế để tiếp tục phát triển ngôn ngữ riêng. Sau đêm diễn tại Paris, “Vũ khúc cố đô” còn được trưng bày từ ngày 2–3/10 tại showroom Barocc’o, khách sạn Le Meurice, để công chúng có thêm thời gian nhìn kỹ từng bề mặt lụa và cấu trúc. Đó là dấu hiệu rõ ràng: thời trang Việt không “đi nhờ” các tuần lễ, mà đang đòi hỏi một vị trí đối thoại ngang hàng.
