Từ khát vọng đổi mới đến năng lực đầu tư
Thể chế doanh nghiệp là hệ thống quy định, thủ tục và cách thực thi chính sách chi phối khả năng đầu tư, đổi mới, sản xuất và cạnh tranh của doanh nghiệp. Khi hệ thống ấy minh bạch, ổn định và có thể dự báo, doanh nghiệp mới dám tính đường dài thay vì dành nguồn lực ứng phó bất định. Đây là điểm mấu chốt trong kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp: họ cần giảm chi phí tuân thủ, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, đất đai, đầu tư, tín dụng, nhân lực, khoa học - công nghệ và thị trường. Nhu cầu ấy không dừng ở việc kinh doanh thuận tiện hơn. Doanh nghiệp muốn có điều kiện đầu tư vào công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, từ đó nâng năng suất, mở rộng quy mô và cạnh tranh ở thị trường quốc tế. Nghị quyết 68-NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; thách thức là biến định hướng đó thành môi trường đủ tin cậy để doanh nghiệp hành động.
Điểm nghẽn thể chế hiện rõ trong những quyết định dài hạn
Các dự án nông nghiệp công nghệ cao cho thấy vì sao sự ổn định chính sách có ý nghĩa thiết thực: vốn lớn, thời gian đầu tư dài, lại phụ thuộc vào đất đai, hạ tầng, vùng nguyên liệu, môi trường, logistics và đầu ra. Nếu thủ tục hoặc quy định khó dự báo, doanh nghiệp khó lập kế hoạch; hệ quả không chỉ là dự án chậm mà còn là cơ hội việc làm, liên kết sản xuất và tiêu thụ của người dân bị thu hẹp. Biến động đầu vào càng làm rủi ro vốn rõ hơn. Trong bối cảnh giá cà phê tăng khoảng 300% và giá hồ tiêu tăng khoảng 80%, doanh nghiệp phải huy động nhiều vốn hơn để thu mua cùng lượng nguyên liệu, đồng thời tăng vay ngân hàng. Có thời điểm, tỷ lệ thuế thực tế phải nộp lên tới khoảng 35,6%. Những con số này nhấn mạnh rằng chính sách doanh nghiệp cần tính đến sức chịu đựng dòng tiền, thay vì chỉ đặt thêm yêu cầu tuân thủ.
Hệ sinh thái khởi nghiệp phải kết nối với thị trường
Bộ Công Thương đặt mục tiêu phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo ngành Công Thương đồng bộ, kết nối hiệu quả với hệ sinh thái quốc gia và quốc tế. Định hướng này đúng trọng tâm, bởi ý tưởng và công nghệ chỉ tạo giá trị khi doanh nghiệp tiếp cận được vốn, nhân lực, đối tác và khách hàng. Kế hoạch của Bộ cũng hướng tới thương mại hóa kết quả nghiên cứu, ứng dụng công nghệ chiến lược, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Muốn vậy, hệ sinh thái đổi mới không thể chỉ là mạng lưới sự kiện hay chương trình ươm tạo. Cần cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương, tập đoàn, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội ngành hàng và đối tác quốc tế. Doanh nghiệp lớn cũng nên làm hạt nhân liên kết, đưa công nghệ, tiêu chuẩn, năng lực quản trị và thị trường đến doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và người sản xuất. Khi đó, đổi mới có cơ hội lan rộng qua chuỗi giá trị.
Chính sách cần chuyển định hướng thành cơ hội cụ thể
Quyết định 2814/QĐ-BCT được Bộ Công Thương ban hành để thực hiện Nghị quyết 86/NQ-CP ngày 5/4/2026 về Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo. Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, 60% chủ thể kinh doanh sử dụng công cụ, nền tảng số, 40% dùng dịch vụ nền tảng số dùng chung và hình thành ít nhất 300 không gian, trung tâm, cụm đổi mới sáng tạo trên toàn quốc. Bộ dự kiến trình Chương trình khởi nghiệp sáng tạo trong ngành Công Thương trong năm 2027. Các mục tiêu chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm thực thi: rà soát quy định, hỗ trợ thử nghiệm và hoàn thiện công nghệ, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu, kết nối thị trường trọng điểm và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, kể cả qua môi trường số. Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp tiên phong, người dân đồng hành là cách phân vai hợp lý. Kết luận cần rõ: chính sách tốt không làm thay doanh nghiệp, nhưng phải giảm rủi ro thể chế để sáng kiến có thể thành sản phẩm, năng suất và thị trường.
