Mở rộng đầu tư không còn chỉ nhắm vào xuất khẩu
Đầu tư Nhật Bản tại Việt Nam là dòng vốn của các doanh nghiệp Nhật nhằm mở rộng sản xuất, bán hàng và dịch vụ, vừa phục vụ thị trường nội địa vừa kết nối chuỗi cung ứng khu vực. Dữ liệu mới cho thấy chiến lược này đang chuyển từ lựa chọn địa điểm sản xuất sang hiện diện sâu hơn trong đời sống kinh tế và tiêu dùng.
Tại diễn đàn công nghiệp Bắc Ninh ngày 4/11, ông Takahiro Kono, đại diện Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản tại Hà Nội, cho biết 56,9% doanh nghiệp Nhật đang hoạt động tại Việt Nam dự định mở rộng trong một đến hai năm tới. Tỷ lệ này vượt mức trung bình 46,8% của ASEAN và 45% của châu Á - châu Đại Dương, đồng thời cao nhất trong các nước ASEAN được khảo sát. Đây không phải tín hiệu chỉ đến từ các nhà máy: doanh nghiệp phi chế tạo cũng muốn tăng bán hàng, trong khi nhà sản xuất tính nâng công suất cho xuất khẩu.
Động lực nằm ở hai phía. Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung thúc đẩy doanh nghiệp Nhật đa dạng hóa địa điểm sản xuất; cùng lúc, nhu cầu trong nước Việt Nam trở nên quan trọng hơn. Doanh thu xuất khẩu hiện chiếm khoảng 48% tổng doanh thu của doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam, thấp hơn mức 56,2% ghi nhận năm 2015. Vì vậy, sức hút của Việt Nam không chỉ nằm ở vai trò cứ điểm sản xuất mà còn ở khả năng tạo doanh thu tại chỗ.
Chuỗi cung ứng nội địa có cơ hội, nhưng phải đáp ứng chuẩn
Cơ hội đầu tư chỉ tạo giá trị lan tỏa khi doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung ứng, thay vì đứng ngoài chuỗi. Khảo sát năm 2025 của JETRO ghi nhận tỷ lệ thu mua nội địa của doanh nghiệp Nhật đạt 38,1%; phần mua trực tiếp từ doanh nghiệp Việt Nam tăng lên 18,3%, tăng 2,6 điểm phần trăm so với năm trước và là mức cao nhất kể từ khi khảo sát bắt đầu.
Đây là chuyển biến đáng chú ý cho công nghiệp hỗ trợ, nhất là ở những cụm sản xuất điện tử và cơ khí chính xác như Bắc Ninh. Theo khảo sát JETRO, 49,4% doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam dự định tăng cường thu mua trong nước trong một đến hai năm tới. Điều đó mở thêm cửa cho nhà cung ứng Việt, nhưng không bảo đảm đơn hàng tự đến: doanh nghiệp nội địa vẫn phải chứng minh chất lượng ổn định, giao hàng đúng hạn và năng lực đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Bắc Ninh có 277 dự án đầu tư Nhật được cấp phép, đứng thứ ba cả nước theo số lượng trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9/2026; hệ sinh thái điện tử và công nghiệp hỗ trợ tạo nền tảng để kết nối thêm nhà cung ứng trong nước. Điểm mấu chốt không phải chỉ thu hút thêm nhà máy Nhật, mà là giúp doanh nghiệp Việt đủ sức tham gia sâu hơn vào hoạt động mua sắm của họ.
Bán lẻ Nhật đặt cược vào sức mua dài hạn
Nếu sản xuất tận dụng vị trí của Việt Nam trong chuỗi cung ứng, bán lẻ Nhật đặt cược vào người tiêu dùng trong nước. AEON liên tiếp khai trương các trung tâm thương mại tại Hải Dương và Thanh Hóa, trong khi AEON MALL Hạ Long bắt đầu đón khách ngày 11/11 và dự kiến khai trương chính thức ngày 14/11. Đó là những điểm đến mua sắm, ăn uống và giải trí mới cho cư dân địa phương, đồng thời là dấu hiệu cho thấy các tập đoàn sẵn sàng mở rộng hiện diện ngoài những đô thị lớn.
Kế hoạch 2026-2030 của AEON xác định Việt Nam là thị trường ưu tiên hàng đầu tại ASEAN, dự kiến nhận khoảng 60% vốn đầu tư của tập đoàn trong khu vực. FamilyMart hiện có khoảng 200 cửa hàng tại Việt Nam, đã mở các điểm bán đầu tiên ở Hà Nội từ tháng 8 và hướng tới 300 cửa hàng riêng tại thủ đô vào năm tài chính 2031. FujiMart đặt mục tiêu nâng mạng lưới lên 50 điểm bán trong vài năm tới.
Việc mở rộng của AEON, FamilyMart và FujiMart phản ánh niềm tin vào sức mua và nhu cầu tiện lợi, chứ không đơn thuần là cuộc đua tăng số cửa hàng. Với người tiêu dùng, thêm trung tâm thương mại và cửa hàng gần nhà có thể đồng nghĩa lựa chọn hàng hóa, dịch vụ phong phú hơn. Nhưng kết quả dài hạn vẫn phụ thuộc vào khả năng các nhà bán lẻ điều chỉnh danh mục, giá trị dịch vụ và địa điểm theo nhu cầu từng khu vực.
Bandai Namco cho thấy vốn Nhật đang bước vào giải trí số
Một thương vụ trong tháng 11/2026 mở rộng bức tranh đầu tư ra ngoài nhà máy và cửa hàng: Bandai Namco Holdings mua 42,1% cổ phần POPS Worldwide, doanh nghiệp truyền thông kỹ thuật số có trụ sở tại Việt Nam. Hai bên không công bố giá trị giao dịch. Thương vụ Bandai Namco POPS cho thấy các tập đoàn Nhật cũng muốn tiếp cận khán giả Đông Nam Á qua nền tảng và mạng lưới đã am hiểu thị trường địa phương.
Thay vì chỉ đưa trò chơi, phim hoạt hình và sản phẩm nhân vật từ Nhật sang, Bandai Namco có thể phối hợp với POPS về phân phối nội dung, bản địa hóa sản phẩm giải trí, tiếp thị trên mạng xã hội và tổ chức sự kiện trực tiếp. Hai bên dự kiến nghiên cứu cách đưa các tài sản trí tuệ của Bandai Namco đến gần người tiêu dùng hơn bằng nội dung và hoạt động phù hợp với thị trường.
Đây là hướng mở rộng có ý nghĩa: vốn Nhật đang tìm đến cả năng lực sản xuất, sức mua bán lẻ và sự chú ý của khán giả trên môi trường số. Dẫu vậy, một khoản đầu tư cổ phần chưa tự động bảo đảm thành công; khả năng bản địa hóa và xây dựng nội dung có sức hút mới quyết định liệu thương vụ có tạo được kết nối bền vững với người dùng hay không. Tổng thể, Việt Nam đang được nhìn nhận đồng thời như cứ điểm sản xuất, thị trường tiêu dùng và cửa ngõ giải trí số.
