Cao tốc Pleiku - Lệ Thanh là gì và vì sao Gia Lai chấp nhận đi trước quy hoạch?
Cao tốc Pleiku - Lệ Thanh là tuyến đường bộ cao tốc dài hơn 54km, quy mô 4 làn xe, được đề xuất đầu tư hơn 17.000 tỷ đồng theo phương thức đối tác công tư (PPP) nhằm kết nối TP. Pleiku với Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, tạo trục giao thông chiến lược cho khu vực Tây Nguyên và vùng phụ cận.
Quyết định của UBND tỉnh Gia Lai cho phép Công ty Cổ phần Tập đoàn Đức Long Gia Lai nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện hồ sơ đề xuất dự án cao tốc Pleiku - Lệ Thanh cho thấy tỉnh đang chọn cách đi trước quy hoạch để kéo hạ tầng Tây Nguyên lên một mặt bằng mới. Dù trong Quy hoạch mạng lưới đường bộ 2021 – 2030, dự án này được ấn định sau năm 2030, khung pháp lý đã mở cánh cửa cho những địa phương dám huy động nguồn lực xã hội hóa để làm sớm hơn. Gia Lai đã quyết nắm lấy cơ hội đó, đồng thời gửi một thông điệp khá rõ: nếu chờ ngân sách trung ương, Tây Nguyên còn phải đứng ngoài cuộc đua cao tốc thêm nhiều năm nữa.
Chiến lược PPP của Đức Long Gia Lai: 17.000 tỷ cho một dự án, 105.000 tỷ cho cả cuộc chơi
Về kỹ thuật, cao tốc Pleiku - Lệ Thanh được đề xuất 4 làn xe, nền đường rộng 24,75m, tốc độ thiết kế 100km/h, với 5 nút giao khác mức liên thông và 1 nút giao bằng cuối tuyến; tổng diện tích đất ảnh hưởng khoảng 300ha. Sơ bộ tổng mức đầu tư hơn 17.000 tỷ đồng biến đây thành một dự án 17.000 tỷ đồng mang tính chuẩn mực cho mô hình PPP trên địa bàn rộng thứ hai cả nước. Theo phương án, Nhà nước hỗ trợ khoảng 70% vốn, nhà đầu tư huy động 30%. "Trong cơ cấu nguồn vốn, ngân sách Nhà nước hỗ trợ 70%, 30% còn lại do nhà đầu tư huy động" là phát biểu then chốt định nghĩa cách Đức Long Gia Lai muốn bước vào cuộc chơi PPP quy mô lớn.
Quan trọng hơn, dự án cao tốc Pleiku - Lệ Thanh chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh 2 tuyến cao tốc tổng chiều dài 315km với tổng vốn dự kiến khoảng 105.000 tỷ đồng mà Đức Long Gia Lai cùng liên danh Tập đoàn Alpha Seven được chấp thuận lập hồ sơ. Trước đó, Bộ Xây dựng đã cho phép doanh nghiệp này nghiên cứu cao tốc Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa, thuộc trục Bắc - Nam phía Tây, chiều dài sau điều chỉnh 261km, giai đoạn 1 cũng 4 làn xe, vốn đầu tư dự kiến 88.000 tỷ đồng theo hình thức PPP, hợp đồng BOT. Nói cách khác, DLG đang đặt cược vào việc trở thành nhà đầu tư hạ tầng Tây Nguyên, chứ không chỉ là một dự án riêng lẻ.
Tiền mặt 16 tỷ và tuyên bố “đã sẵn sàng”: Rủi ro tài chính có vượt quá sức DLG?
Điểm gây tranh luận nhất trong chiến lược Đức Long Gia Lai PPP không nằm ở chiều dài cao tốc hay con số 17.000 tỷ, mà ở năng lực tài chính thực tế của doanh nghiệp. Tại ngày 30/6, DLG có tổng tài sản khoảng 4.392 tỷ đồng, trong đó tiền và tương đương tiền chỉ đạt 16 tỷ đồng, nợ phải trả hơn 3.287 tỷ, cao gần 3 lần vốn chủ sở hữu 1.105 tỷ. Trong bối cảnh đó, Chủ tịch HĐQT Bùi Pháp vẫn khẳng định doanh nghiệp "đã sẵn sàng đáp ứng đầy đủ nguồn vốn để triển khai hai tuyến đường" tổng vốn 105.000 tỷ. Câu nói này sẽ là lời cam kết táo bạo hoặc là con dao hai lưỡi, tùy cách DLG biến nó thành hiện thực chứ không chỉ là khẩu hiệu.
Về lý thuyết, với cơ cấu PPP mà ngân sách nhà nước hỗ trợ khoảng 70%, phần 30% do nhà đầu tư huy động có thể dựa vào liên danh với Tập đoàn Alpha Seven, các công ty trong hệ sinh thái và nhiều ngân hàng, tổ chức tín dụng. Kịch bản này giúp giảm áp lực vốn tự có, nhưng lại đẩy rủi ro sang khả năng cấu trúc tài chính, thu xếp nợ và quản trị dòng tiền trong suốt vòng đời dự án. Khi nợ phải trả đã cao gần 3 lần vốn chủ, bất kỳ cú trượt tiến độ, chậm giải ngân hay hụt thu phí nào cũng có thể phản đòn ngược lại bảng cân đối của DLG. Câu hỏi không phải là có huy động được vốn hay không, mà là doanh nghiệp có chịu nổi các nghĩa vụ dài hạn mà hai tuyến cao tốc 315km mang lại hay không.
Gia Lai, Tây Nguyên và cửa khẩu quốc tế: Lợi ích nào cho kinh tế vùng?
Nếu nhìn từ góc độ Gia Lai và hạ tầng Tây Nguyên, cao tốc Pleiku - Lệ Thanh mang ý nghĩa lớn hơn chuyện một doanh nghiệp tư nhân muốn làm dự án 17.000 tỷ đồng. Tuyến cao tốc bắt đầu từ điểm kết nối với điểm cuối cao tốc Quy Nhơn - Pleiku và kết thúc tại Quốc lộ 19, khu vực Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, xã Ia Dom. Khi hoàn thành, tuyến này tạo thêm một trục kết nối từ Tây Nguyên đến các cảng biển miền Trung và cửa khẩu quốc tế, mở rộng khả năng liên kết vùng và giao thương với Lào, Campuchia. Theo UBND tỉnh Gia Lai, đây là dự án quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời phục vụ quốc phòng, an ninh khu vực Tây Nguyên.
Không dừng ở kết nối với Quy Nhơn - Pleiku, tuyến cao tốc Pleiku - Lệ Thanh còn được định hướng kết nối với hàng loạt cao tốc trong khu vực như Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Quảng Ngãi - Kon Tum, Phú Yên - Đắk Lắk và cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Điều này hứa hẹn từng bước hoàn thiện mạng lưới cao tốc Tây Nguyên, nâng hiệu quả giao thông liên vùng, giảm chi phí logistics cho nông sản, gỗ, khoáng sản – những ngành trụ cột của vùng. Vấn đề là mọi lợi ích này chỉ trở thành hiện thực nếu dự án được triển khai đúng tiến độ chuẩn bị đầu tư giai đoạn 2026 – 2027 và cơ bản hoàn thành trước năm 2030 như kế hoạch.
Bước ngoặt hay cú mạo hiểm? Gia Lai cần gì để không biến PPP thành “giấc mơ trên giấy”
Câu chuyện cao tốc Pleiku - Lệ Thanh cho thấy Gia Lai đang chấp nhận một cú đánh cược có tính toán: dùng PPP để kéo hạ tầng Tây Nguyên đi trước quy hoạch, đồng thời trao cơ hội lớn cho một "đại gia phố núi" đang thiếu tiền mặt nhưng thừa tham vọng. Tỉnh đã yêu cầu nhà đầu tư hoàn tất hồ sơ trước 31/12/2026, phối hợp với các sở, ngành để làm rõ kỹ thuật, kinh tế, tài chính, pháp lý – nghĩa là không giao trắng mà đặt doanh nghiệp vào khung trách nhiệm cụ thể.
Đây có thể là bước ngoặt nếu DLG và liên danh chứng minh được năng lực tài chính, quản trị rủi ro, chuẩn bị quỹ đất và tổ chức thi công để dự án kịp khởi công và cơ bản hoàn thành trước năm 2030. Nhưng cũng có thể trở thành cú mạo hiểm nếu các cam kết vốn không được hiện thực hóa, khiến dự án kéo dài, đội chi phí và mất lòng tin vào mô hình PPP cho hạ tầng Tây Nguyên. Lúc này, vai trò "nhạc trưởng" của tỉnh – từ lựa chọn nhà đầu tư, cơ chế chia sẻ rủi ro, đến giám sát tiến độ – sẽ quyết định xem cao tốc Pleiku - Lệ Thanh là câu chuyện thành công hay bài học cảnh tỉnh cho các dự án PPP sau này.
