Cao tốc Pleiku - Lệ Thanh: Dự án PPP tham vọng cho Tây Nguyên
Cao tốc Pleiku Lệ Thanh là dự án đường bộ cao tốc dài hơn 54km, quy mô 4 làn xe, được tỉnh Gia Lai định hướng đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) với tổng mức vốn sơ bộ hơn 17.000 tỷ đồng, nhằm kết nối thành phố Pleiku với Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh và tạo trục giao thương mới cho khu vực Tây Nguyên. Đây không chỉ là một công trình hạ tầng giao thông, mà là một phép thử quan trọng cho mô hình dự án PPP Tây Nguyên, nơi năng lực huy động vốn tư nhân vẫn còn là dấu hỏi. Chủ tịch UBND Gia Lai đã đồng ý cho Công ty Cổ phần Tập đoàn Đức Long Gia Lai nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện hồ sơ đề xuất dự án này. Việc giao cho Đức Long Gia Lai mở màn một tuyến cao tốc chiến lược thể hiện tầm nhìn muốn dùng doanh nghiệp nội vùng làm đầu tàu, nhưng cũng kéo theo không ít lo ngại về sức chịu đựng tài chính của nhà đầu tư.
Ý nghĩa chiến lược: Một trục kết nối mới cho Tây Nguyên
Nếu nhìn từ bản đồ, cao tốc Pleiku Lệ Thanh là mảnh ghép còn thiếu để hoàn thiện kết nối hạ tầng giao thông giữa Tây Nguyên, duyên hải miền Trung và khu vực biên giới Lào, Campuchia. Tuyến bắt đầu từ điểm kết nối với điểm cuối cao tốc Quy Nhơn - Pleiku và kết thúc tại Quốc lộ 19, khu vực Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, xã Ia Dom. Theo đánh giá của cơ quan quản lý, tuyến cao tốc này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hạ tầng kết nối TP Pleiku với cửa khẩu quốc tế, đẩy mạnh giao thương xuyên biên giới. Khi hoàn thành, tuyến sẽ tạo thêm một trục kết nối từ Tây Nguyên đến các cảng biển miền Trung, mở rộng khả năng liên kết vùng và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh. Đáng chú ý, tuyến được định hướng gắn với các cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Quảng Ngãi - Kon Tum, Phú Yên - Đắk Lắk và cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Đây là mạng lưới, chứ không chỉ là một con đường đơn lẻ.
Cơ chế PPP: Nhà nước chi 70%, doanh nghiệp phải chứng minh 30%
Điểm đáng bàn nhất của dự án PPP Tây Nguyên này là cấu trúc vốn: ngân sách nhà nước dự kiến hỗ trợ khoảng 70%, phần nhà đầu tư huy động chiếm khoảng 30% tổng mức đầu tư hơn 17.000 tỷ đồng. Với tỷ lệ này, Đức Long Gia Lai không thể chỉ dựa vào kỳ vọng mà phải chứng minh khả năng thu xếp khoảng vài nghìn tỷ đồng vốn chủ sở hữu và vốn vay, cùng với năng lực triển khai kỹ thuật, pháp lý, quản trị rủi ro. "Dự án dự kiến triển khai theo hình thức PPP, trong đó phần vốn do nhà đầu tư huy động chiếm khoảng 30%, còn ngân sách Nhà nước tham gia hỗ trợ khoảng 70%". Thực tế, trong quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến 2050, dự án này được định tiến trình đầu tư sau năm 2030, nhưng khung pháp lý cho phép nghiên cứu đầu tư sớm hơn nếu địa phương huy động được nguồn lực xã hội hóa. Nói cách khác, chính vì có doanh nghiệp xung phong, dự án mới được kéo tiến độ lên trước 2030, và điều đó càng đặt nặng trách nhiệm tài chính lên vai nhà đầu tư.
Đức Long Gia Lai: Tham vọng cao tốc và dấu hỏi về năng lực vốn
Đức Long Gia Lai không chỉ xin làm cao tốc Pleiku Lệ Thanh, mà trước đó đã được chấp thuận nghiên cứu, lập hồ sơ đề xuất dự án cao tốc Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa theo hình thức BOT, chiều dài gần 258km với tổng vốn đầu tư dự kiến gần 81.000 tỷ đồng. Nhìn tổng thể, doanh nghiệp này đang đặt cược lớn vào vai trò nhà đầu tư hạ tầng giao thông quy mô lớn tại Tây Nguyên. Tuy nhiên, khi một doanh nghiệp cùng lúc ôm hai tuyến cao tốc với tổng chiều dài hàng trăm kilomet, yêu cầu vốn lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng, dư luận có lý do để thận trọng: năng lực tài chính có theo kịp tham vọng? Việc tỉnh Gia Lai giao doanh nghiệp tự phối hợp với các sở, ngành để hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, kinh tế, tài chính và phương án tổ chức thực hiện cũng cho thấy phần thẩm định sẽ rất khắt khe. Nếu không chứng minh được dòng tiền ổn định, cấu trúc vay hợp lý và quỹ đất, tài sản bảo đảm phù hợp, rủi ro chậm tiến độ hoặc phải thay nhà đầu tư giữa đường không phải là kịch bản xa vời.
Thách thức phía trước: Cần kỷ luật tài chính và cơ chế giám sát chặt
Theo kế hoạch, công tác chuẩn bị đầu tư cho cao tốc Pleiku Lệ Thanh sẽ diễn ra trong giai đoạn 2026–2027, doanh nghiệp phải hoàn tất hồ sơ và gửi Sở Xây dựng trước ngày 31/12/2026. Dự án được đặt mục tiêu triển khai thi công và cơ bản hoàn thành trước năm 2030. Với một dự án PPP Tây Nguyên quy mô lớn như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở thiết kế 4 làn xe, vận tốc 100km/h hay 5 nút giao khác mức, mà là kỷ luật tài chính và cơ chế giám sát. Nếu nhà nước chi phần lớn vốn mà không gắn chặt điều kiện về tiến độ, chất lượng, minh bạch tài chính, rủi ro đội vốn, kéo dài thời gian và gánh nặng ngân sách sẽ quay lại với người dân. Ngược lại, nếu Đức Long Gia Lai chứng minh được năng lực vốn, quản trị dự án tốt và chấp nhận chia sẻ rủi ro, cao tốc Pleiku Lệ Thanh có thể trở thành hình mẫu cho kết nối hạ tầng giao thông bằng mô hình PPP trong vùng. Vấn đề không còn là "có làm hay không", mà là "làm thế nào để không biến tham vọng 17.000 tỷ thành một gánh nặng kéo dài".
