Cao tốc Pleiku - Lệ Thanh: một dự án PPP có thể định nghĩa lại kết nối Tây Nguyên
Cao tốc Pleiku - Lệ Thanh là dự án đường bộ cao tốc dài hơn 54 km, quy mô 4 làn xe, tổng vốn đầu tư sơ bộ hơn 17.000 tỷ đồng, được tỉnh Gia Lai định hướng triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP) với nhà đầu tư là Đức Long Gia Lai, nhằm hoàn thiện trục kết nối từ Quy Nhơn lên cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, tạo động lực phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên. Điểm đáng nói của cao tốc Pleiku Lệ Thanh không phải ở những con số ấn tượng, mà ở việc địa phương quyết định "đi trước quy hoạch" nhờ mô hình dự án PPP Tây Nguyên. Trong quy hoạch mạng lưới đường bộ, tuyến này chỉ được ấn định đầu tư sau năm 2030, nhưng cơ chế cho phép nghiên cứu sớm nếu huy động được nguồn lực xã hội hóa đã được Gia Lai tận dụng như một cửa sổ cơ hội. Từ góc độ chính sách, đây là bước chuyển từ tư duy trông chờ ngân sách trung ương sang chủ động cấu trúc tài chính với sự tham gia của doanh nghiệp hạ tầng như Đức Long Gia Lai.
Cấu trúc tài chính PPP: 30% tư nhân, 70% ngân sách – khôn ngoan hay lệ thuộc?
Theo báo cáo của UBND tỉnh, tổng mức đầu tư sơ bộ của cao tốc Pleiku - Lệ Thanh khoảng 17.041 tỷ đồng, trong đó chi phí xây lắp và thiết bị khoảng 9.291 tỷ, giải phóng mặt bằng khoảng 3.198 tỷ, phần còn lại là quản lý, tư vấn, lãi vay và dự phòng. Dự án PPP Tây Nguyên này được đề xuất theo tỷ lệ nhà đầu tư huy động 30% vốn, 70% từ ngân sách nhà nước. Tỷ lệ 30/70 cho thấy tỉnh không mạo hiểm biến hạ tầng giao thông Gia Lai thành dự án thuần BOT, nhưng cũng chấp nhận gánh phần lớn chi phí để bảo đảm khả thi tài chính. Về dài hạn, câu hỏi là liệu cấu trúc này có tạo được kỷ luật thị trường với nhà đầu tư hay vô tình khiến ngân sách "ôm" gần hết rủi ro. Điểm tích cực là Đức Long Gia Lai phải chứng minh năng lực tài chính và tổ chức để huy động phần vốn của mình, đồng thời chịu áp lực hiệu quả khai thác thay vì chỉ trông vào tiền ngân sách.
| Hạng mục | Chi phí sơ bộ (tỷ đồng) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xây lắp và thiết bị | 9.291 | Chiếm tỷ trọng lớn trong tổng mức đầu tư |
| Giải phóng mặt bằng | 3.198 | Phụ thuộc công tác bồi thường, tái định cư |
| Quản lý, tư vấn, lãi vay, dự phòng | Phần còn lại | Tác động trực tiếp đến hiệu quả tài chính dự án |
Hạ tầng giao thông Gia Lai và cú huých kết nối tam giác Campuchia - Lào - Việt Nam
Về kỹ thuật, tuyến cao tốc Pleiku - Lệ Thanh dài khoảng 54,4 km, nền đường rộng 24,75 m, tốc độ thiết kế 100 km/h, được quy hoạch đầu tư hoàn chỉnh với 4 làn xe, đi qua phường Hội Phú và các xã Gào, Bàu Cạn, Ia Krel, Ia Dok, Ia Dom. Điểm đầu nối trực tiếp với điểm cuối cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, điểm cuối giao Quốc lộ 19 để đi cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, phù hợp quy hoạch khu công nghiệp cửa khẩu. Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, dự án này giữ vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện kết nối TP Pleiku với cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, thúc đẩy giao thương xuyên biên giới. Chủ tịch HĐQT Đức Long Gia Lai nhận định đây sẽ là "tuyến giao thông tốc độ cao kết nối Nam Trung Bộ và Bắc Tây Nguyên, mở rộng tới Nam Lào và Đông Bắc Campuchia, đồng thời là cửa ngõ ra biển của khu vực tam giác phát triển Campuchia - Lào - Việt Nam". Nói cách khác, đây không chỉ là một tuyến đường của Gia Lai mà là một mắt xích địa kinh tế của cả vùng.
Quy trình lập hồ sơ PPP: phối hợp đa ngành và những rủi ro phải tính từ sớm
Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai đã đồng ý cho Đức Long Gia Lai nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện hồ sơ đề xuất dự án cao tốc Pleiku - Lệ Thanh theo hình thức PPP, với hạn chót nộp hồ sơ tại Sở Xây dựng trước ngày 31/12/2026. Trên thực tế, doanh nghiệp đã được trao biên bản ghi nhớ hợp tác cho dự án từ tháng 3 và sau đó cùng các sở, ngành, địa phương tiến hành khảo sát hiện trường, hướng tuyến đi qua nhiều xã, phường và khu vực rừng, khoáng sản. Quy trình lập hồ sơ không chỉ là bài toán kỹ thuật. Đức Long Gia Lai buộc phải phối hợp chặt chẽ với Sở Xây dựng, Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng chính quyền cơ sở để làm rõ diện tích rừng bị ảnh hưởng, phần khoáng sản chồng lấn, kinh phí bồi thường, tỷ lệ vốn của tỉnh và trung ương. Nếu những câu chuyện đất rừng, giải phóng mặt bằng và chia sẻ kinh phí không được xử lý từ sớm, mô hình PPP có nguy cơ bị chậm tiến độ, đội vốn và đánh mất niềm tin nhà đầu tư.
Lộ trình triển khai và bài toán dài hạn cho PPP hạ tầng Tây Nguyên
Theo phương án sơ bộ, nếu được các cấp có thẩm quyền thông qua, công tác chuẩn bị đầu tư cao tốc Pleiku - Lệ Thanh sẽ diễn ra trong giai đoạn 2026 – 2027, thi công và cơ bản hoàn thành trước năm 2030. Đây là bước rút ngắn đáng kể so với mốc sau 2030 trong quy hoạch mạng lưới đường bộ, nhờ việc huy động nguồn lực xã hội hóa thông qua PPP. Về tác động thực tế, tuyến cao tốc này được kỳ vọng giúp Gia Lai tăng kim ngạch xuất nhập khẩu, mở rộng thị trường cho Tây Nguyên, đồng thời thu hút doanh nghiệp trong lĩnh vực nông – lâm nghiệp, chế biến và logistics. Tuy nhiên, để PPP không trở thành khẩu hiệu, tỉnh và Đức Long Gia Lai phải chứng minh rằng dòng vốn tư nhân gắn với trách nhiệm quản trị, minh bạch và chia sẻ rủi ro. Nếu cao tốc Pleiku Lệ Thanh được triển khai đúng tiến độ, chất lượng, đây sẽ là tiền lệ tích cực cho các dự án PPP Tây Nguyên khác, trong đó có cao tốc Pleiku – Buôn Ma Thuột – Gia Nghĩa mà cùng nhà đầu tư đang đề xuất theo hình thức BOT. Ngược lại, một dự án chậm trễ hoặc thiếu hiệu quả sẽ khiến cả cơ chế PPP của vùng bị nghi ngờ.
