Hợp tác giáo dục Việt Malaysia: từ khẩu hiệu ngoại giao đến lợi ích thực cho sinh viên
Hợp tác giáo dục Việt Malaysia là quá trình các trường đại học hai nước xây dựng quan hệ đối tác khu vực, mở rộng trao đổi sinh viên hai nước và triển khai chương trình học tập quốc tế, nhằm biến kết nối ngoại giao thành cơ hội học thuật, nghề nghiệp và giao lưu văn hóa cụ thể cho người học. Điểm quan trọng hôm nay là cầu nối ấy đã đi xa hơn những bản ghi nhớ, bắt đầu tạo ra kết quả thấy được: lớp học xuyên biên giới, mạng lưới nghiên cứu chung, hành trình học tập quốc tế từ giảng đường Việt Nam đến những campus Malaysia. Khi Việt Nam và Malaysia nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, giáo dục đại học được đặt ở vị trí “chất xúc tác” cho hội nhập ASEAN, buộc các trường phải nghĩ nghiêm túc: nếu sinh viên không hưởng lợi trực tiếp, mọi khẩu hiệu hợp tác chỉ là hình thức.
Ngoại giao học thuật: Malaysia nhìn thấy gì ở đại học Việt Nam?
Bên lề một hội thảo quốc tế về giáo dục đại học hồi cuối tháng 7, Tổng lãnh sự Malaysia tại TP.HCM Firdauz Othman nhấn mạnh các trường, viện Việt Nam và Malaysia có tiềm năng học tập lẫn nhau và thiết lập quan hệ đối tác hướng đến kết quả thực tiễn, bền vững. Đây là một tuyên bố mang tính định hướng: Malaysia không xem Việt Nam là “khách hàng du học”, mà là đối tác đồng sáng tạo tri thức. Theo ông, ưu tiên của Malaysia trong hợp tác giáo dục đại học với Việt Nam là phát triển nguồn nhân lực sẵn sàng đáp ứng những thay đổi trong tương lai, thông qua sự dịch chuyển, trao đổi của cả sinh viên lẫn giảng viên và các sáng kiến gắn với doanh nghiệp. Quan điểm này buộc các trường Việt Nam nếu muốn trở thành đại học đối tác khu vực phải đầu tư nghiêm túc vào chuyển đổi số, nghiên cứu AI lấy con người làm trung tâm và kỹ năng tương lai, thay vì chỉ tập trung tuyển sinh hoặc cấp bằng. Malaysia rõ ràng đang “đòi hỏi” sự đồng mức về chất lượng, không phải quan hệ một chiều.
Sự kiện kết nối, du học và du lịch: nơi hợp tác rời khỏi hội trường
Nếu ngoại giao học thuật đặt ra tầm nhìn, thì chuỗi sự kiện do Education Malaysia và cơ quan đại diện Malaysia tổ chức đang biến tầm nhìn thành mạng lưới cụ thể. Tại TP.HCM, Hội nghị Giáo dục Đại học Toàn cầu 2026 do Education Malaysia Ho Chi Minh City phối hợp với một trường Việt Nam đồng tổ chức, chào đón khoảng 300 đại biểu từ khắp ASEAN, cùng bàn về giáo dục đại học gắn với trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm và đổi mới sáng tạo bao trùm. Ngay sau đó, sự kiện “Du học: Tại sao không phải là Malaysia?” thu hút hơn 400 phụ huynh và học sinh Việt Nam, tạo cơ hội tiếp cận trực tiếp thông tin về chương trình học thuật, tuyển sinh, học bổng và đời sống sinh viên Malaysia. Đồng thời, hoạt động Malaysia Education and Tourism Networking & Appreciation High-Tea kết nối giáo dục với du lịch, cho thấy hai nước coi giao lưu Nhân dân, hiểu biết văn hóa và trải nghiệm địa phương là phần không thể thiếu của hợp tác giáo dục. Hệ quả là hợp tác giáo dục Việt Malaysia không còn nằm trên giấy; nó đi thẳng vào quyết định du học, lựa chọn lộ trình nghề nghiệp và trải nghiệm du lịch – học tập kết hợp của từng gia đình.
Từ lớp Ngôn ngữ Anh đến campus Malaysia: chương trình học tập quốc tế đang thay đổi sinh viên Việt
Ở cấp độ giảng đường, câu chuyện hợp tác chỉ có ý nghĩa khi sinh viên được bước chân ra khỏi lớp học. Trường hợp sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh của một trường đại học tại Việt Nam tham gia chương trình giao lưu học thuật tại Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) cho thấy các chương trình học tập quốc tế đã trở nên cụ thể hơn. Từ chuyến đi nối tiếp sau một hội thảo quốc tế tại Singapore, sinh viên có dịp học tập trong môi trường đa văn hóa, làm việc cùng giảng viên và bạn bè Malaysia, trực tiếp rèn luyện năng lực giao tiếp liên văn hóa – kỹ năng thiết yếu trong bối cảnh khu vực hóa nguồn nhân lực. Với sinh viên Ngôn ngữ Anh, mỗi cuộc trò chuyện, mỗi lần cùng bạn bè quốc tế giải quyết nhiệm vụ học thuật trở thành cơ hội luyện ngôn ngữ, tư duy cởi mở và sự tự tin khi kết nối với thế giới. Quan trọng hơn, chính các chương trình như vậy đã giúp các khoa Ngôn ngữ Anh ở Việt Nam gắn nội dung đào tạo với lộ trình quốc tế rõ ràng, thay vì dừng ở việc giảng dạy ngôn ngữ thuần túy.
Giao lưu văn hóa, không gian cộng đồng: nền tảng bền cho đại học đối tác khu vực
Điểm mạnh ít được nói đến trong hợp tác giáo dục Việt Malaysia là những sáng kiến giao lưu văn hóa và không gian cộng đồng. Chính phủ Malaysia nhiều năm duy trì đội hình sinh viên tình nguyện tham gia chiến dịch Mùa hè xanh tại TP.HCM, tạo một “phòng thí nghiệm” xã hội nơi sinh viên hai nước cùng sống, làm việc và xây dựng các công trình cộng đồng. Trong khi đó, tại UKM, đoàn sinh viên Ngôn ngữ Anh từ Việt Nam không chỉ tham gia hoạt động học thuật mà còn giới thiệu món ăn, ẩm thực, câu chuyện văn hóa và con người Việt Nam đến bạn bè Malaysia, dùng trải nghiệm đời sống như một ngôn ngữ giao tiếp gần gũi. Khi các sự kiện như Malaysia Education and Tourism Networking & Appreciation High-Tea nhấn mạnh hiểu biết văn hóa và giao lưu Nhân dân, có thể thấy chiến lược chung: xây “bức tường hữu nghị” bằng trải nghiệm thường ngày, chứ không bằng khẩu hiệu. Vì thế, nếu các trường đại học Việt Nam muốn trở thành đại học đối tác khu vực thực thụ, họ cần đầu tư cho không gian giao lưu văn hóa, câu lạc bộ quốc tế, chương trình tình nguyện chung – những yếu tố mềm nhưng quyết định mức độ gắn kết của sinh viên.
