Tiểu đường tiến triển âm thầm: vì sao bạn phải cảnh giác sớm?
Tiểu đường là bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, trong đó đường huyết tăng cao âm thầm qua nhiều năm, đôi khi không gây đau đớn nhưng lại bào mòn mạch máu, thần kinh và các cơ quan quan trọng, khiến người bệnh chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng nguy hiểm như tổn thương mắt, thận, tim hay vết loét chân lâu lành. Tiểu đường có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài khiến nhiều người khó nhận ra, dù cơ thể đã phát ra những tín hiệu như khát nước nhiều, đi tiểu thường xuyên, nhanh đói, mệt mỏi hoặc sụt cân bất thường. Nếu bạn chờ đến khi cơn khát xuất hiện rõ rệt mới đi khám, thường là đường huyết đã ở mức cao trong một thời gian khá dài. Nhìn thẳng vào thực tế này là bước đầu tiên để phát hiện tiểu đường sớm và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Những triệu chứng điển hình: đừng xem thường "ba cao một thấp"
Nhiều người nghĩ dấu hiệu tiểu đường sớm sẽ rất rõ ràng, nhưng thực tế các biểu hiện kinh điển lại thường bị coi nhẹ. Khi đường huyết tăng cao, người bệnh có thể đi tiểu nhiều hơn bình thường, đặc biệt ban đêm. Khát nước nhiều và liên tục xuất hiện sau đó vì cơ thể mất nước do tiểu nhiều; uống nước liên tục nhưng vẫn nhanh khát lại là một cảnh báo bệnh tiểu đường rất điển hình. Cảm giác nhanh đói hoặc luôn muốn ăn dù vừa ăn xong là do glucose không được sử dụng hiệu quả để tạo năng lượng cho tế bào. Sụt cân không rõ nguyên nhân, nhất là kèm khát nhiều, tiểu nhiều, đói nhiều và mệt mỏi, là tổ hợp triệu chứng đường huyết cao điển hình mà bạn không nên bỏ qua. Tuy nhiên, mệt mỏi là dấu hiệu không đặc hiệu và có thể do nhiều nguyên nhân khác, nên không thể dựa vào một triệu chứng đơn lẻ để tự chẩn đoán tiểu đường.
10 bất thường "tưởng không liên quan" nhưng là tín hiệu đỏ của đường huyết cao
Điều đáng lo ngại là nhiều dấu hiệu cảnh báo bệnh tiểu đường lại không giống những gì bạn hay đọc trên mạng. Theo một trưởng khoa Nội tiết, có những dấu hiệu tưởng không liên quan đến tiểu đường nhưng có thể cảnh báo đường huyết đã ở mức cao trong thời gian dài. Đó là: (1) ngứa không rõ nguyên nhân, nhất là vùng sinh dục và chi dưới, do đường huyết cao tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn, nấm phát triển; (2) vết thương cực kỳ khó lành, vết xước nhỏ cũng lâu liền, thậm chí sẫm màu do tổn thương mạch máu nhỏ và suy giảm lưu thông máu; (3) vùng da cổ, nách, sau gáy sẫm màu, dày, thô ráp – chứng gai đen (acanthosis nigricans) liên quan trực tiếp đến kháng insulin; (4) nhìn mờ hoặc dao động thị lực bất thường vì thay đổi lượng nước trong các mô mắt, có thể là dấu hiệu bệnh võng mạc tiểu đường; (5) nhiễm trùng da, nấm, tiết niệu tái diễn; (6) tê, châm chích, nóng rát tay chân; (7) mệt lả, buồn ngủ dữ dội sau bữa ăn; cùng các bất thường khác ở da và cảm giác. Sự xuất hiện của bất kỳ dấu hiệu nào trong số này không nhất thiết có nghĩa là chẩn đoán mắc tiểu đường, nhưng chúng giống như một lời cảnh báo sớm từ cơ thể.
Nguy cơ biến chứng: đôi khi đã tổn thương mắt, thần kinh ngay lúc phát hiện bệnh
Điều khiến các bác sĩ Nội tiết lo lắng là người bệnh thường đến trễ, không phải khi đường huyết mới tăng mà khi biến chứng đã âm thầm xuất hiện. Một phân tích gộp 33 nghiên cứu với hơn 13.000 người tiểu đường type 2 mới được chẩn đoán cho thấy tỷ lệ bệnh võng mạc khoảng 12% ngay tại thời điểm phát hiện. Nghĩa là nhiều người đã tổn thương mắt trước khi biết mình mắc tiểu đường. Tương tự, khoảng 16% người mới được chẩn đoán tiểu đường type 2 đã có bệnh thần kinh, biểu hiện bằng tê, châm chích hoặc nóng rát tay chân. Một nghiên cứu trên 216 người tiểu đường type 2 ghi nhận 36,1% có gai đen sau gáy, phần lớn kèm béo phì. Những con số này không phải để dọa nạt mà để nhấn mạnh: nếu bạn đợi đến khi có biến chứng mới đi khám, hậu quả sẽ nặng nề hơn nhiều so với việc phát hiện tiểu đường sớm và điều chỉnh kịp thời chế độ ăn, vận động, giảm cân.
Ai nên đi tầm soát và cần làm gì khi thấy nhiều dấu hiệu bất thường?
Thông điệp thẳng thắn là: đừng chờ triệu chứng "đủ bộ" mới đi xét nghiệm đường huyết. Với người trưởng thành, chưa xuất hiện dấu hiệu bệnh tiểu đường vẫn nên tầm soát định kỳ theo tuổi và yếu tố nguy cơ. Cụ thể, người từ 35 tuổi trở lên nên kiểm tra đường huyết, và người dưới 35 tuổi nhưng thừa cân hoặc béo phì, có tiền sử gia đình tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, ít vận động… cũng nằm trong nhóm cần chủ động phát hiện tiểu đường sớm. Những triệu chứng tưởng chừng không đáng kể như ngứa ngáy, buồn ngủ, tê bì và nhìn mờ đều là tín hiệu cảnh báo bạn cần dừng lại và kiểm tra. Tuy nhiên, những biểu hiện này không phải lúc nào cũng liên quan đến tiểu đường; nếu thấy nhiều dấu hiệu bất thường cùng lúc hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên đi khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa Nội tiết để xét nghiệm và được tư vấn quản lý bệnh, thay đổi lối sống phù hợp. Đừng đợi đến khi các chỉ số tăng vọt mới hoảng sợ; những tín hiệu đó đang ở ngay đó, chờ bạn phản ứng.
