Gỡ chi phí trung gian: mũi tấn công mới vào lạm phát
Chiến lược gỡ chi phí trung gian trong các lĩnh vực nhà ở, xăng dầu, điện và y tế là cách tiếp cận mới nhằm kiểm soát lạm phát Việt Nam bằng việc hạ giá thành hàng hóa, dịch vụ, giảm gánh nặng chi tiêu cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời tạo dư địa duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững trong bối cảnh áp lực giá đầu vào và mục tiêu tăng trưởng cao đang siết chặt không gian điều hành chính sách. Ở phiên thảo luận về kinh tế – xã hội và ngân sách, Thủ tướng yêu cầu rà soát toàn bộ chuỗi chi phí, loại bỏ các khoản bất hợp lý trong bốn lĩnh vực nói trên, coi đây là mặt trận trọng yếu để kiểm soát lạm phát Việt Nam và giữ ổn định kinh tế vĩ mô. Điều đáng nói là chiến lược này không chỉ nhắm vào giá cả, mà còn vào hiệu quả quản lý, năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Nhà ở: giảm chi phí để kích cầu trong nước
Trong bốn trụ cột ưu tiên, giảm chi phí nhà ở là lựa chọn mang tính chính trị và kinh tế rõ rệt nhất. Chính phủ khẳng định sẽ phát triển mạnh nhà ở xã hội và nhà cho thuê, đồng thời điều tiết giá đất thông qua chính sách đất đai và nhà ở mới, với kỳ vọng kéo giá nhà chung cư đi xuống và giảm chi phí nhà ở cho người dân. Đây là bước đi cần thiết khi sức cầu trong nước vẫn được đánh giá là còn yếu, doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng 9 tháng sau khi loại trừ yếu tố giá chỉ tăng gần 8%. Nếu chi phí nhà ở được hạ, người dân sẽ có thêm dư địa chi tiêu cho các dịch vụ khác, giúp kích hoạt cầu nội địa – yếu tố mà nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng vẫn chưa trở thành động lực tăng trưởng kinh tế bền vững. Tuy nhiên, để thị trường phản ứng đúng hướng, việc thực thi chính sách đất đai, quy hoạch và thủ tục dự án phải được cải cách mạnh, tránh tái tạo các khâu trung gian mới.
Xăng dầu, điện, y tế: giảm chi phí đầu vào, giữ ổn định vĩ mô
Ở mặt trận năng lượng và y tế, Chính phủ chọn cách đi thẳng vào cấu trúc chi phí. Với xăng dầu, trong bối cảnh giá thế giới tăng 65–90%, Thủ tướng cho biết nếu không có giải pháp về thuế, giá trong nước có thể tăng tới 80%, kéo theo tác động vòng hai lên nhiều mặt hàng khác; các biện pháp thuế đã giúp giá xăng dầu trong nước thấp hơn nhiều nước trong khu vực, qua đó hạn chế sức ép lên mặt bằng giá. Trong lĩnh vực điện, yêu cầu cơ cấu lại hệ thống và hoạt động doanh nghiệp điện lực nhằm giảm chi phí, đảm bảo cung ứng và giữ ổn định giá điện. Ở y tế, Chính phủ yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực trong thuốc và thiết bị, loại bỏ chi phí trung gian khiến người bệnh phải trả giá cao. Những động thái này cho thấy kiểm soát lạm phát Việt Nam đang chuyển từ điều chỉnh ngắn hạn sang cải tổ cấu trúc chi phí, gắn chặt với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số: tham vọng hay khả thi?
Tham vọng tăng trưởng GDP từ 10% trở lên vào năm 2027 đặt ra câu hỏi: liệu chiến lược gỡ chi phí trung gian có đủ để biến tăng trưởng cao thành tăng trưởng kinh tế bền vững? Các số liệu hiện tại cho thấy nền kinh tế đang ở trạng thái vừa tích cực vừa mong manh: GDP 9 tháng tăng 9,01%, thu ngân sách cả năm ước tăng ít nhất 10% so với năm trước, trong khi CPI tháng 9 đã tăng tới 5,08% và lãi suất cho vay mới lên 9,07%/năm. Một nhận định đáng trích dẫn là: “Mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt nếu hiệu quả đầu tư không cải thiện, năng lực hấp thụ vốn chưa được nâng cao và kế hoạch ngân sách chưa tính đầy đủ các kịch bản bất lợi”. Nói cách khác, giảm chi phí trung gian là điều kiện cần, nhưng chưa đủ; nếu vốn vẫn chảy vào các dự án kém hiệu quả, chi phí bị tiết kiệm ở đầu vào sẽ bị bào mòn ở đầu ra.
Tháo điểm nghẽn thể chế để chiến lược không dừng ở khẩu hiệu
Các đại biểu Quốc hội đồng thuận rằng muốn kiểm soát lạm phát Việt Nam mà vẫn giữ được quỹ đạo tăng trưởng cao, phải xử lý đồng thời các điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và hạ tầng. Nhiều ý kiến chỉ ra ba nhóm nút thắt: thể chế và thực thi công vụ; hạ tầng kết nối vùng, thích ứng biến đổi khí hậu; nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực khoa học, công nghệ. Họ kiến nghị phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa, tiền tệ, tháo gỡ vướng mắc cho các dự án tồn đọng, hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế số, kinh tế xanh và các mô hình mới. Đồng thời, tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, đo chất lượng tăng trưởng bằng năng suất lao động, việc làm thực chất và thu nhập chứ không chỉ bằng tốc độ GDP. Thông điệp cuối cùng khá rõ: chiến lược gỡ chi phí trung gian chỉ phát huy hết tác dụng nếu đi cùng cải cách thể chế, nâng hiệu quả đầu tư và cải thiện đời sống người dân – những yếu tố cốt lõi của tăng trưởng kinh tế bền vững và ổn định kinh tế vĩ mô.
