Nâng cấp hạ tầng tâm thần: bước xoay trục cần thiết của TP.HCM
Nâng cấp hạ tầng tâm thần tại TP.HCM là quá trình hiện đại hóa bệnh viện và mạng lưới chăm sóc tâm thần cộng đồng, nhằm tạo môi trường điều trị an toàn, nhân văn hơn, giảm quá tải hệ thống, mở rộng sàng lọc và quản lý rối loạn tâm thần tại tuyến cơ sở, đồng thời gắn điều trị với hỗ trợ xã hội và gia đình để người bệnh có cơ hội hồi phục, tái hòa nhập tốt hơn. Trọng tâm của kế hoạch hiện nay là cải tổ không gian điều trị tại các bệnh viện tâm thần TPHCM và xây dựng mới các cơ sở quy mô lớn, thay thế tình trạng chật hẹp, ngột ngạt đã tồn tại nhiều năm. Việc này không còn là chuyện sửa sang vài phòng bệnh mà là định hình lại cách thành phố nhìn nhận và tổ chức chăm sóc sức khỏe tâm thần. Chính quyền đã thừa nhận việc điều trị trong không gian bí bách đang gây áp lực lớn cho người bệnh, gia đình và đội ngũ y tế. Nếu tiếp tục chấp nhận cơ sở vật chất kém, mọi nỗ lực cải thiện điều trị tâm thần sẽ dừng lại ở mức “chữa cháy” thay vì thay đổi căn cơ.
Bệnh viện mới 2.000 giường: tham vọng hạ tầng hay tiêu chuẩn nhân văn?
Điểm nhấn của kế hoạch nâng cấp hạ tầng tâm thần là hai dự án lớn: một bệnh viện tâm thần mới trên diện tích 5ha, quy mô 1.000 giường, cùng một trung tâm điều dưỡng người bệnh tâm thần 1.000 giường trên diện tích khoảng 3,3ha, dự kiến khởi công từ quý 2/2027 và vận hành vào năm 2029. Những con số ấn tượng này cho thấy TP.HCM không coi sức khỏe tâm thần là “phần phụ” của hệ thống y tế nữa. Tuy vậy, nếu chỉ tăng giường bệnh mà không thay chuẩn nhân văn, các công trình mới dễ trở thành phiên bản rộng hơn của những khu điều trị ngột ngạt hiện nay. Phó Bí thư Thành ủy nhấn mạnh môi trường điều trị phải an toàn và nhân văn, không được biến thành nơi tạo cảm giác bị giam giữ. Đây là ranh giới quyết định: hoặc thành phố xây được những không gian điều trị tôn trọng người bệnh, hoặc lại tạo thêm những khu cách ly khép kín, xa lạ với cộng đồng.
Giải pháp ngắn hạn: di dời, cải tạo và chăm sóc trẻ em tâm thần
Trong khi chờ các dự án lớn, thành phố không thể để người bệnh tiếp tục ở trong những khu chật chội, bí bách. Phó Bí thư Thành ủy yêu cầu ngành y tế lập tức triển khai giải pháp ngắn hạn để hạ nhiệt quá tải, nhất là khu khám và tư vấn tâm lý trẻ em. Sở Y tế được giao phải rà soát và chốt phương án trước cuối tháng 8/2026 để bố trí lại công năng các cơ sở hiện có, đồng thời chọn một cơ sở rộng khoảng 7.000–10.000m2 để cải tạo nhanh và sớm đưa vào sử dụng. Ngay từ đầu tháng 9/2026, công tác di dời sẽ được thực hiện, ưu tiên cho cơ sở chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em. Quan trọng hơn, quá trình sửa chữa phải tính toán từ thiết kế giường bệnh, vật liệu xây dựng đến hệ thống vệ sinh để tạo môi trường điều trị an toàn, thông thoáng, sạch sẽ. Nếu khâu ngắn hạn được làm cẩn trọng, đây sẽ là phép thử thực tế cho tiêu chuẩn nhân văn mà thành phố đang nói tới.
Chăm sóc tâm thần cộng đồng: bài học từ mô hình đánh giá 6 tháng
Nâng cấp bệnh viện chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại nằm ở chăm sóc tâm thần cộng đồng. Một hội nghị giao ban do một bệnh viện tâm thần khu vực khác tổ chức sáng 14/8 đã cho thấy cách tiếp cận đáng tham khảo: đánh giá công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng 6 tháng đầu năm, phân tích khó khăn trong quản lý ca bệnh, cung ứng thuốc, thống kê, báo cáo và phối hợp liên tuyến, đồng thời triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm. Các báo cáo, tham luận tập trung vào số liệu thực tế và giải pháp cụ thể cho tuyến cơ sở. Đây là cách cải thiện điều trị tâm thần không chỉ bằng thêm giường bệnh, mà bằng quản lý tốt hơn: thống nhất quy trình quản lý, điều trị, theo dõi, tăng hiệu quả sàng lọc, phát hiện sớm rối loạn tâm thần tại cộng đồng và trường học. Nếu TP.HCM muốn chăm sóc tâm thần cộng đồng hiệu quả, những vòng đánh giá nửa năm như vậy cần trở thành chuẩn bắt buộc, không phải hoạt động đơn lẻ.
Kết nối mạng lưới và tinh thần xã hội hóa: điều kiện để “không ai bị bỏ lại phía sau”
Điều đáng ghi nhận trong kế hoạch của TP.HCM là quyết tâm huy động sức mạnh cộng đồng. Thành phố kêu gọi sự tham gia của Mặt trận, các hội phụ nữ, đoàn thanh niên và tổ chức xã hội trong việc cải tạo môi trường, xây dựng không gian vui chơi và tư vấn tâm lý cho trẻ nhỏ. Đồng thời, ngành y tế phải rà soát mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn địa bàn, tăng cường liên thông giữa các bệnh viện và trung tâm hỗ trợ xã hội. Đây không chỉ là lời kêu gọi mang tính phong trào: nếu mạng lưới không kết nối, người bệnh dễ “lọt lưới” khi chuyển tuyến, không được cấp thuốc đầy đủ hoặc theo dõi dài hạn. Các hội nghị cộng đồng đã cho thấy lợi ích của việc có đầy đủ đại diện từ tuyến khu vực đến trạm y tế xã, phường, cùng hướng tới thống nhất cách triển khai chương trình và tăng cường phối hợp trong những tháng cuối năm. Kết luận rõ ràng: nâng cấp hạ tầng tâm thần mà không gắn với mạng lưới xã hội hóa thì khẩu hiệu “không để ai bị bỏ lại phía sau” sẽ khó đi vào thực tế.
