Gỗ tái chế nội thất: từ “đồng nát” thành lợi thế cạnh tranh của du lịch
Gỗ tái chế nội thất là việc sử dụng lại các loại gỗ đã qua sử dụng từ vỏ tàu, nhà cũ hay công trình bỏ hoang, xử lý và chế tác thủ công để tạo nên đồ nội thất, không gian kiến trúc độc bản vừa giảm rác thải vừa tăng giá trị thẩm mỹ và trải nghiệm du lịch. Chính cách tiếp cận này đang làm thay đổi cách chúng ta nhìn vào phế liệu: không còn là thứ phải dọn đi, mà là một mỏ tài nguyên sáng tạo. Ở Việt Nam, những công trình gỗ phế liệu tại Long Cốc và nội thất từ vỏ tàu tại Hội An cho thấy nếu biết đầu tư vào chất thủ công và câu chuyện vật liệu, du lịch thủ công gỗ có thể trở thành một phân khúc hấp dẫn trong nền kinh tế xanh.
Đồi chè Long Cốc: khi “gã khùng mê rác” tạo điểm đến quốc tế
Giữa đồi chè xanh Long Cốc, Phú Thọ, công trình gỗ phế liệu của anh Nguyễn Văn Thơ giống một lời tuyên bố: rác thải có thể trở thành tài sản du lịch nếu được đối xử bằng trí tưởng tượng và tay nghề. Từ năm 2018, anh bỏ nghề phiên dịch, lao vào “nhặt vỏ chai, gom đồ cũ” để dựng một quần thể nhà sàn làm từ hàng vạn món đồ bị bỏ đi. Khoảng 13.000 chai nhựa được dùng để trang trí nhà sàn, bể bơi, mái che, kết hợp 9.000 gốc chè già trên trần nhà cộng đồng tạo nên một không gian vừa lạ mắt vừa mát mẻ. Công trình hiện hút khách quốc tế tới tham quan, lưu trú, biến vùng đồi chè vốn quen thuộc với nông nghiệp thành một điểm du lịch trải nghiệm khác biệt, nơi câu chuyện tái chế trở thành lý do để người ta mua vé đến xem.
Hội An Wood: nghệ nhân đọc câu chuyện của gỗ tàu cũ
Ở chiều ngược lại, tại một xưởng trên đường Trần Nhân Tông, những thợ mộc Hội An lại chọn cách đi sâu vào từng thớ gỗ để làm nội thất từ vỏ tàu. Từ năm 2020, ông Lê Huỳnh Huyên mua lại các vỏ tàu bỏ đi ở cảng, tháo gỡ và đưa về xưởng xử lý, tái sinh thành bàn ghế, giường, cửa, cổng và đồ trang trí độc bản. Gỗ tàu thường là lim, sến, kiền kiền, sao… đã ngấm muối, nắng gió nên có bề mặt nứt xước, lỗ đinh, màu sẫm rất đặc biệt. Người thợ phải dò từng chiếc đinh, xử lý cong vênh nhưng vẫn giữ đường cong thân tàu, vết nứt, vết trầy như một phần thiết kế. Họ gọi đó là “đọc vật liệu”: nhìn hình dáng, vân gỗ, dấu tích để quyết định tấm nào là bàn, tấm nào là cánh tủ, can thiệp vừa đủ để sản phẩm mới vẫn mang theo câu chuyện cũ.
Vẻ đẹp dấu thời gian: lý do nội thất từ vỏ tàu chinh phục khách thành thị
Điểm mạnh của gỗ tái chế nội thất tại Hội An Wood không nằm ở việc che giấu quá khứ, mà ở việc biến dấu thời gian thành giá trị thẩm mỹ. Lỗ đinh, vết nứt, đường xước, màu gỗ sẫm và đường cong thân tàu được giữ lại, khiến mỗi món đồ giống một bản ghi chép về biển cả hơn là một sản phẩm công nghiệp. Gỗ tàu thuyền với những dấu vết không hoàn hảo gợi liên tưởng đến phong cách wabi-sabi: tôn vinh sự mộc mạc, vô thường và những khiếm khuyết tự nhiên. Thị trường chính của những sản phẩm này là các gia đình, căn hộ, nhà hàng, khách sạn, homestay ở thành phố lớn đang săn tìm điểm nhấn khác biệt cho không gian sống hiện đại. Nội thất từ vỏ tàu vì thế không chỉ là đồ dùng, mà là tuyên ngôn thẩm mỹ của một nhóm khách hàng muốn tiêu dùng có ý thức, biết đặt câu hỏi về nguồn gốc vật liệu.
Từ kinh tế rác thải đến du lịch thủ công gỗ bền vững
Điều đáng bàn ở cả Long Cốc lẫn Hội An không chỉ là độ “độc, lạ” của công trình gỗ phế liệu, mà là mô hình kinh tế đứng sau nó. Khi anh Thơ chấp nhận trả 15.000 đồng/kg cho vỏ chai nhựa, chai thủy tinh – gấp đôi giá thị trường khoảng 7.000 đồng/kg – anh biến việc gom rác thành một sinh kế địa phương chứ không phải phong trào ngắn hạn. Khi ông Huyên nghiêm túc đầu tư quy trình xử lý, tuyển chọn và chế tác gỗ tái sinh, ông nâng phế liệu lên thành dòng sản phẩm có giá trị cao về kể chuyện và thiết kế. Thời gian tới, ông còn dự tính phát triển du lịch thủ công gỗ để khách tận mắt xem một thân tàu được tháo dỡ, xử lý và hóa thành nội thất đặc biệt. Câu hỏi không phải “có nên tái chế không”, mà là “chúng ta có dám coi rác thải là nền tảng cho một ngành du lịch bền vững hay không”.
