Khi gỗ tàu thuyền cũ bước vào vòng đời mới
Tái sinh gỗ tàu thuyền cũ là quy trình thu mua những con tàu đã hết niên hạn, tháo dỡ từng mảnh gỗ, xử lý kỹ các dấu tích thời gian rồi chế tác lại thành nội thất tái sinh độc đáo, vừa bảo tồn câu chuyện đi biển của vật liệu, vừa giảm lãng phí và ô nhiễm, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế mới cho thợ mộc địa phương. Nhiều năm trước, trong một lần đi tìm nguyên liệu, ông Lê Huỳnh Huyên nhìn thấy những con tàu hư hỏng bị vứt chỏng chơ tại cảng, phần lớn bị người dân đốt làm củi. Với con mắt của người làm gỗ, ông nhìn thấy ở đó nguồn nguyên liệu cao cấp bị bỏ phí, từ các loại gỗ bền như lim, sến, kiền kiền vốn chịu sóng gió ngoài khơi.
Hội An Wood và tư duy “tái sinh” thay vì “tái chế”
Điểm đáng giá trong câu chuyện không chỉ là kỹ thuật, mà là tư duy: ông Huyên cùng Hội An Wood không coi đây là tái chế mà là “tái sinh” gỗ cũ. Khi dịch Covid-19 khiến nhiều thợ lành nghề ở làng mộc Kim Bồng thiếu việc, ông chủ động rủ họ cùng làm nội thất từ gỗ tàu thuyền cũ – một quyết định vừa mang tính xã hội, vừa mang tính kinh tế. Gỗ tàu thuyền sau khi hết niên hạn được đơn vị này thu mua làm nguyên liệu đầu vào, rồi tháo dỡ, phân loại, xử lý nghiêm ngặt để loại bỏ tác động của đinh tán, nước sơn, muối ăn mòn. Câu nói của ông Huyên “Một sản phẩm xanh không chỉ đến từ vẻ đẹp, chất lượng mà còn đủ giá trị và công năng sử dụng” là lời tuyên ngôn rõ ràng cho hướng đi gỗ bền vững hiện nay.
Quy trình tái sinh: từ xương tàu đến phong cách wabi-sabi
Trong xưởng mộc Kim Bồng, mỗi tấm gỗ tàu được người thợ “đọc” kỹ kích thước trước khi quyết định số phận mới của nó: khung xương lớn dùng cho cửa, cổng, giường; ván mỏng, thanh nhỏ dành cho tủ, ghế, đảm bảo tiêu chí tận dụng tối đa. Những khiếm khuyết do sắt, đinh tán để lại không bị che lấp mà được làm nổi bật, để khách nhìn thấy cả vòng đời trước của gỗ, đúng tinh thần wabi-sabi – vẻ đẹp từ sự không hoàn hảo. Sau khi xử lý, từng tấm gỗ qua tay thợ chạm trổ trở thành sản phẩm độc bản: không hai chiếc bàn hay cánh cửa nào có cùng vết tích muối biển, vết đinh, lớp sơn cũ. Nội thất tái sinh từ gỗ tàu thuyền cũ vì thế mang tính sưu tầm, hơn là chỉ công năng sử dụng.
Làng nghề gỗ chuyển mình theo hướng xanh và tuần hoàn
Hội An Wood không đứng một mình trong hành trình gỗ bền vững; các làng nghề Vạn Điểm, La Xuyên cũng đang chuyển dịch sang kinh tế xanh, tuần hoàn. Tại La Xuyên, công ty La Xuyên Vàng với khoảng 100 công nhân ghi nhận sức mua nội thất tăng, các dự án trọn gói trị giá hàng tỷ đồng cho thấy thị trường nội thất tái sinh và nội thất gỗ bền vững đang khởi sắc. Ở Vạn Điểm với hơn 800 cơ sở sản xuất, các hộ liên kết theo từng công đoạn xẻ gỗ, tạo phôi, chạm khắc, đánh bóng để nâng cao kỹ năng và rút ngắn thời gian. Song song, phụ phẩm như mùn cưa, dăm bào không còn bị vứt bỏ hay đốt mà được thu gom, chế biến thành bột gỗ phục vụ nhiều ngành, mỗi tháng khoảng 1.200 tấn được thu mua. Đây không chỉ là câu chuyện giảm ô nhiễm mà là cách biến phụ phẩm thành tài nguyên.
Cơ hội kinh doanh từ nội thất tái sinh gỗ
Điểm chung giữa mô hình tái sinh gỗ tàu thuyền cũ ở Hội An và kinh tế tuần hoàn ở Vạn Điểm, La Xuyên là một thông điệp: gỗ bền vững đang mở đường sống mới cho thợ mộc. Từ chỗ thiếu việc vì dịch bệnh hoặc thị trường lao đao, thợ Kim Bồng có thêm việc làm nhờ nội thất tái sinh từ tàu thuyền cũ, trong khi ở Vạn Điểm, các cơ sở có thêm nguồn thu mỗi tháng từ việc bán mùn cưa và phụ phẩm thay vì chịu chi phí xử lý chất thải. Mô hình này được chính quyền địa phương coi là hướng đi tiêu biểu để nhân rộng cho làng nghề. Kết lại, nếu coi gỗ là vật liệu mang ký ức, thì các nghệ nhân đang chứng minh: thay vì chặt thêm cây, chúng ta có thể lắng nghe câu chuyện của gỗ cũ, tái sinh nó thành nội thất giá trị mà không đánh đổi môi trường.
