Trung tâm tranh luận: nâng cấp sân bay Cần Thơ hay xây mới?
Tranh luận “sân bay Cần Thơ mở rộng hay xây mới” là câu chuyện về lựa chọn chiến lược hạ tầng hàng không: ưu tiên khai thác hiệu quả công suất hiện có hay dàn trải nguồn lực vào các dự án mới, trong bối cảnh nhu cầu hành khách, định hướng phát triển vùng và sức chịu đựng ngân sách đều có giới hạn rõ ràng. Cần Thơ đang lấy ý kiến góp ý cho Dự thảo Quy hoạch chung thành phố đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, và sân bay là một trong những nút quyết định. Ngày 15/9, UBND thành phố tổ chức hội nghị xin ý kiến nguyên lãnh đạo nhiều thời kỳ về dự thảo này. Tại đây, phương án vừa nâng cấp hạ tầng hàng không hiện hữu, vừa nghiên cứu sân bay trên biển ở Trần Đề lập tức tạo ra làn sóng tranh luận về hiệu quả đầu tư và rủi ro dài hạn.
Công suất hành khách: số liệu nói gì về nhu cầu thực?
Nếu nhìn thẳng vào số liệu, lập luận cho một sân bay mới chưa vững. Năm 2025, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ phục vụ khoảng 1,1 triệu hành khách, mới khai thác được 37% công suất thiết kế 3 triệu khách/năm. Nói cách khác, hơn 60% công suất hành khách hiện nằm “chưa đánh thức”, trong khi sân bay vẫn thiếu đường bay quốc tế thường lệ ổn định. Quy hoạch ngành hàng không đặt mục tiêu sân bay Cần Thơ đạt khoảng 7 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và 12 triệu vào năm 2050. Dù đơn vị tư vấn nêu khả năng 18–20 triệu khách năm 2050, con số này chưa được chứng minh bằng dự báo thị trường, mạng đường bay, nguồn vốn và phân kỳ đầu tư. Với dữ liệu như vậy, câu hỏi công bằng phải là: tại sao chưa dùng hết sân bay hiện tại mà đã nóng vội mở thêm?
Sân bay Cần Thơ mở rộng: kịch bản hợp lý hơn cho ngân sách
Trong bối cảnh công suất còn dư, ưu tiên hợp lý là nâng cấp và khai thác tối đa sân bay Cần Thơ hiện hữu thay vì phân tán nguồn lực cho một sân bay mới. Đây không chỉ là câu chuyện hạ tầng, mà là bài toán kỷ luật đầu tư công: vốn ít phải đánh đúng chỗ. Việc nâng cấp hạ tầng hàng không hiện tại – mở rộng nhà ga, tối ưu đường băng, cải thiện kết nối mặt đất – có thể giúp đạt mục tiêu 7 triệu hành khách/năm trong quy hoạch quốc gia mà không phải gánh thêm rủi ro tài chính. Khi sân bay hiện nay chưa có đường bay quốc tế thường lệ, nhiệm vụ ưu tiên nên là kéo các hãng hàng không, mở mạng đường bay, tăng hệ số sử dụng chỗ ngồi. Đầu tư mới khi chưa khai thác hiệu quả tài sản sẵn có là cách làm khiến ngân sách “hai đầu đều mỏng”.
Tham vọng sân bay trên biển Trần Đề: ý tưởng lớn, rủi ro cũng lớn
Phương án sân bay trên biển ở Trần Đề được đặt trong ý tưởng hình thành cực tăng trưởng mới tại khu kinh tế biển. Đơn vị tư vấn cho rằng bán kính phục vụ của sân bay Cần Thơ hiện hữu còn xa khu kinh tế biển Trần Đề, không đáp ứng yêu cầu tiếp cận trong dưới 40 phút, và các sân bay Cần Thơ, Rạch Giá, Cà Mau đều nằm xa vùng duyên hải phía Đông Nam. Tuy nhiên, các chuyên gia và nguyên lãnh đạo cảnh báo phải cân nhắc kỹ hiệu quả đầu tư, điều kiện xây dựng, quản lý và vận hành đối với một sân bay trên biển. Ông Võ Thành Thống lưu ý bài toán nền móng và sụt lún, nhắc lại trường hợp sân bay trên biển ở Nhật từng gặp vấn đề tương tự. Ở vùng chịu rủi ro nước biển dâng, mưa bão, xâm nhập mặn, một công trình hạ tầng hàng không quy mô lớn nếu tính sai có thể trở thành gánh nặng dài hạn chứ không phải động lực phát triển.
Quy hoạch sân bay trong tổng thể vùng: kết luận nào cho Cần Thơ?
Cần Thơ không chỉ hướng ra biển mà còn giữ vai trò trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long về y tế, giáo dục – đào tạo, năng lượng, dịch vụ, văn hóa. Định hướng phát triển phải đặt trong bối cảnh vùng được xác định là trọng điểm kinh tế nông nghiệp và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Vì vậy, mọi quyết định về sân bay trên biển hay trên đất liền đều phải thống nhất với quy hoạch quốc gia và quy hoạch vùng, tránh “vẽ đường bay” vượt quá sức thị trường và ngân sách. Sau hội nghị, thành phố dự kiến tiếp tục lấy ý kiến chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và người dân để hoàn thiện hồ sơ quy hoạch. Đây là cơ hội để chỉnh lại ưu tiên: trước hết tối ưu công suất sân bay Cần Thơ, chỉ xem xét sân bay mới khi có nhu cầu thực, dự báo độc lập, phương án tài chính khả thi và đánh giá môi trường đầy đủ.
