Trường chuyên nghệ thuật, thể thao: khung pháp lý mới và lý do phải quan tâm
Trường phổ thông năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao là loại hình trường chuyên trong hệ thống giáo dục quốc dân, vừa thực hiện chương trình giáo dục phổ thông, vừa tổ chức chương trình phát triển năng khiếu cho học sinh có tài năng nghệ thuật, thể dục, thể thao, hướng tới phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng lực lượng nhân tài chất lượng cao cho đất nước. Những năm gần đây, phụ huynh có con theo hướng nghệ thuật hoặc thể thao thường lo giữa luyện thi, luyện diễn và học văn hóa, con sẽ "đuối" hoặc lệch. Bộ GD&ĐT lần này lựa chọn đi theo hướng không né tránh: siết chặt quy định, đặt ra chuẩn rõ ràng cho tuyển sinh trường chuyên, đồng thời bảo đảm kiến thức văn hóa phổ thông và cơ hội phát triển tài năng học sinh đi cùng nhau. Đây là bước chuyển tư duy từ "đào tạo cho có tiếng" sang xây nền pháp lý để các trường chuyên biệt hoạt động như những môi trường giáo dục nghiêm túc, có trách nhiệm với tương lai của người học.
‘Ngành, nghề đặc thù’ lần đầu được định nghĩa và yêu cầu dạy kiến thức văn hóa phổ thông
Điểm then chốt nhất với phụ huynh và học sinh là lần đầu tiên khái niệm “ngành, nghề đặc thù” trong lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao được ghi rõ trong văn bản quy phạm, gắn với danh mục do Bộ GD&ĐT ban hành theo pháp luật chuyên ngành. Nói thẳng, con đường đào tạo ngành đặc thù không còn là "vùng mờ" giữa văn hóa và nghề nữa. Thông tư 68 quy định bắt buộc giảng dạy khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông trong chương trình đào tạo các ngành, nghề đặc thù thuộc lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao. Điều này đặt ra thông điệp rất rõ: dù theo xiếc, múa, nhạc, võ, người học vẫn phải đạt chuẩn phẩm chất, năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên. Các cơ sở đào tạo ngành đặc thù được phép phối hợp với trường phổ thông hoặc trung tâm giáo dục thường xuyên để dạy, kiểm tra và đánh giá kiến thức văn hóa trên cơ sở văn bản phối hợp, qua đó giúp học viên thuận lợi chuyển môi trường học tập hoặc học lên trình độ nghề nghiệp cao hơn mà không bị đứt gãy học thuật.
Chương trình học, cơ sở vật chất và phương pháp đánh giá: trường chuyên phải ‘chuyên’ thực sự
Thông tư 69 đặt ra chuẩn mới cho mô hình trường chuyên nghệ thuật, thể dục, thể thao: đây là trường chuyên biệt, đồng thời thực hiện chương trình giáo dục phổ thông và chương trình giáo dục năng khiếu được thiết kế dựa trên mục tiêu giáo dục, đặc điểm lứa tuổi, yêu cầu chuyên môn từng lĩnh vực và điều kiện nguồn lực của trường. Về cơ sở vật chất, trường phải có phòng học chuyên ngành, nhạc cụ, đạo cụ, sân khấu, hệ thống âm thanh, ánh sáng, nhà tập luyện, nhà thi đấu, bể bơi và thiết bị bảo đảm an toàn tùy theo lĩnh vực đào tạo, chứ không thể chỉ dùng phòng học thường rồi "tạm bợ". Đáng chú ý, quy định mới về đánh giá học sinh yêu cầu gắn đánh giá với toàn bộ quá trình học tập, rèn luyện, phát triển và mức độ phát triển tài năng, đồng thời kết hợp đánh giá kết quả giáo dục phổ thông với kết quả phát triển năng khiếu. Điều này đồng nghĩa với việc bảng điểm của học sinh trường chuyên không còn chỉ là vài con số thi đấu hay thi diễn, mà phải thể hiện được cả hành trình trưởng thành, sự tiến bộ về chuyên môn lẫn văn hóa.
Tuyển sinh trường chuyên từ tháng 8–10/2026: siết điều kiện nhưng mở rộng cơ hội phát triển tài năng
Từ ngày 8.10.2026, các quy định mới về tổ chức, hoạt động và tuyển sinh trường năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao chính thức có hiệu lực, tạo khung pháp lý mới cho việc nhận học sinh. Về quy trình tuyển sinh trường chuyên, các trường vẫn tuân thủ quy định chung về tuyển sinh vào THCS, THPT, nhưng bổ sung lớp đánh giá, kiểm tra và tuyển chọn năng khiếu phù hợp với từng lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao theo quy định. Học sinh dự tuyển phải đáp ứng đồng thời yêu cầu độ tuổi, sức khỏe, thể lực phù hợp với ngành học; hoàn thành cấp học trước; đạt yêu cầu học lực, rèn luyện và có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Chính thức, tuyển sinh không còn dựa vào cảm tính hay "nhận người quen". Theo quy định, tuyển sinh dựa trên kết quả học tập, hạnh kiểm, bài kiểm tra năng khiếu và các yêu cầu khác; nội dung kiểm tra được xây dựng riêng cho từng loại năng khiếu (thính lực, tiết tấu, giọng hát, biểu diễn nhạc cụ với âm nhạc; bố cục, màu sắc, vẽ, kỹ năng và sáng tạo với mỹ thuật; hình thái cơ thể, dẻo, nhanh, phản xạ, cảm thụ âm nhạc với múa, xiếc và các loại hình trình diễn). Nếu con bạn thực sự có năng khiếu, quy trình mới này là cơ hội minh bạch để tài năng được nhìn thấy.
Phát triển tài năng học sinh theo hướng toàn diện: học, diễn, thi đấu và hội nhập
Thông tư 69 chủ động chuyển mô hình trường năng khiếu từ chỗ chỉ tập trung vào dạy học sang cả một quá trình: phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng, theo dõi, đánh giá và phát triển tài năng, đồng thời tăng cường nhận diện học sinh có năng khiếu nổi trội thông qua hoạt động chuyên môn. Những quy định mới nhấn mạnh phát triển tài năng học sinh theo hướng toàn diện, tạo cơ hội để các em được học tập, thực hành, biểu diễn, thi đấu, trải nghiệm, giao lưu, được hướng nghiệp và tham gia các hoạt động hợp tác trong nước, quốc tế phù hợp với năng lực và định hướng phát triển. Theo quy định, các cuộc thi, hội thao, hoạt động chuyên môn trong và ngoài trường phải được tổ chức hằng năm để tìm ra học sinh có tài năng xuất sắc, đồng thời tạo cơ chế để các em tham gia các đội tuyển trường, cấp tỉnh/thành phố và quốc gia. Nếu trước đây nhiều phụ huynh sợ con "bị nhốt" trong môi trường luyện thi khép kín, thì với cách thiết kế mới, trường chuyên nghệ thuật, thể thao được kỳ vọng trở thành hệ sinh thái đào tạo ngành đặc thù đúng nghĩa: gắn học văn hóa, luyện nghề với cơ hội xuất hiện, cọ xát, hội nhập.
