Chương trình mầm non mới là gì và vì sao phụ huynh không thể đứng ngoài?
Chương trình mầm non mới là chương trình giáo dục đang được thí điểm tại các cơ sở mầm non miền Trung, tập trung đổi mới từ cách tiếp cận đến cách tổ chức hoạt động, nhấn mạnh việc học thông qua chơi, trải nghiệm và phát triển phẩm chất – năng lực toàn diện cho trẻ, thay vì chỉ dừng lại ở truyền thụ kiến thức và rèn kỹ năng đơn lẻ.
Từ năm học 2026 – 2027, các cơ sở giáo dục mầm non miền Trung bắt đầu triển khai thí điểm chương trình mầm non mới, kéo theo thay đổi lớn trong phương pháp dạy học mầm non và cách nhà trường tổ chức môi trường học tập cho trẻ. Điều này có nghĩa: nếu phụ huynh vẫn giữ suy nghĩ “vào lớp là phải ngồi ngoan, nghe cô giảng, làm bài giống nhau”, chính bố mẹ sẽ trở thành lực cản đối với quá trình đổi mới giáo dục mầm non. Chương trình mới yêu cầu giáo viên đồng hành, lắng nghe, tạo môi trường để trẻ chủ động chơi, trải nghiệm, khám phá và phát triển theo khả năng riêng. Muốn con thích nghi, người đầu tiên phải thay đổi chính là phụ huynh.
Từ “cô dạy – trò nghe” sang “cùng chơi – cùng khám phá”: Trẻ được thay đổi những gì?
Cốt lõi của đổi mới giáo dục mầm non lần này là chuyển vai: giáo viên không còn đóng vai “người giảng dạy trung tâm” mà trở thành người đồng hành, quan sát, thiết kế môi trường để trẻ tự hoạt động. Trẻ không chỉ nghe hướng dẫn mà được lựa chọn, thực hành, đặt câu hỏi và tìm cách giải quyết vấn đề phù hợp với lứa tuổi. Nói thẳng: lớp học sẽ ồn hơn, bừa bộn hơn, nhưng là sự “bừa bộn có ý nghĩa” của việc học sống động.
Theo giáo viên tham gia thí điểm, chương trình định hướng phát triển đồng thời 4 phẩm chất và 5 năng lực cốt lõi của trẻ, chú trọng không chỉ trẻ “biết gì” mà trẻ có thể làm gì, ứng xử ra sao và vận dụng trải nghiệm vào tình huống thực tế như thế nào. Học thông qua chơi, thực hành, trải nghiệm được tăng cường, với lớp học, sân trường và cả những vật liệu quen thuộc đều có thể trở thành phương tiện cho trẻ khám phá. Đây là bước chuyển rất mạnh so với mô hình lớp học đồng loạt, mọi trẻ làm cùng một nội dung theo cùng một cách.
Lợi ích dài hạn: Không chỉ “biết chữ” mà còn biết sống, biết hợp tác
Điểm được đánh giá cao của chương trình mầm non mới là sự liên thông với chương trình giáo dục phổ thông, tạo thống nhất trong định hướng phát triển phẩm chất, năng lực và hỗ trợ quá trình chuyển tiếp từ mầm non lên lớp 1. Điều này phá vỡ quan niệm sai lầm lâu nay là “chuẩn bị vào lớp 1” đồng nghĩa với luyện chữ, luyện số càng sớm càng tốt. Thay vào đó, trọng tâm là sự tự tin, khả năng thích ứng, giao tiếp, hợp tác và chủ động trong học tập.
Qua các hoạt động chơi và trải nghiệm, nhiều năng lực như giao tiếp, hợp tác, tự lập, giải quyết vấn đề và sáng tạo của trẻ được bộc lộ rõ hơn, giúp giáo viên theo dõi sự phát triển toàn diện thay vì chỉ dừng ở việc trẻ đạt bao nhiêu yêu cầu cụ thể. Như nhận xét của một hiệu trưởng tham gia thí điểm, ưu điểm lớn nhất của chương trình là tạo nhiều cơ hội để trẻ được chủ động trong học tập và vui chơi, không chỉ nghe cô hướng dẫn mà được tự lựa chọn, thực hành và tìm cách giải quyết vấn đề phù hợp với lứa tuổi. Đây chính là nền tảng để trẻ bước vào bậc tiểu học với tâm thế vững vàng hơn.
Giáo viên đang thay đổi như thế nào – và phụ huynh nên hiểu điều đó ra sao?
Các địa phương tham gia thí điểm đã xác định chuẩn bị đội ngũ là khâu then chốt, tổ chức nhiều đợt tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên để hiểu rõ quan điểm, mục tiêu và phương pháp tổ chức hoạt động của chương trình mới. Thực hiện chương trình mới cũng là hành trình để mỗi cán bộ, giáo viên thay đổi chính mình: từ dạy trẻ sang đồng hành cùng trẻ; từ áp đặt sang tôn trọng; từ truyền đạt sang khơi gợi; từ làm thay sang trao cơ hội cho trẻ tự làm; từ chú trọng kết quả trước mắt sang quan tâm đến sự phát triển lâu dài của mỗi đứa trẻ.
Điều này đồng nghĩa phụ huynh sẽ thấy nhiều điểm “lạ”: con được ra sân nhiều hơn, dùng vật liệu quen thuộc để học, hoạt động nhóm, đóng vai, thử nghiệm… Thay vì yêu cầu cô “cho con làm bài nhiều hơn, dạy thêm chữ số”, phụ huynh nên hỏi: “Con hôm nay đã chơi gì, học được điều gì từ trò chơi đó?”. Khi hiểu rằng chơi chính là phương pháp dạy học mầm non trọng tâm của chương trình mới, bố mẹ sẽ bớt sốt ruột với việc con “chưa biết nhiều chữ”, và quan tâm hơn đến việc con có vui, tự tin, dám nói, dám làm hay không.
Kết luận: Muốn con phát triển tốt, gia đình phải trở thành “một phần của lớp học”
Chương trình mầm non mới không chỉ là chuyện thay sách hay đổi vài hoạt động; đó là một cách nhìn khác về trẻ em: mỗi đứa trẻ là một cá thể có nhịp phát triển, nhu cầu, hứng thú riêng, cần được tôn trọng và tạo cơ hội tự mình khám phá thế giới. Nếu nhà trường thay đổi mà gia đình vẫn giữ kỳ vọng cũ, trẻ sẽ phải sống trong hai “thế giới giáo dục” mâu thuẫn nhau.
Vì vậy, chuẩn bị cho con vào mầm non trong bối cảnh đổi mới giáo dục mầm non không còn dừng ở việc sắm đồ dùng hay dạy trước chữ số, mà là chuẩn bị tâm thế: chấp nhận cho con được trải nghiệm, được sai, được thử, được nói ý kiến. Khi phụ huynh coi mình là đối tác của nhà trường, sẵn sàng lắng nghe giải thích về chương trình mầm non mới, đồng thời chia sẻ quan sát từ gia đình, trẻ sẽ hưởng lợi nhiều nhất. Đổi mới thành công hay không, cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc người lớn có dám thay đổi cùng con hay không.
