OCOP bước ra khỏi làng: định nghĩa mới về du lịch Tây Bắc
Sản phẩm OCOP gắn với du lịch Tây Bắc là cách tổ chức lại đặc sản địa phương, nông sản và nghề thủ công thành những trải nghiệm có thể bán được cho du khách, vừa kể câu chuyện bản địa, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân, doanh nghiệp và cả vùng đất mà họ sinh sống. Sáng 16/10, tại Quảng trường Golden Field, phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai khai mạc Hội chợ Du lịch Tây Bắc và Không gian quảng bá, kết nối sản phẩm OCOP trong khuôn khổ Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò. Đây không chỉ là một hội chợ, mà là tuyên bố rõ ràng: du lịch vùng cao sẽ không dừng ở cảnh đẹp, mà phải gắn chặt với kinh tế du lịch dựa trên sản vật quê hương. Khi đặc sản địa phương được đặt cạnh tour tuyến, câu hỏi không còn là “đi đâu”, mà là “trải nghiệm gì và ai được hưởng lợi từ chuyến đi đó”.
Không gian hội chợ: nơi du khách chạm vào sản phẩm OCOP
Điểm đáng nói của Hội chợ Du lịch Tây Bắc lần này là cách thiết kế không gian để buộc du khách và sản phẩm OCOP phải gặp nhau. Hội chợ có 78 gian hàng quảng bá văn hóa, ẩm thực, xúc tiến du lịch và 20 gian hàng giới thiệu sản phẩm OCOP gắn với du lịch cấp vùng, tạo một ma trận trải nghiệm liên hoàn từ thông tin điểm đến đến quầy đặc sản. Bên cạnh đó, khu Không gian quảng bá rộng khoảng 400 m² với 22 gian hàng của 21 đơn vị đến từ 10 tỉnh, thành phố như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đà Nẵng, Đắk Lắk… cho thấy OCOP không còn là câu chuyện riêng của một địa phương. Khi nước mắm Cát Hải, chả mực Hạ Long, chè Thái Nguyên hay cà phê Cư M’gar cùng xuất hiện, du khách hiểu rằng mỗi sản phẩm là một lời mời đến vùng đất sản sinh ra nó. Đó là cách kết nối sản phẩm với hành trình, biến quà tặng thành bản đồ du lịch sống động.
Chiến lược “đưa đặc sản gần khách, đưa doanh nghiệp gần người sản xuất”
Hội chợ ở Lào Cai đặt ra một hướng phát triển thẳng thắn: đưa đặc sản đến gần du khách, đưa doanh nghiệp đến gần người sản xuất, từ đó tạo thêm nguồn thu cho kinh tế địa phương. Một chuyến đi trước đây chủ yếu tạo thu nhập cho cơ sở lưu trú; nay, nếu làm đúng, nó phải mang lại đơn hàng cho hợp tác xã, việc làm cho người làm nghề và cơ hội bán hàng cho những hộ sản xuất nhỏ. Cách bố trí tour, tuyến cùng nông sản, dược liệu, sản phẩm thủ công và quà tặng đặc trưng buộc doanh nghiệp lữ hành phải nghĩ lại cấu trúc sản phẩm du lịch của mình: mỗi điểm dừng phải có lý do để khách ghé, có dịch vụ phù hợp và có người chịu trách nhiệm cung ứng. Hội chợ tạo không gian kết nối các địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp lữ hành và chủ thể OCOP, hướng tới phát triển chuỗi cung ứng và mở rộng mạng lưới phân phối cho sản phẩm của vùng. Giá trị thật không nằm ở những ngày hội nhộn nhịp, mà ở những hợp đồng, đơn hàng tiếp tục sau đó.
Hà Nội mang OCOP Thủ đô lên Tây Bắc: bài thử cho thị trường vùng
Việc Hà Nội mang sữa Ba Vì, cốm Mễ Trì và nhiều sản phẩm OCOP tiêu biểu lên Nghĩa Lộ không phải động tác tham gia cho đủ, mà là phép thử nghiêm túc với thị trường du lịch vùng. Những sản phẩm này mang đặc trưng của Thủ đô, nhưng khi xuất hiện giữa không gian văn hóa Tây Bắc, chúng phải cạnh tranh bằng câu chuyện, chất lượng và khả năng kết nối với hành trình của du khách, chứ không chỉ bằng tên tuổi. Nếu sữa Ba Vì trở thành món quà sau chuyến đi, hay cốm Mễ Trì xuất hiện trong thực đơn homestay, đó là dấu hiệu cho thấy kết nối sản phẩm giữa đô thị và miền núi đã bắt đầu vận hành. Ngược lại, nếu sản phẩm chỉ dừng ở trưng bày, Hà Nội sẽ phải lắng nghe thị trường: khách hỏi gì, chọn quy cách nào, quan tâm đến nguồn gốc ra sao để điều chỉnh cách tiếp cận. OCOP Thủ đô vì thế vừa là “khách mời”, vừa là “người học việc” trong sân chơi kinh tế du lịch mới.
Từ hội chợ đến kinh tế du lịch bền vững
Không gian “Sắc màu văn hóa Tây Bắc” với sự tham gia của Nghĩa Lộ, Trung Tâm, Cầu Thia, Liên Sơn, Văn Chấn, Tú Lệ, Mù Cang Chải cho thấy một điều: cảnh quan chỉ là điểm khởi đầu, còn văn hóa và đặc sản mới quyết định ký ức du khách mang về. Chương trình “Lào Cai – Chạm đỉnh vị giác” đưa nguyên liệu bản địa, cách chế biến truyền thống và phong tục bữa ăn vào trung tâm trải nghiệm, buộc doanh nghiệp phải nghĩ đến dịch vụ cụ thể như cùng chủ nhà chuẩn bị bữa cơm, ghé cơ sở chế biến rồi lựa sản phẩm mang về. Muốn những trải nghiệm ấy trở thành dịch vụ thường xuyên, người dân cần được hỗ trợ về tổ chức, vệ sinh, giá bán, kỹ năng phục vụ và được trả công tương xứng để có động lực tiếp tục gìn giữ nghề. Sau ngày bế mạc, hiệu quả hội chợ phải được đo bằng số đầu mối tiếp tục trao đổi, sản phẩm vào kênh phân phối mới, tour được hoàn thiện và có khách đặt. Nếu làm được, du lịch Tây Bắc sẽ không còn phụ thuộc vào mùa lễ hội, mà trở thành kinh tế du lịch bền vững dựa trên kết nối sản phẩm OCOP.
