Hai dự án sân bay Việt Nam mở rộng và ý nghĩa chiến lược
Các dự án hạ tầng hàng không hiện nay tại Đà Nẵng và Măng Đen là những kế hoạch nâng cấp sân bay quốc tế và xây dựng sân bay mới, nhằm tăng công suất khách năm 2050, bảo đảm an toàn khai thác, đồng thời tạo động lực cho tăng trưởng du lịch và phát triển vùng, thể hiện cách Việt Nam mở rộng hệ thống cảng hàng không theo hướng dài hạn, gắn với quy hoạch đến năm 2030 và tầm nhìn xa hơn. Điểm nổi bật là cả hai dự án đều được thúc đẩy bằng các thủ tục rút gọn, cho thấy Nhà nước chấp nhận đẩy nhanh tiến độ để không hụt hơi trong cuộc đua hạ tầng hàng không khu vực. Ở Đà Nẵng, sân bay quốc tế nhộn nhịp bậc nhất miền Trung được phê duyệt rút ngắn quy trình chuẩn bị đầu tư và sử dụng thiết kế kỹ thuật thay cho thiết kế cơ sở trong báo cáo nghiên cứu khả thi để có thể khởi công công trình vào cuối tháng 11 với tổng vốn khoảng 1.696 tỷ đồng, dùng 100% ngân sách trung ương. Trong khi đó, Măng Đen được điều chỉnh bổ sung vào quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo trình tự, thủ tục rút gọn.
Đà Nẵng ‘lên đời’ đường băng: từ xử lý xuống cấp đến nâng chuẩn 4E
Quyết định nâng cấp sân bay quốc tế Đà Nẵng không đơn thuần là sửa chữa hạ tầng cũ, mà là bước nhảy chuẩn mực để bảo đảm thành phố trung tâm miền Trung không bị nghẽn cổ chai hàng không. Bộ Xây dựng đã phê duyệt chủ trương đầu tư dự án cải tạo, nâng cấp khu bay hiện hữu, tập trung vào đường cất hạ cánh 17R/35L, hệ thống đường lăn, trang thiết bị phụ trợ cất hạ cánh và hệ thống thoát nước. Dự án thuộc nhóm B với tổng mức đầu tư khoảng 1.696 tỷ đồng, dự kiến thực hiện giai đoạn 2026-2028 và hướng tới khởi công cuối tháng 11 nhờ quy trình chuẩn bị được rút ngắn khoảng một tháng. Động lực lớn nhất cho việc nâng cấp sân bay quốc tế này là tình trạng xuống cấp đáng kể của đường băng phía Tây sau nhiều năm khai thác, đã vượt tuổi thọ thiết kế, liên tục phát sinh các dạng hư hỏng như nứt gãy, vỡ mép, lún vệt bánh xe và đọng nước. Khi tần suất khai thác cao và tàu bay thân rộng tăng, nguy cơ bong bật vật liệu, phát sinh vật thể lạ đe doạ an toàn bay càng lớn. "Sau khi hoàn thành, toàn bộ hạ tầng được nâng cấp sẽ đáp ứng tiêu chuẩn cấp sân bay 4E của ICAO, phục vụ khai thác các loại tàu bay code E như B747, B787, A350 hoặc tương đương". Với hơn 15,29 triệu lượt hành khách và gần 93.000 lượt cất/hạ cánh năm 2025, nếu Đà Nẵng không nâng cấp kịp thời, rủi ro gián đoạn khai thác và mất lợi thế du lịch – logistics là rất rõ.
Măng Đen: từ khoảng trống hàng không đến tham vọng 2,5 triệu khách năm 2050
Trái với Đà Nẵng đang xử lý hạ tầng xuống cấp, Măng Đen là câu chuyện mở mới sân bay Việt Nam mở rộng mạng lưới, nhắm đến vùng còn là “khoảng trống” trên bản đồ hàng không. Theo quy hoạch điều chỉnh, Cảng hàng không Măng Đen được bổ sung vào hệ thống cảng hàng không toàn quốc với quy mô cấp 4C, công suất dự kiến đạt khoảng 1 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và khoảng 2,5 triệu hành khách/năm vào năm 2050. Đây là một tham vọng không nhỏ, đặt Măng Đen vào nhóm sân bay có sức chứa trung bình trong hệ thống. Bộ Xây dựng đã gửi văn bản cho UBND tỉnh Quảng Ngãi về công tác lập quy hoạch chi tiết Cảng hàng không Măng Đen thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050. Trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách dành cho lập quy hoạch còn hạn chế và số lượng đơn vị tư vấn hàng không không nhiều, Bộ ưu tiên quy hoạch chi tiết các cảng hiện hữu để sớm mở rộng đáp ứng nhu cầu vận tải. Với các cảng mới như Măng Đen, cơ quan này dự kiến tổ chức lập quy hoạch trong năm 2027, đồng thời gợi ý địa phương nghiên cứu phương án tài trợ bằng chính hồ sơ quy hoạch chi tiết theo Nghị định 205. Nếu hồ sơ hoàn thành trong tháng 9 và được phê duyệt trong năm, Măng Đen sẽ có nền tảng pháp lý để kêu gọi đầu tư và hiện thực hoá công suất khách năm 2050.
Tác động tới năng lực hàng không, du lịch và người dân
Hai dự án hạ tầng hàng không này không chỉ là những con số trên giấy quy hoạch mà sẽ chạm trực tiếp đến trải nghiệm của hành khách và quỹ phát triển du lịch vùng. Đối với Đà Nẵng, việc nâng cấp sân bay quốc tế với đường băng mới, đường lăn thoát nhanh và các đường lăn kết nối song song giúp giảm thời gian mặt đất, tăng tần suất khai thác và giảm nguy cơ đóng cửa đường băng để sửa chữa lớn. Dự án được thiết kế để xử lý triệt để hư hỏng kết cấu, không dừng ở những giải pháp vá víu lớp mặt đường, qua đó nâng cao an toàn, giảm rủi ro vật thể lạ và ổn định hoạt động lâu dài. Hành khách có thể kỳ vọng lịch bay ổn định hơn, ít trễ vì sự cố kỹ thuật hạ tầng. Với Măng Đen, khi công suất hướng đến 1 triệu rồi 2,5 triệu khách/năm, vùng này có cơ hội chuyển mình mạnh về du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, thay vì phụ thuộc đường bộ dài và tốn thời gian. Tuy nhiên, người dân chỉ hưởng lợi nếu quy hoạch đi cùng hạ tầng kết nối mặt đất, dịch vụ du lịch và cơ chế bảo vệ môi trường. Mở sân bay mới mà không kiểm soát phát triển tự phát có thể làm xấu hình ảnh một điểm đến được kỳ vọng là xanh và nguyên sơ. Vấn đề là các địa phương phải coi dự án sân bay như trục phát triển tổng thể, chứ không phải cây ATM khách du lịch ngắn hạn.
Kết luận: Nâng cấp sân bay là bài kiểm tra tầm nhìn đến 2050
Nhìn từ Đà Nẵng và Măng Đen, có thể thấy sân bay Việt Nam mở rộng đang bước vào giai đoạn mà mỗi dự án hạ tầng hàng không đều là bài kiểm tra tầm nhìn dài hạn. Tại Đà Nẵng, nếu chỉ tiếp tục duy tu hằng tuần, vá những vết nứt và hố lún trên đường 17R/35L thì sân bay sẽ sớm đối mặt nguy cơ phải đóng cửa đột xuất để đại tu, kéo theo thiệt hại kinh tế và uy tín điểm đến. Quyết định nâng cấp sân bay quốc tế lên chuẩn 4E là cách chấp nhận đầu tư lớn hôm nay để giữ an toàn và năng lực khai thác cho tương lai. Ở Măng Đen, con số công suất khách năm 2050 lên tới 2,5 triệu hành khách/năm là lời nhắc rằng quy hoạch không thể chỉ dựa trên hiện trạng, mà phải dự báo được dòng khách, áp lực môi trường, năng lực đô thị hoá. Nếu các bước lập quy hoạch chi tiết, huy động vốn và quản trị phát triển không được phối hợp chặt, sân bay mới dễ rơi vào tình trạng công suất thiết kế cao nhưng khai thác thấp. Câu hỏi cho giai đoạn tới là Việt Nam có biến được những bản vẽ và quyết định rút gọn thủ tục thành các điểm đến hàng không hấp dẫn, an toàn và bền vững hay không; câu trả lời sẽ quyết định sức cạnh tranh của ngành hàng không và du lịch đến tận 2050.
