TPHCM bước vào giai đoạn “nút thắt cuối” của cuộc đại nâng cấp hạ tầng
Bốn dự án giao thông TPHCM gồm nút giao An Phú, nút giao Mỹ Thủy, vành đai 3 TPHCM và mở rộng Quốc lộ 50 đang đồng loạt tăng tốc thi công, đánh dấu giai đoạn xử lý những “nút thắt cuối” để giảm ùn tắc TPHCM, tăng kết nối khu Đông và liên kết vùng với Đồng Nai, Tây Ninh, cảng Cát Lái và các trục cao tốc. Đây không chỉ là việc hoàn thiện vài cây cầu, hầm chui, mà là bước chuyển hạ tầng mang tính chiến lược, quyết định cách người dân di chuyển, doanh nghiệp vận hành logistics và khả năng bứt phá kinh tế của toàn vùng trong nhiều năm tới. Ở góc nhìn người dân, cảm nhận rõ nhất không phải là bản vẽ hay chỉ số tiến độ, mà là những thay đổi ngay trên mặt đường: nhánh cầu Giồng Ông Tố, N3, N4 tại nút giao An Phú đã đưa vào khai thác, dòng xe vào cảng Cát Lái giảm hẳn cảnh xếp hàng kéo dài, cửa ngõ phía Đông bắt đầu bớt ngột ngạt. Nhưng để biến những cải thiện cục bộ thành thay đổi toàn diện, TPHCM phải giải được các bài toán mặt bằng, vật liệu, lùi – tiến tiến độ đang đặt ra ở cả bốn dự án.
Nút giao An Phú: siêu nút hơn 3.400 tỷ nhưng vẫn bị “khóa” bởi 2,2ha mặt bằng
Nút giao An Phú TPHCM được khởi công cuối năm 2022 với tổng mức đầu tư hơn 3.400 tỉ đồng, thiết kế 3 tầng gồm hầm chui, cầu vượt và các nhánh đường kết nối. Đến nay, hai hầm chui HC1-01, HC1-02, cầu Bà Dạt, cầu Giồng Ông Tố và cầu vượt rẽ phải từ cao tốc xuống đại lộ Mai Chí Thọ đã đưa vào khai thác. Nhánh cầu N4 dài khoảng 468m, rộng 9m với hai làn xe, tốc độ thiết kế 50 km/h, chuẩn bị thông xe giúp xe từ Đồng Văn Cống rẽ phải trực tiếp xuống Mai Chí Thọ, đi cao tốc hoặc đường Võ Nguyên Giáp. Các nhánh này rõ ràng đã giúp giảm ùn tắc TPHCM tại cửa ngõ phía Đông, khơi thông luồng hàng về cảng Cát Lái. Thế nhưng “điểm nghẽn” 2,2ha mặt bằng thuộc Khu đô thị phát triển An Phú trên trục Lương Định Của vẫn khiến dự án phải dời thời hạn hoàn thành sang quý II/2027. Đoạn đường bị thu hẹp tạo thành “nút thắt cổ chai”; có lúc tài xế mất tới gần một giờ cho chưa đầy 500m. Theo Ban Giao thông, khi được bàn giao đủ mặt bằng, nhánh N1.2 – tuyến xe từ Lương Định Của đi thẳng lên cao tốc không phải dừng đèn đỏ – có thể hoàn thành chỉ trong khoảng 5 tháng. Đây là ví dụ điển hình cho thực tế: kỹ thuật, vốn không phải vấn đề khó nhất; chính tốc độ giải phóng mặt bằng mới quyết định khi nào người dân được hưởng trọn lợi ích của một siêu nút giao.
Mỹ Thủy và Quốc lộ 50: giải bài toán ùn tắc hàng hóa và cửa ngõ Tây Nam
Nếu An Phú là cửa ngõ vào cao tốc và cảng Cát Lái từ hướng trung tâm, thì nút giao Mỹ Thủy là “van” điều tiết dòng xe từ Nguyễn Thị Định, Đồng Văn Cống, Võ Chí Công – cầu Phú Mỹ vào khu cảng. Dự án nút giao Mỹ Thủy có tổng mức đầu tư hơn 3.400 tỉ đồng, bắt đầu từ năm 2016; đến nay, bốn hạng mục chính gồm cầu vượt Vành đai 2 nhánh trái, cầu Kỳ Hà 3 nhánh trái, cầu Mỹ Thủy 3 và hầm chui rẽ trái từ Võ Chí Công vào cảng Cát Lái đã được khai thác. Phần còn lại – hầm chui Nguyễn Thị Định, các cầu vượt và cầu Kỳ Hà còn lại – đang được đẩy nhanh thi công, với mục tiêu hoàn thành vào quý I/2027. Khi toàn bộ nút giao Mỹ Thủy hoàn thiện, năng lực vận chuyển hàng hóa qua cảng sẽ tăng rõ, giảm nguy cơ kẹt xe và tai nạn cho khu vực vốn dày đặc container. Ở hướng Tây Nam, dự án mở rộng Quốc lộ 50 dài gần 7km, gồm 4,3km đường song hành xây mới và 2,6km mở rộng tuyến hiện hữu, có tổng mức đầu tư gần 1.500 tỉ đồng. Công trình từ nút giao Nguyễn Văn Linh đến khu vực giáp ranh Tây Ninh được kỳ vọng gỡ nút thắt lâu năm của cửa ngõ phía Tây Nam, nơi xe tải, xe khách, xe cá nhân cùng dồn lên mặt đường hẹp. Khi Quốc lộ 50 mở rộng, người dân huyện Nhà Bè, các tỉnh lân cận sẽ có lựa chọn di chuyển an toàn hơn, doanh nghiệp vận tải cũng giảm bớt phụ thuộc vào một vài tuyến độc đạo. Tuyến này, nếu đồng bộ với nút giao Mỹ Thủy, sẽ tạo trục thông suốt từ khu Tây Nam đến cảng và các cầu lớn trong mạng lưới dự án giao thông TPHCM.
Vành đai 3 TPHCM: con đường chiến lược chịu áp lực vật liệu và tiến độ
Vành đai 3 TPHCM dài hơn 76km, tổng mức đầu tư hơn 75.300 tỉ đồng, đi qua TPHCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Dự án khởi công tháng 6.2023, ban đầu đặt mục tiêu hoàn thành giữa năm 2026, nhưng nay dự kiến phải kéo đến cuối năm. Theo Ban Giao thông, khối lượng toàn dự án đã đạt hơn 80% theo hợp đồng và các gói thầu đang tập trung thi công những hạng mục cuối, phấn đấu đưa toàn tuyến vào khai thác trong năm 2026. Đây là câu trích dẫn tiêu biểu cho quyết tâm nối liền một “vòng đai” chiến lược, giúp dòng xe liên tỉnh không phải len lỏi qua nội đô chật chội. Tuy nhiên, áp lực không nhỏ đến từ bên ngoài công trường: giá nhiên liệu, vật liệu tăng, khan hiếm nhựa đường nhập khẩu và bê tông nhựa do ảnh hưởng xung đột tại Trung Đông đang đội chi phí và có nguy cơ làm chậm tiến độ. Thành phố buộc phải yêu cầu nhà thầu tăng tốc, điều chuyển khối lượng đối với đơn vị không đáp ứng tiến độ, đồng thời xây dựng chỉ số giá và xem xét nâng công suất mỏ đá để đảm bảo nguồn vật liệu. Ảnh cầu cạn vành đai 3 qua khu vực Vinhomes Grand Park cho thấy một thực tế: hạ tầng đang thành hình rõ rệt, nhưng để biến thành đường thông suốt cần thêm một cú “chốt” về chính sách giá, chuỗi cung ứng vật liệu và kỷ luật tiến độ.
Kỳ vọng và điều kiện để người dân thực sự tận hưởng thành quả
Nhìn tổng thể, bốn dự án giao thông TPHCM đang đi cùng một hướng: giảm ùn tắc TPHCM, tăng kết nối vùng, mở rộng hành lang vận tải hàng hóa và tạo không gian phát triển mới. Nút giao An Phú và Mỹ Thủy xử lý hai “điểm nghẽn” lớn nhất phía Đông; mở rộng Quốc lộ 50 hỗ trợ Tây Nam; và vành đai 3 TPHCM giải bài toán xuyên tỉnh. Khi chúng đồng loạt về đích trong giai đoạn 2026–2027 như mục tiêu hiện nay, cách người dân chọn lộ trình sẽ khác hẳn: ít phải vòng vào trung tâm, ít gặp cảnh đợi hàng chục phút cho một nút giao, và doanh nghiệp logistics cũng có mạng lưới linh hoạt hơn. Nhưng những lợi ích đó không tự xuất hiện. Chúng phụ thuộc vào ba điều kiện: giải phóng mặt bằng đúng cam kết, kiểm soát được chi phí vật liệu để tránh đội vốn làm chậm thi công, và vận hành đồng bộ ngay sau khi thông xe, tránh tình trạng hạng mục xong nhưng kết nối phụ trợ, tổ chức giao thông chưa kịp điều chỉnh. TPHCM đang thể hiện quyết tâm bằng các mốc thời gian rất cụ thể – như yêu cầu bàn giao mặt bằng nút giao An Phú trước ngày 30/11. Điều người dân mong chờ lúc này là những cam kết đó được giữ lời, để mỗi nhánh cầu, mỗi đoạn vành đai hoàn thiện không chỉ là tin vui trên giấy, mà là sự thay đổi từ vô lề đường lên cao tốc trong vài phút.
