Cơ cấu lại nhân lực phải bắt đầu từ nhu cầu lớp học
Biên chế trường công là cách xác định số lượng và cơ cấu nhân lực cần thiết để các cơ sở giáo dục thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, quản lý và hỗ trợ học sinh. Hướng điều chỉnh hiện nay đặt trọng tâm vào việc chuyển người từ khâu quản lý sang giáo viên đứng lớp, thay vì duy trì bộ máy theo thói quen.
Bộ Nội vụ đề nghị địa phương nghiên cứu điều chuyển, giảm nhân sự quản lý giáo dục và tăng nhân sự giảng dạy để bảo đảm điều kiện cho năm học mới 2026–2027. Đề nghị này nằm trong quá trình sắp xếp đơn vị giáo dục và thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng về xử lý chế độ, chính sách cho người bị ảnh hưởng bởi việc tổ chức lại bộ máy chính quyền địa phương. Đây là hướng đi hợp lý nếu mục tiêu là khắc phục tình trạng nơi thừa, nơi thiếu giáo viên, nhưng hiệu quả phải được đo bằng việc lớp học có đủ người dạy, không phải chỉ bằng số đầu mối quản lý được cắt giảm.
Quy mô sắp xếp đã rất lớn: số cơ sở giáo dục công lập mầm non và phổ thông giảm 18.975 đơn vị, tương đương 50,6%, vượt mức mục tiêu tối thiểu 30%; đồng thời, 28.217 cán bộ quản lý cơ sở giáo dục được điều chuyển sang vị trí giảng dạy. Hoạt động giáo dục tại các cơ sở sau sắp xếp nhìn chung vẫn ổn định, bảo đảm quyền học tập của học sinh.
Định mức mới cần phản ánh công việc thật của trường
Giảm quản lý và tăng giáo viên là một phần của bài toán; phần còn lại là thiết kế định mức nhân sự sát với cách trường đang vận hành. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định định mức nhân sự tại trường mầm non, tiểu học, trung học và trường dự bị đại học công lập. Dự thảo dự kiến thay thế Thông tư 19/2023/TT-BGDĐT và Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT.
Các định mức cũ chịu sức ép từ Chương trình giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu dạy học hai buổi mỗi ngày, việc sáp nhập tạo ra trường quy mô lớn có nhiều điểm trường và xu hướng ứng dụng công nghệ. Vì thế, tính nhân sự chỉ theo tổng số học sinh hoặc một bộ khung đồng nhất sẽ khó phản ánh khối lượng việc thực tế. Dự thảo hướng tới tính đến số lớp, số điểm trường và đặc điểm địa bàn, giúp hạn chế tình trạng thừa thiếu nhân lực giữa các nơi.
Một điểm đáng chú ý là làm rõ các vị trí hỗ trợ như hành chính, thiết bị, thí nghiệm, thư viện, quản lý học sinh bán trú và hỗ trợ giáo dục hòa nhập. Khi những nhiệm vụ này có người phụ trách phù hợp, giáo viên bớt phải kiêm việc ngoài chuyên môn, có thêm thời gian tập trung vào bài giảng và học sinh.
Rà soát vị trí việc làm, không tạo thêm chức danh hình thức
Muốn cơ cấu lại nhân sự giáo dục bền vững, mỗi vị trí việc làm phải gắn với nhiệm vụ có thật, đầu ra rõ và người chịu trách nhiệm cụ thể. Trong hướng dẫn mới về rà soát vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027–2031, Bộ Nội vụ yêu cầu điều chỉnh, tích hợp hoặc loại bỏ vị trí không còn phù hợp; chỉ bổ sung vị trí mới khi nhiệm vụ thực sự phát sinh và đúng thẩm quyền.
Đây là nguyên tắc cần thiết để tránh việc lấy số người hiện có làm căn cứ mặc định cho nhu cầu tương lai. Rà soát phải xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền, đồng thời làm rõ nội dung công việc, sản phẩm, người chịu trách nhiệm và năng lực cần có. Hướng dẫn cũng yêu cầu việc xác định nhu cầu gắn với kết quả sơ kết một năm thực hiện mô hình tổ chức hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp theo Kết luận 76-KL/TW ngày 1/7/2026.
Các địa phương cần biến nguyên tắc ấy thành kế hoạch nhân sự có thể kiểm chứng: vị trí nào phục vụ trực tiếp việc dạy và học, vị trí nào cần điều chuyển, vị trí nào không còn lý do tồn tại. Báo cáo về sắp xếp và bố trí đội ngũ phải gửi Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính trước ngày 25/10 để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền.
Thước đo cuối cùng là chất lượng dạy và học
Tối ưu biên chế không đồng nghĩa với cắt giảm đồng loạt. Một trường nhiều điểm lẻ, một trường tổ chức dạy hai buổi hay một địa bàn khó tuyển giáo viên có nhu cầu khác nhau; định mức tốt phải nhận diện được những khác biệt đó. Nếu chỉ tập trung vào giảm số lượng quản lý mà không phân bổ lại người đúng nơi, điểm nghẽn thiếu giáo viên vẫn còn nguyên.
Ngược lại, nếu bổ sung đủ nhân sự hỗ trợ và điều chuyển cán bộ phù hợp sang giảng dạy, giáo viên sẽ bớt gánh việc thư viện, thiết bị hay hành chính, còn học sinh được hưởng lợi từ thời gian và sự tập trung tốt hơn của thầy cô. Vì vậy, cải cách cần đồng thời bảo đảm quyền lợi người bị ảnh hưởng, duy trì hoạt động trường học và xử lý chênh lệch nhân lực giữa các địa bàn.
Định hướng giảm nhân sự quản lý, tăng giáo viên đứng lớp chỉ có ý nghĩa khi đi cùng định mức sát thực tế và quy trình rà soát vị trí việc làm nghiêm túc. Kết luận nên rõ ràng: hãy tổ chức lại đội ngũ theo nhiệm vụ và nhu cầu của học sinh, không theo số lượng sẵn có hay chức danh trên giấy.
