Tinh gọn mạnh, quy mô trường lại phình lớn
Sáp nhập trường học là việc tổ chức lại các cơ sở giáo dục thành đầu mối quản lý lớn hơn, trong khi học sinh có thể tiếp tục học tại địa điểm quen thuộc. Tại Đà Nẵng, thay đổi này giảm số đơn vị nhưng làm tăng quy mô và phạm vi điều hành của nhiều trường.
Ngày 23.10, tại buổi họp báo về tình hình kinh tế - xã hội quý 3, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Lê Thị Bích Thuận thông tin về hoạt động của trường học sau sắp xếp, cùng các vấn đề quản lý và bố trí đội ngũ. Thành phố giảm 524 cơ sở giáo dục công lập, từ 976 xuống 452, tương đương 53,69%.
Nhưng giảm đầu mối không đồng nghĩa giảm độ phức tạp. Đà Nẵng hiện có 11 cơ sở giáo dục hơn 100 lớp: 7 trường tiểu học, 3 trường THCS và Trung tâm Giáo dục thường xuyên Đà Nẵng với 123 lớp. Những con số này cho thấy sáp nhập đã chuyển một phần thách thức từ quản lý nhiều đơn vị sang quản trị những trường lớn hơn.
Một tên trường, nhiều địa điểm cách xa nhau
Quy mô không chỉ được đo bằng số lớp. Một trường tiểu học có tới 7 phân hiệu, còn các trường mầm non và THCS có thể có tối đa 4 phân hiệu. Trường Tiểu học Núi Thành là trường có 7 phân hiệu. Với một trường nhiều phân hiệu, việc giữ nhịp chuyên môn và kết nối giáo viên, học sinh giữa các cơ sở trở thành bài toán thường trực, không phải việc chỉ giải quyết trên sơ đồ tổ chức.
Khoảng cách khiến bài toán ấy nặng hơn. Một điểm trường lẻ mầm non cách cơ sở chính tới 30km; hai cơ sở của trung tâm giáo dục thường xuyên cách nhau 70km. Ở khu vực miền núi, một số điểm trường được ghi nhận cách trường chính tới 50km. Học sinh vẫn học tại địa điểm cũ với đội ngũ giáo viên trước đây; một số giáo viên được bố trí dạy giữa các phân hiệu để bù thiếu nhân lực.
Giữ điểm học tại chỗ giúp tránh xáo trộn tức thời cho học sinh, nhưng khoảng cách kéo dài thời gian đi lại và làm cho phối hợp công việc khó khăn hơn. Vì thế, con số giảm cơ sở không thể tự nó chứng minh mạng lưới đã thuận tiện hơn cho người học.
Áp lực điều hành không dừng ở phân công giáo viên
Ban giám hiệu trường lớn phải điều phối chuyên môn, lịch dạy và nhân sự trên nhiều địa điểm, trong khi cán bộ quản lý khó có mặt thường xuyên tại mọi phân hiệu. Ngành giáo dục thừa nhận tinh gọn giúp giảm đầu mối nhưng làm tăng áp lực vì quy mô trường, số học sinh và nhân sự cùng tăng. Đây là sự đánh đổi cần được nhìn thẳng: bộ máy gọn hơn chỉ có ý nghĩa nếu năng lực quản lý theo kịp phạm vi mới.
Tổ chức dạy học và sinh hoạt chung cũng khó như điều phối nhân lực. Sau sáp nhập, số lớp tăng trong khi không gian tập trung toàn trường không còn đáp ứng thuận lợi như trước; việc đi lại xa còn cản trở phối hợp giữa các điểm. Nếu chỉ giữ một kế hoạch chung mà thiếu cách triển khai phù hợp tại từng nơi, học sinh ở phân hiệu xa có nguy cơ tham gia hoạt động ít hơn.
Sở định hướng các trường tổ chức hoạt động theo cùng kế hoạch ở cơ sở chính và các phân hiệu, đồng thời tạo cơ hội giao lưu phù hợp điều kiện thực tế. Cách làm này đúng hướng, nhưng hiệu quả cần được đánh giá bằng mức độ tham gia và chất lượng dạy học tại từng điểm, không chỉ bằng việc đã ban hành lịch chung.
Theo dõi chất lượng, không chỉ đếm đầu mối
Bước tiếp theo cần tập trung vào những trường có quy mô lớn, nhiều cấp học và điểm trường trải rộng. Ngành giáo dục thành phố cho biết sẽ tiếp tục theo dõi, kiểm tra hoạt động; nếu mô hình vượt quá khả năng quản trị hoặc ảnh hưởng chất lượng giáo dục, an toàn hay quyền học tập, sẽ xem xét đề xuất điều chỉnh. Đây là điều kiện cần để việc sáp nhập không biến thành mục tiêu tinh giản đơn thuần.
Trước mắt, Sở dự kiến hướng dẫn tăng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý và dạy học, đồng thời rà soát cơ sở vật chất để đề xuất sửa chữa, nâng cấp hoặc xây mới. Về lâu dài, thành phố hướng tới khắc phục các điểm trường nhỏ lẻ chưa bảo đảm điều kiện dạy học. Công nghệ có thể hỗ trợ trao đổi và quản lý, nhưng không thể thay thế việc bố trí đủ giáo viên, điều kiện học tập và phương án tổ chức phù hợp với địa hình.
Đà Nẵng đã giảm đáng kể số cơ sở giáo dục công lập, song thành công của đợt sắp xếp phải được đo bằng trải nghiệm học tập ở từng phân hiệu. Với trường hơn 100 lớp và những điểm lẻ cách xa cơ sở chính, quản lý tốt không chỉ là gom đầu mối: đó là bảo đảm học sinh ở mọi địa điểm được học an toàn, liên tục và có cơ hội tham gia bình đẳng.
