Vì sao bệnh não mô cầu không thể xem nhẹ?
Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn qua giọt bắn hoặc dịch tiết mũi họng. Đây không phải bệnh nên chờ tự khỏi: bệnh có thể gây viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết, suy đa tạng và chuyển nặng chỉ trong thời gian ngắn. Ngay cả khi được điều trị tích cực, tỷ lệ tử vong được ghi nhận vẫn ở mức 10–15%; người sống sót có thể chịu di chứng như giảm thính lực, tổn thương thần kinh hoặc hoại tử chi. Vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú ở mũi họng mà không gây triệu chứng, rồi lây từ người sang người qua giọt bắn hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước bọt và dịch tiết. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào vẻ ngoài khỏe mạnh để loại trừ nguy cơ phơi nhiễm.
Nguy cơ lây truyền tăng khi tiếp xúc gần, kéo dài, chẳng hạn sống chung, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hô hấp. Chỉ một tỷ lệ nhỏ người mang vi khuẩn phát triển thành bệnh xâm lấn, khi vi khuẩn vượt qua niêm mạc đường hô hấp và xâm nhập vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương. Điều đó không làm căn bệnh bớt nguy hiểm; trái lại, khiến việc nhận diện dấu hiệu và xử trí sớm càng quan trọng.
Dấu hiệu ban đầu dễ nhầm, dấu hiệu nặng cần cấp cứu
Các triệu chứng não mô cầu lúc đầu có thể giống một nhiễm trùng thông thường: sốt, đau đầu, mệt mỏi hoặc đau họng. Có thể xuất hiện đau đầu dữ dội, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn. Vì bệnh có thể tiến triển nhanh, đừng chờ đủ mọi triệu chứng mới tìm trợ giúp y tế. Đặc biệt cảnh giác khi người bệnh cứng gáy, rối loạn ý thức, co giật, lơ mơ hoặc xuất hiện ban xuất huyết dưới da; đây là những dấu hiệu cần được thăm khám, xử trí ngay.
Nếu có biểu hiện nghi ngờ, hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay, thay vì tự mua thuốc hạ sốt hay kháng sinh hoặc chờ bệnh tự khỏi. Thời gian điều trị có thể được tính bằng từng giờ, nên trì hoãn để theo dõi tại nhà là lựa chọn rủi ro. Gần đây, một chùm bốn ca nhiễm não mô cầu nhóm B được ghi nhận tại một trường trung học cơ sở ở TP.HCM, trong đó có một trường hợp tử vong; sự việc nhấn mạnh nguy cơ lây lan trong môi trường tập thể đông người.
Phòng bệnh bằng tiêm chủng và thói quen thiết thực
Tiêm vắc-xin là biện pháp hữu hiệu để phòng bệnh não mô cầu, nhưng việc chọn vắc-xin cần được tư vấn phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ phơi nhiễm. Các nhóm huyết thanh gây bệnh gồm A, B, C, Y và W; vì vậy, không nên tự suy đoán loại vắc-xin cần dùng mà hãy trao đổi với cơ sở tiêm chủng. Tiêm phòng cần đi cùng những cách giảm lây truyền hằng ngày, nhất là trong gia đình, lớp học và nơi làm việc.
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch.
- Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
- Hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nghi mắc bệnh.
- Giữ nhà ở, lớp học và nơi làm việc thông thoáng.
- Khi có dấu hiệu cảnh báo, đến cơ sở y tế ngay thay vì tự điều trị.
Những biện pháp vệ sinh không thay thế vắc-xin, cũng không thay thế việc khám chữa bệnh khi xuất hiện triệu chứng. Chủ động tiêm chủng, giảm tiếp xúc nguy cơ và phản ứng nhanh trước dấu hiệu bất thường là cách thiết thực nhất để bảo vệ bản thân và người xung quanh.
