Ẩm thực như một hình thức ngoại giao trực tiếp
Ẩm thực Việt Nam quốc tế là việc sử dụng món ăn, kỹ thuật chế biến và không gian thưởng thức để giới thiệu văn hóa Việt ra bên ngoài biên giới, tạo ra những trải nghiệm giác quan trực tiếp, từ đó hình thành sự thấu hiểu, gắn kết và hợp tác giữa người Việt với bạn bè thế giới ở cấp độ cộng đồng, doanh nghiệp và quốc gia. Khi nói đến ngoại giao ẩm thực, nhiều người nghĩ đến những bữa tiệc trang trọng giữa các nguyên thủ. Nhưng câu chuyện đang diễn ra ở Piraeus cho thấy, chiếc nem rán và bánh bao tại một lễ hội ẩm thực Hy Lạp lại có sức kết nối không kém những “phòng họp kín” trong bộ ngoại giao. Bằng hương thơm, tiếng xì xèo chảo dầu và nụ cười trên gương mặt đầu bếp, Việt Nam xuất hiện gần gũi, dễ mến và đáng khám phá.
Gian hàng Việt Nam tại Lễ hội ẩm thực Piraeus: khi món ăn đi trước công hàm
Tại Lễ hội “Ẩm thực–Piraeus 2026”, Đại sứ quán Việt Nam tại Hy Lạp lần thứ hai tổ chức gian hàng quảng bá ẩm thực Việt Nam trong khuôn khổ sự kiện văn hóa của chính quyền thành phố cảng này. Không gian nhỏ ấy bày nem rán, bánh bao cùng phần trình diễn cách làm món ăn đã thu hút sự chú ý và cảm tình của người dân địa phương lẫn du khách quốc tế. Điều đáng nói là gian hàng Việt Nam xuất hiện trong nhóm 6 quốc gia gồm Hàn Quốc, Mỹ, Panama, Trung Quốc, Việt Nam và Hy Lạp, đặt món Việt vào một bức tranh văn hóa đa quốc gia, nơi mỗi chiếc đũa, mỗi miếng nem trở thành lời chào ngoại giao. Khi Piraeus – một trong 10 thành phố cảng lớn nhất thế giới – cảm ơn sự tham gia của Việt Nam vì đã mang đến sắc màu văn hóa đa dạng cho lễ hội, đó là lời thừa nhận rằng văn hóa ẩm thực giao lưu có sức nặng ngang với những tuyên bố chính trị trên bàn đàm phán.
Từ Piraeus đến Hoàng thành Thăng Long: ẩm thực Việt giữa 35 món ngon thế giới
Nếu Piraeus cho thấy ngoại giao ẩm thực theo hướng “mang Việt Nam ra thế giới”, thì Lễ hội Văn hóa Thế giới lần thứ 2 tại Hoàng thành Thăng Long lại đưa thế giới vào không gian Việt Nam. Trong các ngày từ 1–4/10, khu ẩm thực của lễ hội quy tụ món ngon từ 35 nước nhiều châu lục, nơi người tham quan có thể đi một vòng và nếm từ taco Mexico đến bánh crepe Nga, từ món nướng Philippines đến luqaimat giòn rỗng xốp của UAE. Những quầy như Thổ Nhĩ Kỳ với bánh cuộn thịt bò, bò viên, thịt gà có giá dao động 70.000–130.000 đồng mỗi chiếc, hay quầy Hàn Quốc với gà viên sốt, bánh gạo, chả cá cay, cơm gimbap từ 20.000–80.000 đồng, cho thấy ẩm thực thế giới được tiếp cận ở mức chi tiêu hợp lý với người Việt.
Trong môi trường ấy, ẩm thực Việt Nam quốc tế không đứng ngoài cuộc. Khách ghé khu ẩm thực địa phương vẫn có thể tìm thấy những món Việt chọn lọc như bánh cuốn Thanh Trì, giò chả Ước Lễ, nem bùi Bắc Ninh, phở Thìn bờ Hồ, bún ốc… như một “điểm neo” bản sắc giữa rừng hương vị ngoại quốc. Không gian ẩm thực không còn là chỗ ăn cho đỡ đói, mà là một góc văn hóa đặc trưng, đi vào lòng người tham quan trực tiếp nhất, để lại ấn tượng cùng “hậu vị” lâu dài. Ở đó, sinh viên khoa Đông phương học đến để khám phá, tìm kiếm nét tương đồng và khác biệt giữa văn hóa địa phương và quốc tế, chứng minh rằng ngoại giao ẩm thực hiện hữu rất cụ thể trong từng bước chân, từng chiếc vé món ăn.
Ẩm thực như cầu nối văn hóa – kinh tế giữa Việt Nam và Hy Lạp
Điểm chung giữa lễ hội ẩm thực Hy Lạp và Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội là cách họ biến món ăn thành nền tảng giao lưu đa chiều, không chỉ giữa các nền văn hóa mà còn giữa các lợi ích kinh tế. Khi chính quyền thành phố Piraeus nhấn mạnh việc Việt Nam góp phần tăng cường gắn kết giữa người dân hai nước và mối quan hệ với một thành phố cảng toàn cầu, ta thấy rõ ẩm thực được nhìn như một chiếc cầu mềm dẫn đến những trao đổi cứng hơn: thương mại, logistics, du lịch. Sự kiện còn đóng góp vào hiểu biết và tình hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam–Hy Lạp, trong bối cảnh hai nước vừa kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Đó là thời điểm lý tưởng để nem rán và bánh bao đi cùng những dòng hàng hóa, những dự án hợp tác cảng biển, và những tuyến du lịch mới.
Ở Hà Nội, việc để đầu bếp bản địa trực tiếp nấu món đặc sản với mức độ điều chỉnh khẩu vị thấp, chỉ vừa đủ để phù hợp khẩu vị địa phương, cho phép thực khách có trải nghiệm trọn vẹn và đa dạng. Cách làm này không chỉ tôn trọng bản sắc gốc của từng nền ẩm thực, mà còn tạo ra chuẩn mực chất lượng cho những sản phẩm, dịch vụ ẩm thực ăn theo sau lễ hội: nhà hàng, tour trải nghiệm, sản phẩm chế biến. Nói cách khác, ngoại giao ẩm thực không dừng ở những ngày hội náo nhiệt; nó tạo ra nhu cầu dài hạn cho giao thương nguyên liệu, dịch vụ du lịch và giáo dục ẩm thực. Khi văn hóa ẩm thực giao lưu một cách bình đẳng trên cùng bàn ăn, thì cơ hội hợp tác kinh tế cũng có cơ sở để phát triển cân bằng hơn.
Kết luận: nâng tầm ẩm thực Việt như một ngôn ngữ ngoại giao
Điều rút ra từ câu chuyện Piraeus và Hoàng thành Thăng Long là ẩm thực Việt Nam quốc tế đang bước ra khỏi vùng an toàn món phở–bánh mì để trở thành một ngôn ngữ ngoại giao rộng mở. Tại Hy Lạp, những món ăn quen thuộc như nem rán, bánh bao đã giúp Việt Nam hiện ra cụ thể trong mắt người dân thành phố cảng, kéo hai đất nước lại gần nhau hơn thông qua cảm xúc và ký ức vị giác. Tại Hà Nội, Việt Nam vừa là chủ nhà mời 35 nền ẩm thực thế giới đến, vừa là một “quầy hàng” trong chính không gian đó, đối thoại bình đẳng bằng món ăn, giá cả và trải nghiệm. Nếu ngoại giao cần niềm tin và sự hiểu nhau, thì bữa ăn là nơi hai điều ấy hình thành nhanh nhất. Việt Nam nên tiếp tục đầu tư bài bản cho ngoại giao ẩm thực – từ đào tạo đầu bếp như “đại sứ”, thiết kế gian hàng, đến kết nối doanh nghiệp – để mỗi lễ hội ẩm thực Hy Lạp hay lễ hội văn hóa quốc tế khác trở thành bước đi chiến lược trong cả văn hóa lẫn kinh tế.
