Cầu đi bộ sông Sài Gòn: Biểu tượng mới và cái giá phải trả trên mặt nước
Cầu đi bộ sông Sài Gòn là công trình dài khoảng 720m, kết nối Công viên Bến Bạch Đằng với Quảng trường trung tâm Thủ Thiêm, sử dụng kết cấu vòm thép lấy cảm hứng từ hình tượng lá dừa nước, được kỳ vọng trở thành biểu tượng không gian công cộng mới và tăng cường kết nối đi bộ giữa hai bờ sông trong bối cảnh đô thị hóa nhanh của TP.HCM. Điểm mấu chốt hiện nay không phải là vẻ đẹp của cây cầu, mà là cách thành phố chấp nhận làm chậm giao thông thủy nội địa để hoàn tất một dự án hợp long cầu 1000 tỷ đúng tiến độ. Ngày 13.10, Sở Xây dựng TP.HCM thông báo hạn chế lưu thông đường thủy nội địa tại khu vực thi công cầu đi bộ qua sông Sài Gòn nhằm phục vụ quá trình lắp dựng kết cấu vòm thép chính và bảo đảm an toàn. Đây là quyết định mang tính ưu tiên rõ ràng: đặt an toàn và tiến độ công trình lên trên sự liên tục của luồng vận tải trên sông. Theo thông báo, từ nay đến hết 7.12, khu vực cầu chính sẽ được bố trí trạm điều tiết ở thượng lưu và hạ lưu, kết hợp hệ thống báo hiệu đường thủy nội địa để hướng dẫn phương tiện lưu thông an toàn. Điều này cho thấy thành phố không coi cấm luồng là biện pháp đơn giản, mà là một phần của kịch bản điều phối giao thông phức tạp trên trục sông trung tâm.
Các khung giờ cấm luồng: Khoảng trống giao thông được tính toán
Điểm gây chú ý nhất trong phương án tổ chức giao thông là các khung giờ cấm luồng đường thủy được thiết kế như những "khoảng trống" bắt buộc để thi công an toàn. Trong ngày 19.10, từ 13h đến 19h, luồng đường thủy tại khu vực cầu đi bộ sông Sài Gòn sẽ bị cấm tạm thời để di chuyển đoàn sà lan vận chuyển kết cấu vòm thép vào vị trí và neo giữ tại công trường. Hai ngày 21 và 22.10, thời gian cấm luồng kéo dài từ 2h đến 18h mỗi ngày, phục vụ công tác xoay sà lan, nâng hạ, định vị và hợp long kết cấu vòm thép cầu chính. Về bản chất, đây là những khung giờ mà giao thông thủy nội địa phải nhường đường cho một "siêu tải trọng" di chuyển và lắp đặt giữa lòng sông. Tổ hợp gồm kết cấu cầu chính nặng khoảng 1.400 tấn và hệ khung thép nâng đỡ nặng khoảng 2.000 tấn đã trải qua 24 giờ thử tải trước khi được lai dắt từ cảng Đông Xuyên về vị trí lắp đặt trên sông Sài Gòn, với hành trình dự kiến kéo dài khoảng 2 ngày. Câu hỏi đặt ra là: hệ thống vận tải thủy, vốn phụ thuộc vào luồng tuyến ổn định, sẽ thích ứng thế nào với những khoảng dừng kéo dài tới 16 giờ mỗi ngày?
Giao thông thủy nội địa và logistics đô thị: Tác động dây chuyền của cấm luồng
Từ góc độ giao thông thủy nội địa, cấm luồng đường thủy không chỉ là chuyện tàu thuyền phải tạm dừng mà là sự xáo trộn cả chuỗi logistics đô thị. Sở Xây dựng yêu cầu người điều khiển phương tiện thủy nội địa khi lưu thông đến khu vực thi công phải chấp hành hướng dẫn của trạm điều tiết, hệ thống phao tiêu, biển báo tại hiện trường và chủ động theo dõi thông báo về luồng tuyến để điều chỉnh lộ trình phù hợp. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp vận tải, chủ phương tiện phải xây lại kế hoạch hành trình, thời gian giao nhận hàng, thậm chí là chi phí vận hành. Về mặt tích cực, việc bố trí trạm điều tiết ở thượng lưu và hạ lưu cùng hệ thống báo hiệu đường thủy nội địa cho thấy thành phố cố gắng giữ cho luồng vận tải không bị "đứt gãy" hoàn toàn. Tuy nhiên, trong các khung giờ cấm luồng, mọi phương tiện đều buộc phải chờ đợi. Với những đơn vị sử dụng sông Sài Gòn như tuyến vận chuyển nguyên vật liệu, hàng hóa, đây là một phép thử về khả năng linh hoạt: hoặc họ chấp nhận thời gian chờ, hoặc phải chuyển tải sang đường bộ – nơi vốn đã quá tải. Cấm luồng vì thế không chỉ là biện pháp kỹ thuật, mà là một quyết định có tác động dây chuyền lên toàn bộ hệ thống logistics đô thị.
Thách thức điều phối: Khi một cây cầu trở thành "dự án giao thông trên sông"
Ít ai nghĩ một cầu đi bộ lại có thể tạo ra bài toán điều phối phức tạp đến vậy trên mặt nước. Kết cấu thép vòm cầu chính nặng khoảng 1.400 tấn đã được lắp dựng và thử tải tại Khu công nghiệp Đông Xuyên, phường Rạch Dừa, trước khi được lai dắt về sông Sài Gòn. Việc đưa tổ hợp khối thép khổng lồ này xuyên qua hệ thống sông rạch đô thị, đi vào khu vực trung tâm, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà đầu tư, đơn vị thi công, cơ quan quản lý giao thông thủy và các chủ phương tiện đang khai thác tuyến. Theo phương án đã được cơ quan chuyên môn chấp thuận, khu vực thi công gói thầu xây lắp số 2 sẽ hạn chế lưu thông đường thủy nội địa trong suốt thời gian thi công, với hệ thống trạm điều tiết và báo hiệu được triển khai từ nay đến hết 7.12. Ở đây, thành phố đang dùng chính sông Sài Gòn như một "công trường nổi" để lắp dựng nhịp cầu, đồng thời vẫn phải giữ cho dòng chảy kinh tế trên sông không bị tê liệt. Cách điều phối này cho thấy một bước trưởng thành: TP.HCM không còn xem sông là ranh giới, mà là không gian hạ tầng cần được quản lý tinh vi như đường bộ.
Hợp long cầu 1000 tỷ: Bước cuối trước khi đổi diện mạo không gian công cộng
Công tác hợp long cầu chính dự kiến diễn ra ngày 21.10, trên cơ sở tính toán các điều kiện thủy văn và mực nước sông Sài Gòn. Đến nay, dự án đã hoàn thành khoảng 90% khối lượng; sau khi hợp long, công trình sẽ tiếp tục hoàn thiện mặt cầu, lan can, cảnh quan và các tiện ích đi kèm trước khi đưa vào khai thác, với thời điểm khánh thành dự kiến vào cuối năm 2026. Nói cách khác, những ngày cấm luồng này đánh dấu bước cuối cùng trước khi cây cầu đi bộ sông Sài Gòn chính thức hiện diện trong đời sống đô thị. Khi hoàn thành, cầu sẽ tăng cường kết nối đi bộ giữa khu vực trung tâm và Khu đô thị mới Thủ Thiêm, đồng thời tạo thêm không gian công cộng, giúp người dân tiếp cận cảnh quan sông Sài Gòn thuận tiện hơn. Câu chuyện cấm luồng đường thủy vì thế nên được nhìn như một phần của quá trình chuyển đổi: thành phố chấp nhận những gián đoạn tạm thời trong giao thông thủy nội địa để đổi lấy một cấu trúc không gian mới, nơi sông không chỉ là tuyến vận tải mà còn là nơi người dân đi bộ, ngắm cảnh và sống cùng mặt nước.
