Vì sao hợp long vòm thép cầu đi bộ sông Sài Gòn là cột mốc đặc biệt?
Cầu đi bộ sông Sài Gòn là công trình hạ tầng đô thị kết nối bến Bạch Đằng với khu đô thị mới Thủ Thiêm, sử dụng kết cấu vòm thép không gian lấy cảm hứng từ lá dừa nước, được xem là một trong những thiết kế kiến trúc đặc sắc nhất hiện nay tại Việt Nam và hướng tới tạo thêm không gian công cộng, điểm nhấn cảnh quan mới cho người dân và du khách tại trung tâm TPHCM. Điểm nhấn lớn nhất của dự án lúc này là sự kiện hợp long vòm thép chính nặng khoảng 3.400 tấn, được lai dắt từ khu vực Vũng Tàu về vị trí lắp đặt trên sông Sài Gòn. Theo kế hoạch, luồng đường thủy sẽ bị cấm tạm thời để phục vụ việc di chuyển, định vị và hợp long vòm thép chính trong các ngày 19, 21 và 22/10. Đây không chỉ là thao tác kỹ thuật phức tạp mà còn là bước ngoặt biểu tượng: từ một dự án hạ tầng TPHCM trên bản vẽ, cây cầu đi bộ sông Sài Gòn bắt đầu hiện diện rõ ràng trên dòng sông, thay đổi cách người dân tiếp cận không gian ven sông và di chuyển giữa hai bờ.
Cấm luồng sông Sài Gòn nhiều giờ: bất tiện ngắn hạn cho lợi ích dài hạn
Để hợp long vòm thép, thành phố buộc phải cấm luồng sông Sài Gòn trong những khung giờ kéo dài nhiều giờ liên tiếp – một quyết định chắc chắn gây xáo trộn cho hoạt động vận tải thủy nhưng là cái giá hợp lý cho an toàn và tiến độ công trình. Cụ thể, ngày 19/10, từ 13h đến 19h, luồng đường thủy tạm thời bị cấm để đoàn sà lan chở kết cấu vòm thép di chuyển vào vị trí và neo giữ tại công trường. Trong hai ngày 21 và 22/10, thời gian cấm luồng kéo dài từ 2h đến 18h, phục vụ công tác xoay sà lan, nâng hạ, định vị và hợp long kết cấu vòm thép chính. Người điều khiển phương tiện thủy nội địa được yêu cầu tuân thủ hướng dẫn của trạm điều tiết, quan sát báo hiệu đường thủy và theo dõi thông báo luồng trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nói cách khác, trong vài ngày, lợi ích của nhóm sử dụng luồng sông bị hạn chế để đổi lại một công trình công cộng có thể phục vụ hàng triệu người trong nhiều năm tới.
Thiết kế lá dừa nước và mô hình BT: cây cầu nói gì về cách TPHCM làm hạ tầng?
Điểm đáng nói ở cầu đi bộ sông Sài Gòn không chỉ là chuyện hợp long vòm thép, mà là triết lý hạ tầng đô thị phía sau nó. Về mặt kiến trúc, công trình sử dụng kết cấu vòm thép không gian lấy cảm hứng từ lá dừa nước, tạo hình mềm mại, gần gũi với cảnh quan sông nước Sài Gòn thay vì một cây cầu thuần chức năng. Đây là lựa chọn mang tính tuyên ngôn: hạ tầng không chỉ để đi lại, mà còn để sống, ngắm nhìn và tự hào. Về mô hình đầu tư, cầu đi bộ sông Sài Gòn là dự án đầu tiên của TPHCM thực hiện theo hình thức xây dựng – chuyển giao (BT) mà không sử dụng ngân sách nhà nước, toàn bộ kinh phí do một doanh nghiệp tài trợ như món quà dành cho thành phố và người tiêu dùng. Cách làm này cho thấy thành phố đang thử nghiệm hướng huy động nguồn lực xã hội cho các dự án hạ tầng TPHCM mang tính biểu tượng, thay vì chỉ trông chờ vào vốn công. Nếu thành công, nó mở đường cho nhiều công trình tương tự, từ không gian công cộng đến cầu, đường, bến bãi.
Tác động thực tế: từ 90% khối lượng đến tương lai không gian công cộng ven sông
Đến thời điểm này, dự án cầu đi bộ sông Sài Gòn đã hoàn thành khoảng 90% khối lượng, bao gồm kết cấu cầu, cầu thang xoắn, thang bộ, thang máy, hạng mục cảnh quan nước và trạm bơm. Việc hợp long vòm thép chính được xem là cột mốc lớn, sau đó công trình sẽ bước vào giai đoạn hoàn thiện mặt cầu, lan can, cảnh quan và các tiện ích đi kèm. Ở góc độ người dùng, cây cầu hứa hẹn cải thiện kết nối giữa hai bờ sông Sài Gòn, đồng thời tạo thêm không gian công cộng và điểm đến mới cho cư dân, du khách. Nếu được quản lý tốt, khu vực quanh cầu có thể trở thành tuyến đi bộ liên hoàn từ trung tâm sang Thủ Thiêm, giảm áp lực cho giao thông cơ giới và khuyến khích lối sống lành mạnh hơn. Câu hỏi còn lại là thành phố sẽ tổ chức khai thác như thế nào để không gian này thực sự mở, thân thiện, thay vì biến thành một điểm check-in chật chội rồi nhanh chóng xuống cấp.
Kết luận: chấp nhận cấm luồng hôm nay để có cây cầu đáng sống ngày mai
Nhìn tổng thể, các khung giờ cấm luồng sông Sài Gòn để hợp long vòm thép cầu đi bộ là sự đánh đổi có tính toán: bất tiện ngắn hạn cho một bước tiến dài hạn của hạ tầng đô thị. Việc bố trí trạm điều tiết giao thông ở thượng lưu và hạ lưu, kết hợp hệ thống báo hiệu theo phương án bảo đảm an toàn giao thông đã được cơ quan chức năng chấp thuận cho thấy thành phố không xem nhẹ rủi ro đường thủy. Điều đáng kỳ vọng là sau khi hợp long, cầu đi bộ sông Sài Gòn không chỉ là một dự án hạ tầng TPHCM đẹp trên ảnh, mà trở thành không gian công cộng sống động, an toàn, dễ tiếp cận cho mọi nhóm cư dân. Nếu thành phố quản lý tốt giai đoạn vận hành, cây cầu sẽ là minh chứng rằng TPHCM có thể làm hạ tầng theo cách mới: kết hợp nguồn lực xã hội, chú trọng thiết kế, tôn trọng người dùng và dám chấp nhận những điều chỉnh tạm thời như cấm luồng để đạt mục tiêu dài hạn.
