Một cây cầu đi bộ, một tuyên bố về năng lực kỹ thuật đô thị
Cầu đi bộ Sài Gòn là công trình hạ tầng TP.HCM dành riêng cho người đi bộ, dài khoảng 720 m, kết nối công viên Bến Bạch Đằng với khu đô thị mới Thủ Thiêm bằng nhịp vòm thép lấy cảm hứng từ lá dừa nước, sử dụng kết cấu hiện đại và quy trình vận chuyển, lắp đặt thép công trình phức tạp để tạo nên một không gian công cộng mới trên sông Sài Gòn. Điều đáng nói ở dự án này không chỉ là tổng mức đầu tư gần 1.000 tỷ đồng mà là cách TP.HCM dùng một cây cầu đi bộ để khẳng định năng lực kỹ thuật xây dựng cầu của mình. Khởi công cuối tháng 3/2025, đến nay công trình đã hoàn thành khoảng 90% khối lượng thi công – một tốc độ hiếm thấy với dự án có nhịp chính phức tạp như vòm treo dây văng dài 187 m, mặt cầu thép rộng biến thiên từ 6–11 m. Đây không còn là câu chuyện làm thêm một cây cầu đẹp, mà là thử thách xem hệ thống kỹ sư, nhà thầu trong nước có đủ sức xử lý một bài toán kỹ thuật tầm cỡ khu vực hay không.
Vòm thép 3.400 tấn: Bài kiểm tra sức chịu lực ngay trong nhà máy
Nhịp chính cầu đi bộ Sài Gòn là một tổ hợp vòm thép không gian dài 187 m, cao hơn 20 m, nặng khoảng 1.400 tấn, đặt trên hệ khung đỡ chuyên dụng nặng khoảng 2.000 tấn, tổng cộng 3.400 tấn thép phải vận hành như một khối thống nhất. Việc lựa chọn tổ hợp hoàn chỉnh tại nhà máy thay vì mang từng cấu kiện ra sông để lắp ghép là quyết định mang tính "dám chơi" của đội ngũ kỹ sư: giảm rủi ro thi công trên luồng tàu dày đặc, đổi lại là bài toán kiểm định và vận chuyển cực khó. Trước khi nhịp chính rời cảng Đông Xuyên, tổ hợp 3.400 tấn được thử tải đặc biệt: khoảng 30 module xe vận chuyển tự hành đa trục SPMT nâng toàn bộ kết cấu lên cao 40 cm bằng hệ thống thủy lực, cảm biến và thiết bị quan trắc gắn tại các vị trí trọng yếu để đo độ võng, độ cứng, chuyển vị. Kết quả sau 24 giờ cho thấy tổ hợp ổn định, các thông số phù hợp tính toán thiết kế – một câu khẳng định hiếm hoi cho thấy ngành cơ khí và kỹ thuật xây dựng cầu trong nước đã bước sang một ngưỡng mới.
Chiến dịch vận chuyển thép công trình: 100 người, sà lan khổng lồ và 124 km đường thủy
Nếu phần thiết kế và thử tải là bài toán trên giấy và trong nhà máy, thì chiến dịch vận chuyển tổ hợp thép 3.400 tấn mới là lúc kỹ thuật phải đối mặt với thực tế dòng nước, gió và luồng tàu. Đêm 15/10, hơn 100 nhân sự cùng 30 module SPMT được huy động để đưa khối kết cấu từ bãi tổ hợp lên sà lan Trung Nam S05 dài khoảng 109 m, rộng gần 37 m, trọng tải toàn phần hơn 14.000 tấn. Mỗi mét dịch chuyển là một lần tính toán tải trọng và cân bằng: nước trong két dằn phải liên tục bơm vào, xả ra để giữ mớn nước và độ nghiêng trong giới hạn cho phép. Khoảng 4 giờ sau, tổ hợp được đặt lên 50 trụ kê thép và bê tông, cố định cho hành trình dài 124 km qua vịnh Gành Rái, luồng Soài Rạp, sông Nhà Bè và sông Sài Gòn. Sáng 18/10, đoàn tàu kéo đặc biệt rời cảng Đông Xuyên; dự kiến sau hai ngày, khối thép sẽ cập khu vực Bến Bạch Đằng để bước vào công đoạn xoay, nâng hạ, định vị nhịp chính, chuẩn bị cho hợp long ngày 21/10. Việc phải hạn chế lưu thông trên nhiều tuyến luồng hàng hải cho thấy mức độ "chiếm dụng" không gian sông của một công trình hạ tầng TP.HCM khi đặt mục tiêu kỹ thuật lên hàng đầu.
Lắp đặt giữa trung tâm thành phố: Khi kỹ thuật phải hòa với đô thị
Sau hành trình đường thủy, thách thức tiếp theo là đưa nhịp vòm dài gần 200 m vào đúng vị trí giữa hai bờ sông, nơi đã có sẵn phần cầu dẫn và các hạng mục chính như cầu thang xoắn, cầu thang bộ, thang máy, bể nước cảnh quan, trạm bơm nước. Việc hợp long dự kiến diễn ra trong tháng 10, với mốc cụ thể là ngày 21/10, dựa trên tính toán thủy văn và mực nước sông Sài Gòn – nghĩa là kỹ thuật lắp đặt phải "ăn khớp" với nhịp thở tự nhiên của dòng sông. Ở gói thầu XL01, các hạng mục hai đầu cầu dẫn đã hoàn thành; gói XL02 cũng cơ bản xong phần kết cấu cầu. Sau khi nhịp chính được hợp long, công trình sẽ chuyển sang giai đoạn hoàn thiện mặt cầu, lan can, cảnh quan và tiện ích đi kèm. Đây là lúc bài toán kỹ thuật xây dựng cầu phải nhường chỗ cho bài toán thiết kế không gian công cộng: làm sao để một cấu trúc thép khổng lồ trở thành trải nghiệm thân thiện cho người đi bộ, chứ không chỉ là "tượng đài" kỹ thuật lạnh lùng.
Ý nghĩa của một cây cầu đi bộ: Tham vọng nội địa hóa công trình phức tạp
Điểm đáng chú ý nhất của cầu đi bộ Sài Gòn là toàn bộ tổ hợp vòm chính và hệ khung đỡ được chế tạo, lắp ráp hoàn chỉnh tại nhà máy của một doanh nghiệp Việt Nam – Tập đoàn Đại Dũng. Có thời điểm, khoảng 500 kỹ sư và công nhân làm việc liên tục để hoàn thiện hàng chục phân đoạn kết cấu, trong đó phần vòm gồm 14 bộ tạo hình lá dừa nước kết hợp với dầm và ống thép chịu lực. Khi một doanh nghiệp cơ khí nội địa từng tham gia sân vận động Lusail và các công trình quốc tế nay đảm nhận nhịp chính của một công trình hạ tầng TP.HCM, thông điệp rất rõ: Việt Nam không còn chỉ gia công, mà đang tự tin thiết kế và thi công những kết cấu cầu phức tạp ngay trên "sân nhà". Theo thông tin từ đơn vị tài trợ, toàn bộ kinh phí dự án do một doanh nghiệp tư nhân chi trả, cho thấy mô hình hợp tác công – tư trong hạ tầng đô thị đang dịch chuyển sang dạng "tài trợ biểu tượng". Khi cầu đi bộ hoàn thành hợp long và đi vào sử dụng, giá trị lớn nhất không chỉ là một tuyến đi bộ mới, mà là tiền lệ kỹ thuật: Việt Nam có thể tự tổ chức thử tải 3.400 tấn thép, vận chuyển 124 km đường thủy, lắp đặt chính xác giữa trung tâm đô thị mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu ngoại.
