Quỹ phụ huynh bị cấm: Thay đổi lớn nhưng cần thiết
Quỹ phụ huynh bị cấm là việc Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định Ban đại diện cha mẹ học sinh không còn được thu, tiếp nhận, quản lý các khoản tiền hỗ trợ tập trung, buộc nhà trường và phụ huynh chuyển sang hình thức đóng góp tự nguyện, công khai và minh bạch cho từng hoạt động cụ thể thay vì một quỹ chung mập mờ. Từ ngày 15/11, Thông tư 81/2026 về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh chính thức có hiệu lực, chấm dứt cơ chế quỹ phụ huynh truyền thống. Ban đại diện không được thu tiền quỹ, không được tiếp nhận và quản lý tiền hỗ trợ lớp dưới bất kỳ hình thức nào. Về bản chất, đây không chỉ là một thay đổi kỹ thuật, mà là bước ngoặt trong cách xã hội nhìn nhận vai trò phụ huynh: từ người “đóng tiền cho xong” sang người tham gia, giám sát và đồng quyết định. Quy định phụ huynh mới không hề cấm cha mẹ hỗ trợ hoạt động của con; nó chỉ chấm dứt việc gom tiền vào một chiếc “hòm đen” mang tên quỹ phụ huynh, vốn lâu nay thu công khai nhưng chi tiêu thường mập mờ. Đây là điểm mấu chốt mà nhiều người ủng hộ: giảm gánh nặng tài chính, giảm áp lực “đóng cho bằng người ta”, đồng thời buộc mọi khoản chi phải rõ ràng.
Tiền quỹ đã thu trước 15/11: Không thể để “chìm xuồng”
Vấn đề khiến phụ huynh lo nhất hiện nay không phải là quỹ phụ huynh bị cấm, mà là số tiền đã thu từ đầu năm sẽ được xử lý thế nào. Các hiệu trưởng buộc phải nêu rõ phương án, nếu không niềm tin phụ huynh sẽ tiếp tục bị bào mòn. Một số trường đã đi trước một bước: yêu cầu dừng ngay việc thu, vận động, quản lý quỹ cha mẹ học sinh dưới mọi hình thức, đồng thời rà soát toàn bộ số tiền đã thu, đã chi và số dư, lập bảng công khai tới toàn thể phụ huynh. Với khoản tiền chưa sử dụng, nhà trường đề nghị ban đại diện hoàn trả cho cha mẹ học sinh theo hình thức phù hợp, có danh sách xác nhận hoặc minh chứng chuyển khoản. Ở những nơi quỹ đã thu nhưng chưa rõ ràng, các hiệu trưởng có trách nhiệm tổ chức họp lớp, công khai thu–chi, sau đó để phụ huynh bình chọn phương án: hoàn trả toàn bộ, hay tiếp tục chi cho hoạt động cần thiết với sự đồng thuận rõ ràng. Nếu khoản tiền này bị “để quên” hoặc xử lý mập mờ, Thông tư 81/2026 sẽ mất ý nghĩa ngay từ bước đầu.
Không còn quỹ chung: Phụ huynh hỗ trợ lớp qua những kênh nào?
Khi quỹ phụ huynh bị cấm, nhiều cha mẹ lo con sẽ bớt hoạt động vui chơi, trải nghiệm. Một phụ huynh ở ngoại thành Hà Nội chia sẻ, trước đây lớp thu mỗi lần khoảng 100.000 đồng, cô giáo chỉ việc “xuất quỹ” là có thể tổ chức Halloween cho trẻ; nay mỗi hoạt động lại phải kêu gọi đóng góp, tranh luận mãi không thống nhất. Nỗi lo này không vô lý, nhưng không phải không có lời giải. Thông tư 81/2026 cho phép phụ huynh tiếp tục hỗ trợ hoạt động chính đáng của lớp, nhưng bằng cách khác: tự nguyện góp bằng hàng hóa, dịch vụ, hoặc thanh toán trực tiếp cho bên cung cấp, không được ép buộc hay gây áp lực. Với những khoản chi cụ thể, phụ huynh có thể trực tiếp mua sắm hoặc trả tiền cho đơn vị dịch vụ, có hóa đơn, chứng từ đầy đủ, thay vì chuyển tiền cho Ban đại diện giữ hộ. Cách làm này tuy mất đi sự “tiện” của việc thu một lần, nhưng đổi lại là quyền kiểm soát: mỗi gia đình tự quyết định tham gia hoạt động nào, mức độ ra sao, không còn cảnh bị “điểm danh” vì chưa chuyển khoản.
Áp lực tài chính giảm, cơ hội gắn kết tăng
Điểm tích cực rõ nhất của quy định phụ huynh mới là giảm áp lực tiền bạc. Nhiều chuyên gia giáo dục nhận định quỹ phụ huynh ngày càng được dùng cho nhiều hoạt động không cần thiết, gây gánh nặng cho gia đình khó khăn và tạo bất đồng trong tập thể. Khi cơ chế quỹ tập trung bị chấm dứt, những khoản chi “cho có phong trào” sẽ khó tồn tại. Thay vì đổ tiền vào quà tặng, liên hoan, các lớp có thể tổ chức trò chơi tập thể, hoạt động trải nghiệm với chi phí rất thấp, thậm chí chỉ cần một sợi dây, một quả bóng học sinh mang từ nhà. Việc tri ân thầy cô cũng nên xuất phát từ sự tự nguyện của từng gia đình hoặc bằng món quà học sinh tự làm, tránh biến ngày lễ thành cuộc “so kè phong bì”. Một chuyên gia tâm lý cho rằng, khi không còn thu tiền bình quân, Ban đại diện cha mẹ học sinh buộc phải xây dựng kế hoạch cụ thể, phân vai rõ: ai hỗ trợ công, ai hỗ trợ hiện vật, ai có điều kiện thì góp thêm. Cách làm này không chỉ bảo vệ phụ huynh yếu thế, mà còn tạo ra sự gắn kết thực chất giữa các gia đình.
Cha mẹ học sinh nên làm gì trong giai đoạn chuyển tiếp?
Thông tư 81/2026 mở ra một giai đoạn chuyển tiếp không dễ dàng: thói quen thu quỹ đã ăn sâu nhiều năm, nay phải thay bằng cơ chế mới. Nếu phụ huynh thụ động, quy định tốt trên giấy có thể bị “lách” bằng những cách thu tiền khác nhau. Trong ngắn hạn, phụ huynh nên yêu cầu nhà trường và Ban đại diện: công khai toàn bộ quỹ đã thu, thống nhất phương án xử lý, ưu tiên hoàn trả tiền chưa dùng; dừng mọi hình thức thu quỹ tập trung, kể cả “tự nguyện nhưng bình quân”; chuyển sang mô hình đóng góp theo từng hoạt động, với thông tin rõ ràng về nội dung, chi phí, cách chi. Về lâu dài, phụ huynh cần mạnh dạn từ chối những khoản đóng góp không rõ mục đích, không có hóa đơn chứng từ; đồng thời tích cực tham gia xây dựng hoạt động cho con bằng công sức, ý tưởng, hiện vật. Nếu cha mẹ chỉ quan tâm đến việc “đóng bao nhiêu”, quỹ phụ huynh bị cấm sẽ chỉ là thay đổi hình thức. Nếu cha mẹ đòi hỏi minh bạch và cùng làm, quy định mới có cơ hội tạo ra một môi trường học đường công bằng hơn cho mọi đứa trẻ.
