Toyota chọn Việt Nam cho xe hybrid: tín hiệu của một bước ngoặt
Việc điều chỉnh dự án đầu tư của Toyota để sản xuất xe hybrid tại Việt Nam là một bước đi chiến lược, phản ánh sự trưởng thành của sản xuất ô tô Việt Nam, sự mở rộng của thị trường ô tô và cơ hội nâng cấp công nghiệp hỗ trợ ô tô theo hướng công nghệ cao và xanh hơn cho nền kinh tế. Toyota Việt Nam vừa hoàn tất thủ tục điều chỉnh dự án đầu tư, mở đường cho việc hiện đại hóa nhà máy và sản xuất các mẫu xe hybrid tại Việt Nam. Ngày 28/8, doanh nghiệp này nhận Quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư và Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho dự án lắp ráp, sản xuất xe ô tô các loại và phụ tùng, đồng thời cung cấp dịch vụ bảo hành, sửa chữa và nhập khẩu xe nguyên chiếc tại thị trường trong nước. Đây không phải là một động thái mang tính thử nghiệm, mà là lời khẳng định Toyota muốn gắn lâu dài với xu hướng xe hybrid Việt Nam và xem đây là một phân khúc chiến lược.
Sức cầu tăng và sản xuất ô tô Việt Nam bứt lên: vì sao Toyota hành động lúc này?
Toyota không lựa chọn thời điểm một cách ngẫu nhiên. Nền tảng của quyết định này là một thị trường ô tô mở rộng rõ rệt. Chỉ số sản xuất công nghiệp tăng, trong đó sản xuất xe có động cơ tăng 14,5%, cho thấy tổng cầu đang cải thiện mạnh. Lũy kế 7 tháng, sản lượng sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước đạt khoảng 325.400 xe, tăng 24,3% so với cùng kỳ. Đây là con số cho thấy năng lực sản xuất ô tô Việt Nam không còn ở giai đoạn thử nghiệm, mà bước vào chu kỳ tăng trưởng mới. Ở phía cầu, doanh số xe của các thành viên hiệp hội tăng 14%, còn riêng xe hybrid đạt 12.501 chiếc trong 7 tháng, tăng tới 76% so với cùng kỳ. Đó là tín hiệu rõ rằng người tiêu dùng đã sẵn sàng cho các dòng xe điện hóa, và Toyota phải đầu tư thêm nếu không muốn nhường sân chơi xe hybrid Việt Nam cho đối thủ.
Từ dây chuyền hybrid đến công nghiệp hỗ trợ ô tô: cơ hội và sức ép
Điểm mấu chốt của khoản đầu tư Toyota Việt Nam không chỉ nằm ở số vốn hay công suất, mà ở việc dự án bổ sung mục tiêu lắp ráp, sản xuất xe ô tô và phụ tùng, bao gồm các dòng xe điện hóa. Khi nhà máy được hiện đại hóa, với các hạng mục xưởng Sơn và xưởng Dập dự kiến thi công từ tháng 5/2027 và đi vào hoạt động trong năm 2029, Toyota đặt nền tảng cho việc sản xuất các mẫu xe CKD hybrid ngay tại Việt Nam. Điều này kéo theo nhu cầu lớn về linh kiện, phụ tùng, vật liệu mới, từ hệ thống pin, mô-đun điện tử đến chi tiết cơ khí chính xác. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh, khi sản lượng tăng, nhu cầu linh kiện và các sản phẩm đầu vào cũng tăng theo, tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước mở rộng sản xuất và nâng tỷ lệ nội địa hóa. Nói cách khác, xe hybrid Việt Nam có thể trở thành “nam châm” hút các nhà cung cấp linh kiện công nghệ cao đặt chân vào chuỗi cung ứng tại Việt Nam.
Phú Thọ có cơ hội thành trung tâm, nhưng Việt Nam có nắm được chuỗi giá trị?
Toyota tuyên bố sẽ duy trì mạng lưới nhà cung cấp và đẩy mạnh nội địa hóa, qua đó củng cố công nghiệp hỗ trợ ô tô, tạo việc làm, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tăng nguồn thu thuế, đồng thời góp phần phát triển Phú Thọ thành một trung tâm công nghiệp ô tô tại miền Bắc. Đây là tầm nhìn đáng kỳ vọng, nhưng cũng đặt ra thách thức: nếu doanh nghiệp trong nước không nâng kịp năng lực, phần giá trị gia tăng cao sẽ tiếp tục nằm trong tay các nhà cung cấp ngoại. Khi tổng cầu tăng, doanh nghiệp có thể tăng tổng cung thông qua mở rộng sản xuất, mua nguyên vật liệu và tuyển dụng lao động. Nếu chính sách không đủ mạnh để khuyến khích đầu tư vào vật liệu, linh kiện và công nghệ điện hóa, Việt Nam có nguy cơ dừng lại ở khâu lắp ráp, ngay cả khi sản lượng ô tô tăng nhanh. Câu hỏi không phải là có “ăn theo” được Toyota hay không, mà là chúng ta chiếm được bao nhiêu phần trăm trong chuỗi giá trị xe hybrid Việt Nam.
Kết luận: Hybrid là phép thử bản lĩnh cho công nghiệp ô tô Việt Nam
Sản xuất xe hybrid tại Việt Nam là cú hích hiếm có cho một ngành công nghiệp tổng hợp lớn như ô tô. Dự án đầu tư Toyota Việt Nam phản ánh rõ sức cầu đang cải thiện, sản lượng ô tô tăng và thị trường ô tô mở rộng. Nhưng quan trọng hơn, nó tạo ra áp lực tích cực buộc công nghiệp hỗ trợ ô tô phải chuyển mình sang các chuẩn mực công nghệ mới, sạch hơn và phức tạp hơn. Nếu doanh nghiệp trong nước tận dụng được cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nâng tỷ lệ nội địa hóa và đáp ứng quy tắc xuất xứ, Việt Nam có thể bước từ “công xưởng lắp ráp” sang “trung tâm sản xuất điện hóa khu vực”. Ngược lại, nếu bỏ lỡ, hybrid sẽ chỉ là một nhãn mới gắn trên thân xe lắp tại Việt Nam, còn giá trị thực vẫn chảy ra ngoài. Bản lĩnh của chính sách và doanh nghiệp Việt sẽ quyết định kịch bản nào xảy ra.
