Dự án bỏ hoang Việt Nam: triệu mét vuông đất vàng bị “trói chân”
Dự án bỏ hoang Việt Nam là những công trình đã được phê duyệt, giải phóng mặt bằng và đầu tư hạ tầng với số tiền lớn, thường nằm trên các khu đất vàng, nhưng bị treo nhiều năm, không đưa vào sử dụng, khiến ngân sách lãng phí, hạ tầng xuống cấp và quyền lợi cộng đồng bị bỏ rơi. Từ Quảng Ngãi đến Ninh Bình, hình ảnh đất vàng dang dở phủ đầy cỏ dại không còn là ngoại lệ mà trở thành một mô hình quản lý đất đai thất bại. Những dự án treo nhiều năm không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là biểu hiện của sự thiếu trách nhiệm, thiếu minh bạch và thiếu năng lực trong hệ thống quản trị. Khi hàng chục tỉ đồng bị chôn vùi dưới lớp cỏ mọc um tùm, câu hỏi cần đặt ra không phải là “vì sao chậm tiến độ”, mà là “ai chịu trách nhiệm cho sự lãng phí này?”.
Quảng Ngãi: hàng chục tỉ đồng và giấc mơ hạ tầng bị bỏ quên
Ở Quảng Ngãi, ít nhất ba dự án công trên đất vàng dang dở đã biến thành những khu đất hoang, dù ngân sách đã rót hàng chục tỉ đồng. Khu thương mại – dịch vụ và dân cư Tịnh Phong có tổng vốn đầu tư hơn 70 tỉ đồng trên gần 5ha, từng được kỳ vọng thay thế chợ Bò tự phát, giải quyết tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng đường Quốc lộ 1. Thế nhưng, nhà lồng chợ, ki-ốt, đường giao thông và hệ thống thoát nước nay bị bỏ hoang, ki-ốt trở thành nơi nuôi gà, chứa rơm rạ, cỏ dại phủ kín. Trung tâm Dạy nghề kiểu mẫu Sơn Tịnh, được phê duyệt với kinh phí hơn 37,8 tỉ đồng và đã giải ngân hơn 20 tỉ đồng, lại khởi công khi chưa có quyết định thu hồi, giao đất, vi phạm Luật Đất đai. Sân vận động xã Thọ Phong cũng xây dựng dang dở, vướng bồi thường, để cây cỏ mọc um tùm trong khuôn viên. Những công trình đáng lẽ tạo sinh kế, không gian công cộng cho người dân đã bị biến thành biểu tượng của sự lãng phí và quản lý đất đai yếu kém.
Ninh Bình: 24ha đất vàng bỏ hoang 17 năm và vòng luẩn quẩn đấu giá
Tại phường Hoa Lư, khu dân cư phía Đông nhà thi đấu thể dục thể thao tỉnh – một khu đất vàng rộng khoảng 24ha ở vị trí trung tâm – đã bị bỏ hoang suốt 17 năm. Từ năm 2008–2009, thành phố thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng với hơn 10,3 tỉ đồng, sau đó tiếp tục thu hồi bổ sung để quy hoạch khu đô thị 28ha và xây dựng hạ tầng đường, vỉa hè, cống thoát nước bằng số tiền lên tới hàng trăm tỉ đồng. "Từ khi quy hoạch, xây dựng đến nay, khu đất vàng này bị bỏ hoang, cỏ dại mọc um tùm 17 năm qua". Phiên đấu giá năm 2009 bán 135 lô đất, trong đó một hộ dân đã nộp đủ 3,15 tỉ đồng và được cấp sổ đỏ, còn 112 lô thuộc về một doanh nghiệp nhưng chưa nộp tiền. Ngay sau đó, kết quả đấu giá bị hủy mà người dân không được giải thích rõ lý do. Năm 2020, kế hoạch đấu giá lại 60 lô với giá khởi điểm 20–39 triệu đồng/m2, dự kiến thu 700 tỉ đồng, cũng bị dừng. Chỉ đến khi lãnh đạo tỉnh yêu cầu khẩn trương hoàn thiện thủ tục đấu giá, số phận khu đất mới được hứa hẹn “định đoạt” trong tương lai gần.
Lỗ hổng quản lý đất đai và trách nhiệm bị “pha loãng”
Điểm chung của các dự án treo nhiều năm là quy trình quản lý đất đai rối rắm, thiếu kỷ luật và thiếu minh bạch. Ở Quảng Ngãi, công trình Trung tâm Dạy nghề kiểu mẫu Sơn Tịnh được khởi công khi chưa có quyết định thu hồi đất, giao đất – một sai phạm rõ ràng theo Luật Đất đai. Ở Ninh Bình, việc thu hồi đất, đầu tư hạ tầng rồi liên tục hủy kết quả đấu giá, hủy thông báo đấu giá lại mà không công khai lý do đã biến khu đất vàng thành nơi đổ rác, cỏ mọc cao hơn đầu người. Khi quá nhiều sở, ngành cùng tham gia nhưng không ai chịu trách nhiệm cuối cùng, quyết định bị kéo dài, người dân và doanh nghiệp bị treo quyền lợi. Các dự án bỏ hoang Việt Nam vì thế không chỉ là những con số thất thoát, mà là dấu hiệu cho thấy cơ chế giám sát yếu, xử lý sai phạm chưa đủ sức răn đe, và tư duy “làm cho xong thủ tục” thay vì “làm cho ra sản phẩm” vẫn còn tồn tại trong bộ máy công quyền.
Không thể chấp nhận đất vàng dang dở như một “bình thường mới”
Khi một khu đất vàng 24ha bỏ hoang 17 năm, khi trung tâm dạy nghề và sân vận động xây xong khung rồi để cỏ dại phủ kín, chúng ta không thể coi đó là chuyện “chậm tiến độ” bình thường. Đó là sự phủ nhận lợi ích công cộng: người lao động mất cơ hội học nghề, tiểu thương tiếp tục buôn bán trong cảnh lộn xộn, người dân đô thị sống cạnh những bãi đất hoang nhếch nhác. Việc Ninh Bình buộc phải tái khởi động đấu giá, Quảng Ngãi phải hoàn thiện phương án bồi thường cho sân vận động Thọ Phong cho thấy hệ thống đang cố sửa sai, nhưng sửa muộn. Muốn chấm dứt tình trạng đất vàng dang dở, cần coi mỗi dự án treo là một vụ việc phải được công khai, truy trách nhiệm cá nhân, rà soát toàn bộ quy trình quản lý đất đai và thiết kế lại cơ chế phê duyệt – giám sát – đấu giá theo hướng đơn giản, minh bạch, có thời hạn rõ ràng. Nếu không, những thảm cỏ dại trên đất vàng sẽ tiếp tục mọc dày, che khuất niềm tin của người dân vào hiệu quả sử dụng tài sản công.
