Hiệp định thương mại Việt Mỹ: Bước ngoặt đối ứng trong quan hệ kinh tế
Hiệp định thương mại đối ứng Việt Nam – Mỹ là một khuôn khổ hợp tác mới được hai bên đàm phán nhằm bảo đảm nguyên tắc công bằng, cân bằng lợi ích trong quan hệ kinh tế – thương mại song phương, hướng tới tạo nền tảng ổn định và lâu dài cho trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa hai nền kinh tế ở tầm đối tác chiến lược toàn diện.
Điểm đáng chú ý là đàm phán Hiệp định thương mại Việt Mỹ đang đi đến giai đoạn cuối cùng. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết hai đoàn đàm phán về hiệp định thương mại đối ứng đã đạt nhiều tiến bộ và "đến rất gần kết quả cuối cùng". Về phía Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư là một trong những trụ cột quan trọng nhất của quan hệ hai nước, và coi việc sớm ký hiệp định này là then chốt để củng cố quan hệ kinh tế Việt-Mỹ theo hướng ổn định, thực chất và hiệu quả.
Theo thông tin từ các cuộc tiếp xúc song phương tại New York ngày 21/9, đây là một hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng, được kỳ vọng mở thêm cơ hội hợp tác giữa hai nước và tạo thêm động lực mới cho quan hệ kinh tế song phương trong bối cảnh hai bên đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện từ tháng 9/2023.
Vì sao thời điểm này quan trọng với quan hệ kinh tế Việt-Mỹ?
Thời điểm các bên "tiến rất gần" đến kết quả đàm phán không phải trùng hợp. Một là, Việt Nam và Mỹ đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện từ tháng 9/2023, đặt ra yêu cầu biến cam kết chính trị thành khuôn khổ thể chế cụ thể, trong đó thương mại là mũi nhọn. Hai là, chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái sắp xếp, Mỹ cần những đối tác đáng tin cậy ở châu Á, còn Việt Nam cần chỗ đứng sâu hơn trong thị trường Mỹ để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
Trong khuôn khổ chuyến công tác dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dành nhiều cuộc tiếp xúc cấp cao tại New York, trong đó có cuộc gặp Đại sứ Jamieson Greer ngày 21/9 và Thượng nghị sĩ Steve Daines ngày 23/9. Việc ưu tiên đối thoại về đàm phán thương mại đối ứng cho thấy Hà Nội muốn sớm chuyển lợi thế chính trị sang lợi thế kinh tế cụ thể cho doanh nghiệp.
Theo các phát biểu, Việt Nam thời gian qua đã tăng mua hàng hóa từ Mỹ nhằm đưa thương mại hai chiều theo hướng cân bằng hơn, đồng thời tạo thêm đơn hàng, việc làm cho doanh nghiệp và người lao động hai nước. Điều này củng cố thông điệp: Hà Nội sẵn sàng chia sẻ lợi ích, miễn là các cam kết được xây dựng trên nguyên tắc công bằng, cân bằng lợi ích.
Nguyên tắc đối ứng, công bằng, cân bằng: Lợi thế hay ràng buộc?
Hiệp định thương mại đối ứng đang được xây dựng trên ba trụ cột: đối ứng, công bằng và cân bằng. Đại diện Thương mại Mỹ đánh giá hiệp định này mang tính đối ứng, công bằng và cân bằng, với nhiều tiến bộ trong đàm phán. Về mặt nguyên tắc, điều đó đồng nghĩa với việc cả hai bên đều phải điều chỉnh cách tiếp cận: Việt Nam tiếp tục mở rộng thị trường cho hàng hóa từ Mỹ, còn Washington phải nhìn nhận khách quan các biện pháp thương mại, tránh áp dụng các công cụ phòng vệ một chiều.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Mỹ có cách tiếp cận tổng thể đối với các vấn đề thương mại còn tồn tại, bao gồm cả các nội dung liên quan đến điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974. Đây là điểm then chốt: nếu Mục 301 tiếp tục được dùng như một "thanh kiếm treo lơ lửng" trên đầu doanh nghiệp Việt Nam, nguyên tắc đối ứng sẽ mất ý nghĩa. Một hiệp định đối ứng thực chất phải giảm rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp hai bên, không biến đối ứng thành sức ép đơn phương.
Ở chiều ngược lại, việc Việt Nam chủ động nhấn mạnh cân bằng lợi ích cũng là cam kết tự ràng buộc: không thể chỉ trông chờ ưu đãi thị trường mà không tăng cường mua hàng, mở cửa đầu tư và cải thiện môi trường kinh doanh. Quan hệ kinh tế Việt-Mỹ chỉ bền nếu cả hai cùng thấy mình thắng.
Đàm phán thương mại đối ứng: Tín hiệu cho doanh nghiệp và nhà đầu tư
Từ góc độ doanh nghiệp, thông điệp đáng chú ý nhất là: khuôn khổ luật chơi mới đang hình thành. Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ cho rằng khi được ký kết và đưa vào thực thi, hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng sẽ tiếp tục mở ra những cơ hội, khả năng hợp tác mới giữa hai nước. Nói cách khác, doanh nghiệp nào chuẩn bị sớm về tiêu chuẩn, tuân thủ và chiến lược thị trường Mỹ sẽ có lợi thế đi trước.
Ở tầm chính sách, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh kinh tế – thương mại cần tiếp tục là trụ cột, động lực quan trọng của quan hệ hai nước, đồng thời đề nghị sớm hoàn tất đàm phán hiệp định thương mại đối ứng và xử lý thỏa đáng các vấn đề còn tồn tại trên tinh thần khách quan, cân bằng lợi ích. Đây là cam kết chính trị rõ ràng rằng Việt Nam sẽ tiếp tục ưu tiên quan hệ kinh tế Việt-Mỹ, tạo thêm độ tin cậy cho nhà đầu tư đang tìm điểm đến dài hạn.
Các cuộc làm việc của lãnh đạo Việt Nam với Thượng nghị sĩ Steve Daines về mở rộng hợp tác trong nông nghiệp, năng lượng, công nghệ và khoáng sản quan trọng cho thấy những lĩnh vực nhiều khả năng được hưởng lợi từ khuôn khổ thương mại mới. Khi luật chơi rõ ràng hơn, nhà đầu tư có lý do để nâng quy mô hiện diện, còn doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam có thêm căn cứ để đầu tư dài hạn vào tiêu chuẩn và năng lực sản xuất.
Kết luận: Từ bàn đàm phán đến chiến lược kinh doanh
Đàm phán thương mại đối ứng Việt Nam – Mỹ đã đi rất xa, và theo cả hai phía, đã "đến rất gần kết quả cuối cùng". Nếu hiệp định này bị nhìn nhận đơn thuần như một văn bản ngoại giao, doanh nghiệp sẽ bỏ lỡ cơ hội chiến lược. Đây là thời điểm chuyển dịch: quan hệ kinh tế Việt-Mỹ đang bước từ giai đoạn mở cửa sang giai đoạn thiết lập luật chơi dài hạn.
Trong bức tranh lớn hơn, Việt Nam vẫn đang giải những bài toán lịch sử, từ khắc phục hậu quả chiến tranh – với khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và gần 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin – đến hội nhập kinh tế sâu hơn. Việc chủ động thúc đẩy hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng cho thấy Việt Nam muốn đối xử với quá khứ bằng tinh thần nhân văn, và với hiện tại bằng tư duy đối tác bình đẳng.
Điểm mấu chốt cho giới kinh doanh là ở chỗ: khi quan hệ kinh tế Việt-Mỹ được đặt trên nền tảng đối ứng và cân bằng, không gian thương mại và đầu tư mở rộng nhất sẽ thuộc về những doanh nghiệp dám chuẩn bị sớm, dám nâng chuẩn, và coi thị trường Mỹ là sân chơi dài hạn chứ không phải cuộc "đánh nhanh rút gọn".
