Khi xe công trình lấn át đường dân sinh
Xe chở đất phục vụ công trình là phương tiện vận chuyển vật liệu xây dựng trên các tuyến đường dẫn tới dự án, nhưng khi hoạt động dày đặc trên đường dân sinh mà thiếu kiểm soát, chúng có thể gây bụi, làm hỏng mặt đường và đẩy rủi ro giao thông về phía cư dân.
Ở Gia Lai, tuyến ĐH26 dài khoảng 6 km phải chịu khoảng 1.000 lượt xe mỗi ngày để chở đất cho dự án cao tốc Quy Nhơn - Pleiku. Mặt đường xuất hiện ổ gà, bùn đất và bụi; đất rơi vãi dù xe đã che chắn. Khi tưới nước, lớp đất bẩn trở nên trơn trượt, khiến nguy cơ không chỉ nằm trong không khí mà còn ngay dưới bánh xe máy.
Tác động còn đi sâu vào nhà cửa và sinh kế. Người dân phản ánh tường nhà nứt, đồ đạc phủ bụi; một hộ kinh doanh ăn uống cho biết bụi khiến khách vắng đến mức phải đóng quán. Dự án có thể đem lại hạ tầng mới, nhưng cư dân không nên phải trả giá bằng môi trường sống và tài sản của mình.

Đường nhỏ, xe lớn: rủi ro không thể xem nhẹ
Tại Đạ Huoai, người dân thôn 9 phản ánh các đoàn xe đầu kéo rơ-moóc chở đất hoạt động ngày đêm trên tuyến đường giao thông số 19, gây bụi và tiếng ồn. Tuyến đường dài hơn 2,7 km, được đưa vào sử dụng từ năm 2023; theo người dân, chỉ sau gần một tháng xe tải trọng lớn lưu thông, đã có vị trí sụt lún, hư hỏng.
Trên đường hẹp, xe đầu kéo gần như chiếm hết mặt đường, gây khó khăn cho người đi xe máy, học sinh và người lớn tuổi. Đây không phải chuyện bất tiện nhỏ: mỗi lần hai luồng phương tiện gặp nhau, khoảng trống để xử lý tình huống bị thu hẹp. An toàn giao thông vì thế phải được tính ngay từ khâu tổ chức vận chuyển, thay vì chờ xảy ra tai nạn mới siết chặt.
Một con đường vừa được cộng đồng đồng thuận hiến đất để xây dựng không thể bị xem như lối vận chuyển miễn phí, không giới hạn tải trọng. Đơn vị vận chuyển cần chứng minh xe phù hợp với tuyến, kiểm soát tần suất và chịu trách nhiệm khi gây hư hỏng.

Che chắn chưa đủ nếu đất vẫn rơi vãi
Các phản ánh ở Gia Lai cho thấy việc phủ bạt sơ sài hoặc không che chắn kỹ vẫn khiến đất đá rơi xuống đường. Xe chạy nhanh, vượt ẩu và bấm còi hơi càng làm tăng sức ép lên khu dân cư. Dù lực lượng địa phương từng tuần tra, người dân cho biết tình trạng vi phạm tái diễn, cho thấy xử lý từng đợt chưa đủ sức ngăn chặn.
Một tai nạn trên ĐH26 liên quan xe chở đất đã khiến một phụ nữ tử vong; một học sinh đi xe đạp cũng từng hoảng hốt, té ngã sau khi nghe còi xe ben lớn. Những sự việc ấy nhắc rằng bụi công trình, tiếng ồn và vật liệu rơi không phải tác động phụ có thể bỏ qua. Chúng trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng quan sát, phản ứng và đi lại an toàn.
Muốn giảm nguy cơ, yêu cầu che chắn phải đi cùng kiểm tra thực tế: thùng xe không để rơi vãi, tải trọng được kiểm soát, tốc độ và giờ chạy phù hợp với khu dân cư. Nếu chỉ dựa vào cam kết mà thiếu giám sát liên tục, đường sá và người đi đường vẫn phải gánh hậu quả.

Trách nhiệm phải kéo dài từ công trường đến mặt đường
Vận chuyển vật liệu không kết thúc khi xe rời mỏ đất. Đơn vị thi công và vận tải cần thu dọn đất rơi, vệ sinh tuyến đường, xử lý bùn trơn sau khi tưới nước và theo dõi tình trạng mặt đường. Với những tuyến nhỏ, việc bố trí thời gian, mật độ xe và phương án tránh xung đột với giờ đi học, giờ sinh hoạt cũng là phần thiết yếu của quản lý dự án.
Chính quyền địa phương cần kiểm tra thường xuyên, công khai đầu mối tiếp nhận phản ánh và yêu cầu khắc phục có thể kiểm chứng. Những hộ bị ảnh hưởng nhà cửa cần được xem xét, giám định thiệt hại minh bạch. Đó không phải ưu ái cư dân, mà là cách phân định trách nhiệm khi hoạt động phục vụ dự án tác động tới tài sản chung và đời sống riêng.
Người dân có thể ủng hộ công trình nhưng vẫn có quyền đòi hỏi đường đi an toàn, nhà cửa không bị bụi phủ và tuyến đường không xuống cấp vì xe quá tải. Một dự án chỉ thật sự phục vụ cộng đồng khi việc vận chuyển vật liệu được kiểm soát từ đầu đến cuối, thay vì để cư dân tự dựng chốt để bảo vệ con đường của mình.







