Từ hợp tác song phương đến liên minh công nghệ khu vực
Hợp tác AI Việt Nam Singapore là một chương trình liên minh công nghệ song phương tập trung vào trí tuệ nhân tạo, bán dẫn Đông Nam Á, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực công nghệ, trong đó hai nước cùng phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, hạ tầng niềm tin số và các chương trình hỗ trợ chuyên gia công nghệ tham gia thị trường khu vực theo chuẩn quốc tế. Điều quan trọng không phải là hai nước trao đổi thêm vài dự án, mà là cùng định hình một không gian kinh tế số thống nhất trong ASEAN, nơi dữ liệu, công nghệ và nhân lực có thể di chuyển linh hoạt. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang môi trường số, nhiều quốc gia và khu vực đang thúc đẩy xây dựng hạ tầng niềm tin số nhằm bảo đảm tính xác thực và liên thông của dữ liệu trong các giao dịch xuyên biên giới. Nếu Việt Nam bỏ lỡ làn sóng này, chuyên gia công nghệ trong nước sẽ mắc kẹt ở chuỗi giá trị thấp, còn doanh nghiệp sẽ bị khóa ở thị trường nội địa.
Trụ cột đào tạo nhân lực công nghệ: cơ hội vàng nhưng không tự động
Điểm đáng chú ý nhất trong hợp tác AI Việt Nam Singapore là cả hai bên cùng ưu tiên đào tạo nhân lực công nghệ và gắn đào tạo với khởi nghiệp sáng tạo. NUS Enterprise khẳng định Việt Nam là một trong những thị trường ưu tiên tại Đông Nam Á và xác định phát triển nguồn nhân lực là trọng tâm hợp tác, hướng tới đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý, nhân lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây không phải là các khóa học rời rạc: chương trình học bổng đồng tài trợ Thạc sĩ Khoa học về Khởi nghiệp sáng tạo kết hợp đào tạo trình độ thạc sĩ với hỗ trợ xây dựng startup và thương mại hóa công nghệ được cấp phép từ NUS. Thứ trưởng Bộ KH&CN nhấn mạnh mong muốn NUS hỗ trợ học bổng cho sinh viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông theo mô hình đào tạo gắn với khởi nghiệp, giúp hình thành doanh nghiệp công nghệ ngay sau khi tốt nghiệp. Cơ hội đã khá rõ, nhưng chỉ những người sẵn sàng đi theo con đường nghiên cứu – khởi nghiệp mới tận dụng được.
AI, bán dẫn và chuyển giao công nghệ: cửa ngõ nâng cấp vị thế kỹ sư Việt
Ở cấp độ công nghệ lõi, hợp tác không dừng lại ở đào tạo mà mở rộng sang chuyển giao công nghệ và thương mại hóa nghiên cứu, đặc biệt trong AI và bán dẫn Đông Nam Á. Phía Singapore đề xuất ba sáng kiến: xây dựng chương trình tăng tốc khởi nghiệp tại Việt Nam cho các startup trong lĩnh vực AI, robot và vật liệu tiên tiến; mở rộng chương trình UniVentures cùng Quỹ Temasek để thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu đại học; và nghiên cứu triển khai chương trình chuyển giao công nghệ từ NUS vào Việt Nam, tập trung vào AI, bán dẫn, vật liệu mới và công nghệ y tế. Nếu đi đúng hướng, đây sẽ là chiếc cầu giúp kỹ sư Việt từ vị trí gia công sang đồng sáng tạo công nghệ. Thứ trưởng Bộ KH&CN cũng đề nghị hai bên tổ chức thường xuyên diễn đàn kết nối doanh nghiệp Việt Nam – Singapore về đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, đồng thời mở rộng hợp tác trong chuyển đổi số, phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Nói cách khác, hệ sinh thái sẽ được thiết kế để chuyên gia công nghệ có nơi ứng dụng, không chỉ học rồi… quay lại làm gia công giá rẻ.
Hạ tầng niềm tin số: lớp nền vô hình cho mọi giao dịch số
Một mảnh ghép ít được nói tới nhưng có ý nghĩa chiến lược là hợp tác phát triển hạ tầng niềm tin số xuyên biên giới trong khu vực ASEAN. Thỏa thuận giữa một doanh nghiệp Việt Nam và một doanh nghiệp Singapore nhằm phát triển hạ tầng niềm tin số hướng tới xây dựng nền tảng xác minh số đáng tin cậy cho các giao dịch xuyên biên giới, qua đó thúc đẩy thương mại số, giảm chi phí xác minh và tăng tin cậy giữa doanh nghiệp, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý. Trong giai đoạn đầu, hai bên triển khai Proof of Concept ứng dụng Chứng chỉ số (Verifiable Credentials) như một lớp niềm tin số bổ trợ cho quy trình thư tín dụng (L/C) giữa các ngân hàng Việt Nam và Singapore trên khung kỹ thuật TradeTrust. Giải pháp này hướng tới rút ngắn thời gian xác thực chứng từ, giảm đối soát thủ công và hình thành một mạng lưới nhiều ngân hàng ở hai nước cùng tin cậy lẫn nhau trên một hạ tầng chung. Khi danh tính số, chứng từ điện tử và dữ liệu có thể được xác minh an toàn và được công nhận, các giao dịch xuyên biên giới sẽ nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn. Với người dùng cuối, điều này dịch sang việc giao dịch quốc tế ít chờ đợi, ít giấy tờ, ít rủi ro – một thay đổi thiết thực chứ không phải khái niệm trừu tượng.
Chuyên gia công nghệ Việt: phải chủ động bước ra khỏi vùng an toàn
Điểm then chốt là những hợp tác này không tự động biến thành cơ hội nghề nghiệp nếu chuyên gia công nghệ Việt Nam vẫn ở trạng thái “đứng ngoài quan sát”. Bộ KH&CN khẳng định sẵn sàng hỗ trợ startup của Singapore, Việt Nam và các quốc gia khác triển khai hoạt động đổi mới sáng tạo tại Việt Nam, đồng hành kết nối nếu sinh viên NUS lựa chọn Việt Nam để phát triển dự án khởi nghiệp. Đồng thời phía Việt Nam cũng thể hiện thiện chí tháo gỡ vướng mắc về thủ tục cho chuyên gia Singapore, qua đó gián tiếp mở ra hướng đi ngược lại cho chuyên gia Việt có thể tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái Singapore. Trên nền tảng hạ tầng tin cậy được hình thành, hai bên dự kiến mở rộng hợp tác sang hộ chiếu số cho sản phẩm hàng hóa và hạ tầng thanh toán xuyên biên giới, khởi đầu giữa Việt Nam, Singapore và Indonesia rồi mở rộng ra toàn ASEAN. Về dài hạn, hợp tác này hướng tới đóng góp vào khả năng liên thông số trong ASEAN theo định hướng Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN, thúc đẩy thương mại số và dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới đáng tin cậy. Nếu chuyên gia Việt không sớm chuẩn bị năng lực AI, bán dẫn và hiểu biết về niềm tin số, chỗ đứng hấp dẫn trong không gian số khu vực sẽ thuộc về người khác.
