Từ chuyến thăm cấp Nhà nước đến cấu trúc hợp tác mới
Hợp tác Việt Nam Australia là mối quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện đang bước vào giai đoạn năng động nhất, đặt trọng tâm vào công nghệ, chuyển đổi năng lượng và đào tạo nhân lực kỹ cao để phục vụ mô hình phát triển dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại của Việt Nam, đồng thời khai thác thế mạnh khoa học, giáo dục và công nghệ của Australia. Ở thời điểm Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia theo lời mời của Toàn quyền Sam Mostyn, hai nước không chỉ muốn “tăng số chuyến thăm” mà rõ ràng đang thử thiết kế lại bộ khung hợp tác cho thời kỳ cạnh tranh công nghệ và kinh tế số. Đây là chuyến thăm đầu tiên của lãnh đạo chủ chốt Việt Nam kể từ khi hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện, và nó diễn ra đúng lúc Việt Nam chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới, chuyển đổi số và quản trị hiện đại. Điều này cho thấy mục tiêu không đơn thuần là “làm sâu sắc quan hệ”, mà là dùng quan hệ để tạo động lực phát triển. Chính vì thế, các cuộc thảo luận giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và lãnh đạo Australia sẽ tập trung vào các hướng hợp tác chiến lược chứ không chỉ là bổ sung vài thỏa thuận mang tính nghi thức.
Ba trụ cột: công nghệ, chuyển đổi năng lượng, nhân lực kỹ cao
Thông điệp chính của chuyến thăm là xác lập ba trụ cột hợp tác mới: công nghệ, công nghệ chuyển đổi năng lượng và đào tạo nhân lực kỹ cao. Lãnh đạo hai nước sẽ trao đổi định hướng chiến lược trong ba lĩnh vực này, tạo cơ sở cho hàng loạt văn kiện hợp tác ở cấp Chính phủ, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Đây là bước đi đúng nếu Việt Nam muốn bứt phá khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ, còn Australia cần những đối tác tin cậy trong chuỗi cung ứng công nghệ cao. Các chương trình như Aus4Innovation và Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt Nam – Australia đang mở đường cho hợp tác về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu số và khoáng sản chiến lược. Việc Việt Nam coi trọng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực trong mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 cho thấy ba trụ cột này không phải khẩu hiệu ngoại giao, mà ăn khớp với nhu cầu nội tại của nền kinh tế. Nếu các thỏa thuận sắp ký biến được lợi thế công nghệ của Australia thành năng lực sản xuất tại Việt Nam, quan hệ song phương sẽ bước lên một nấc mới: cùng xây dựng các ngành công nghiệp tương lai thay vì chỉ mua – bán hàng hóa truyền thống.
Thương mại số, an ninh mạng và truyền thông: tầng kết nối mới
Điểm đáng chú ý là hai bên không giới hạn hợp tác vào “các ngành cứng”, mà mở rộng sang truyền thông, thương mại số, an ninh mạng, giáo dục và giao lưu nhân dân – những lĩnh vực sẽ quyết định sự bền vững của Đối tác Chiến lược toàn diện. Trong cuộc làm việc tại Canberra, hai bên thảo luận tăng cường hợp tác trên các mảng này, phản ánh nhận thức chung rằng nền kinh tế số vừa tạo cơ hội kinh doanh, vừa đặt ra rủi ro an ninh mạng ngày càng lớn. Thương mại số đang trở thành một cấu phần ngày càng quan trọng của cả hai nền kinh tế; nếu không bảo đảm an toàn, bảo mật cho các giao dịch số, môi trường thương mại sẽ bị gián đoạn, doanh nghiệp và người tiêu dùng đều thiệt. Australia mong muốn phối hợp với Việt Nam để vừa khai thác tốt cơ hội kinh tế số, vừa giữ môi trường an toàn cho người dân và doanh nghiệp, hạn chế nguy cơ giao dịch xuyên biên giới bị đe dọa trên không gian mạng. Về phía Việt Nam, việc nhấn mạnh hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là khu vực kinh tế tư nhân, yên tâm mở rộng giao thương và đầu tư cho thấy an ninh mạng thương mại số đang được nhìn nhận như hạ tầng mềm của tăng trưởng chứ không chỉ là vấn đề kỹ thuật.
Giáo dục, nhân lực kỹ cao và sẻ chia lợi ích với người dân
Không thể nói về hợp tác Việt Nam Australia mà bỏ qua giáo dục và nhân lực kỹ cao đào tạo – “cầu nối xã hội” của quan hệ song phương. Đại học RMIT là trường đại học nước ngoài đầu tiên hoạt động tại Việt Nam, trong khi hơn 35.000 sinh viên Việt Nam đang học tập tại Australia, cùng cộng đồng khoảng 350.000 người Việt và mạng lưới trí thức, doanh nhân như VASEA tạo nền tảng xã hội vững chắc cho hợp tác. Đây không chỉ là dòng người di chuyển, mà là quá trình hình thành lực lượng nhân lực kỹ cao mang tư duy toàn cầu. Theo lãnh đạo phía Việt Nam, văn hóa, giáo dục, báo chí và truyền thông có thể trở thành những cầu nối quan trọng giúp người dân hai nước hiểu biết và gắn bó hơn, từ đó làm cho Đối tác Chiến lược toàn diện phát triển lâu dài và bền vững. Các nhà khoa học, giáo viên, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo hai nước đã xây dựng nhiều mối quan hệ hợp tác hiệu quả, song hợp tác về văn hóa, báo chí, truyền thông và giao lưu nhân dân vẫn còn nhiều dư địa để khai thác. Nếu các văn kiện sắp ký chú trọng đến tính “bao trùm xã hội”, quan hệ không chỉ đem lại lợi ích cho doanh nghiệp lớn mà còn tác động thực chất đến đời sống người dân, từ tiếp cận giáo dục chất lượng cao đến môi trường số an toàn hơn.
Từ mục tiêu thương mại tới tầm nhìn khu vực
Kim ngạch thương mại 20 tỷ không phải là con số có thể đạt được nếu hai nước chỉ duy trì mô hình mua bán tài nguyên hoặc hàng hóa truyền thống; nó đòi hỏi cấu trúc hợp tác mới dựa trên công nghệ, công nghệ chuyển đổi năng lượng, thương mại số và nhân lực kỹ cao đào tạo. Hiện quan hệ kinh tế – thương mại giữa hai nước có nhiều điểm sáng, với các nền kinh tế mang tính bổ trợ, cùng tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, không cạnh tranh loại trừ mà cần nhau để đa dạng hóa chuỗi cung ứng và phát triển ngành công nghiệp tương lai. Theo đánh giá của lãnh đạo Việt Nam, chúng ta đang đặt ra mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, nên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế được đặt vào vị trí trung tâm. Trong bối cảnh đó, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cùng việc chuẩn bị ký nhiều văn kiện hợp tác cấp Chính phủ, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, có thể tạo thêm xung lực để làm sâu sắc Đối tác Chiến lược toàn diện, đem lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp hai nước, đồng thời đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển của khu vực. Điều quan trọng là sau các tuyên bố, hai bên phải biến được tiềm năng thành dự án cụ thể, từ phòng thí nghiệm đến dây chuyền sản xuất, từ lớp học đến thị trường số an toàn và mở.
