Nâng cấp trường học: từ mô hình tiết kiệm sang đầu tư mạnh cho trải nghiệm học sinh
Nâng cấp trường học với cơ sở vật chất hiện đại là quá trình tái xây dựng, mở rộng và trang bị lại không gian học tập, từ phòng học, khu chức năng đến sân thể thao và các phòng chuyên biệt như phòng STEM, nhằm tạo môi trường toàn diện hơn cho việc học, rèn luyện thể chất và phát triển kỹ năng của học sinh, thay cho mô hình trường công lập tối giản, chỉ đáp ứng nhu cầu dạy – học cơ bản. Trong bối cảnh đó, câu chuyện của Trường THPT Võ Trường Toản và Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa ở TP.HCM cho thấy một hướng đi đầy tham vọng: dùng đầu tư giáo dục công lập để biến trường học thành nơi học sinh muốn đến, chứ không chỉ là nơi bắt buộc phải đến. Đây không đơn thuần là chuyện thay mới vài phòng học, mà là thay đổi triết lý về chất lượng môi trường học tập.
Trường THPT Võ Trường Toản: cơ sở vật chất hiện đại không còn là đặc quyền của trường quốc tế
Việc xây dựng, nâng cấp Trường THPT Võ Trường Toản ở phường Tân Thới Hiệp được khởi công ngày 6-6-2025 với tổng mức đầu tư hơn 175,3 tỉ đồng. Khoảng chi này đủ để nhiều phụ huynh hình dung tới các trường tư thục cao cấp, nhưng lại dành cho một trường THPT công lập. Ngôi trường có diện tích 19.000m² với sân chơi rộng, thoáng mát, 45 phòng học và nhiều phòng chức năng trên một trệt, bốn lầu. Quan trọng hơn, trường sở hữu hồ bơi, nhà thể thao đa năng, phòng STEM, phòng thực hành bộ môn, phòng tiếng Anh, âm nhạc. Cơ sở vật chất được thiết kế theo hướng mở, hiện đại và được trang bị thiết bị phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục và hội nhập. Việc một trường công lập có hồ bơi và nhà thi đấu không chỉ làm học sinh “thốt lên: trường đẹp như trường quốc tế”, mà gửi đi thông điệp rõ ràng: đã đến lúc học sinh công lập được học trong điều kiện xứng đáng hơn.
Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa: tái sinh không gian đô thị bằng đầu tư giáo dục công lập
Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa được khởi công giữa năm ngoái với kinh phí 160 tỉ đồng, trên khu đất rộng 8.800m². Công trình này mang ý nghĩa đặc biệt vì tọa lạc trên nền nghĩa trang Bình Hưng Hòa, nơi từng là nghĩa trang lớn nhất TP.HCM, diện tích 53ha với khoảng 70.000 ngôi mộ. Công tác bồi thường, di dời dân cư tại đây bắt đầu từ năm 2014 nhằm cải thiện mỹ quan, môi trường và an ninh trật tự. Thay vì chuyển một phần diện tích này thành dự án thương mại, khu vực được đề xuất cải tạo thành trường học, công viên. Quyết định đó cho thấy một lựa chọn rất “có chính kiến”: ưu tiên đầu tư giáo dục công lập và không gian công cộng, thay vì lợi nhuận ngắn hạn. Ngày 17/8, trường vừa đón những học sinh đầu tiên, biến một vùng từng gắn với hình ảnh nghĩa trang thành nơi bắt đầu của những hành trình học tập mới. Đây là minh chứng rằng nâng cấp trường học có thể gắn với tái thiết đô thị, chứ không chỉ là nâng vài dãy phòng học.
Hồ bơi, nhà thi đấu, phòng STEM: xa xỉ hay nhu cầu thực cho học sinh công lập?
Nếu nhìn nhanh, hồ bơi, nhà thi đấu hay phòng STEM trường học dễ bị xem là “xa xỉ” trong bối cảnh còn nhiều lớp học chật chội. Nhưng trường THPT Võ Trường Toản cho thấy khi có không gian thực hành, học STEM, âm nhạc, tiếng Anh và thể thao trong nhà, học sinh được mở rộng trải nghiệm học tập ngoài giờ lên lớp. Các phòng học, phòng thực hành và khu chức năng được trang bị thiết bị phục vụ giảng dạy, học tập, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục và hội nhập. Đó không phải những món trang trí, mà là công cụ tạo nên cách học dựa trên thực hành, dự án, hợp tác. Câu hỏi cần đặt ra không phải là “có nên đầu tư?”, mà là “tại sao công lập lại chậm sở hữu những không gian như vậy?”. Khi trường công lập được nâng cấp mà không đánh mất tính đại chúng, học sinh ở các khu dân cư bình thường mới có cơ hội tiếp cận các điều kiện học tập từng chỉ xuất hiện trong quảng cáo của trường quốc tế.
Kết luận: đầu tư cơ sở vật chất hiện đại là cách bảo vệ công bằng giáo dục
Nhìn từ Võ Trường Toản và Trần Đại Nghĩa, có thể thấy nâng cấp trường học với cơ sở vật chất hiện đại không phải trào lưu trang điểm cho vài “trường điểm”. Đó là lựa chọn chiến lược: dùng đầu tư giáo dục công lập để thu hẹp khoảng cách giữa trường quốc tế, trường tư và trường công. Khi phòng STEM, hồ bơi, nhà thi đấu trở thành bình thường trong bức tranh trường công, học sinh ít điều kiện vẫn có cơ hội học STEM, rèn thể chất và tham gia hoạt động ngoại khóa đa dạng, thay vì chỉ tiếp thu kiến thức trên bàn ghế gỗ cũ. Điều còn thiếu hiện nay không phải là lý do, mà là quyết tâm nhân rộng mô hình. Một hệ thống giáo dục công bằng không thể tồn tại trên những dãy phòng học xuống cấp; nó cần những ngôi trường nơi học sinh cảm thấy mình được tôn trọng ngay từ viên gạch và chiếc bàn học đầu tiên.
