Thuế polysilicon 15%: Đòn thuế nhắm vào điểm yếu chiến lược của Mỹ
Thuế polysilicon Mỹ là gói biện pháp mới bao gồm áp thuế 15% và đặt giá nhập khẩu tối thiểu đối với polysilicon và các sản phẩm liên quan từ Trung Quốc, với mục tiêu tuyên bố là khôi phục sản xuất trong nước, giảm phụ thuộc vào nguồn cung do Bắc Kinh chi phối và gia cố chuỗi cung ứng năng lượng sạch cũng như công nghệ cao của Mỹ.
Tối 6/8, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp áp thuế 15% và thiết lập giá nhập khẩu tối thiểu với polysilicon và sản phẩm dẫn xuất, dự kiến có hiệu lực từ tháng 12. Đây không phải động thái đơn lẻ mà là phần tiếp nối của chính sách tariff Trump, dùng thuế quan như công cụ công nghiệp để đưa các khâu sản xuất quan trọng trở lại trong nước. Polysilicon – dạng silicon siêu tinh khiết dùng cho chất bán dẫn và tấm pin mặt trời – là mắt xích mà Washington coi là lỗ hổng chiến lược khi Trung Quốc nắm hơn 90% sản lượng toàn cầu. Nói cách khác, Nhà Trắng đã chọn đánh thẳng vào điểm phụ thuộc nguy hiểm nhất trong chuỗi cung ứng năng lượng và công nghệ của mình.
Vì sao polysilicon trở thành tâm điểm trong cuộc chơi quyền lực công nghệ?
Polysilicon là nguyên liệu đầu vào quan trọng trong chuỗi sản xuất chất bán dẫn và pin mặt trời, giữ vai trò đáng kể đối với an ninh chuỗi cung ứng công nghệ và năng lượng. Khi một vật liệu vừa nuôi sống ngành bán dẫn Mỹ độc lập, vừa là nền tảng cho tấm pin mặt trời Trung Quốc, nó nghiễm nhiên trở thành chiến trường địa chính trị mới. Từ vi xử lý quân sự đến lưới điện mặt trời dân sự, mọi tham vọng chiến lược đều đi qua chuỗi cung ứng polysilicon.
Nhà Trắng thừa nhận tỷ trọng công suất sản xuất polysilicon toàn cầu của Mỹ đã rơi từ 50% năm 2005 xuống dưới 2% năm 2024. Cùng thời gian, thị phần wafer bán dẫn Mỹ giảm từ 37% xuống 10%. Câu chuyện không chỉ là mất thị phần xuất khẩu, mà là mất quyền tự chủ công nghệ cốt lõi. Khi Mỹ “gần như phụ thuộc hoàn toàn vào hàng nhập khẩu đối với phôi, tấm wafer và tế bào pin mặt trời”, mọi cú sốc chính trị hay thương mại từ Bắc Kinh đều có thể biến tham vọng năng lượng sạch thành con tin. Đó là lý do Washington chấp nhận rủi ro tăng chi phí để mua lại năng lực công nghiệp đã để tuột nhiều thập niên.
Tác động lên chuỗi cung ứng năng lượng sạch và cuộc đua pin mặt trời
Về ngắn hạn, thuế polysilicon Mỹ và giá sàn nhập khẩu rõ ràng đẩy chi phí chuỗi cung ứng năng lượng sạch đi lên. Giá nhập khẩu tối thiểu được ấn định cho polysilicon, phôi, wafer, tế bào quang điện và mô-đun pin mặt trời nhằm chặn hàng giá rẻ từ Trung Quốc và các điểm trung chuyển. Điều này gần như chắc chắn làm tăng giá đầu vào cho nhà sản xuất tấm pin mặt trời nội địa, ít nhất cho đến khi công suất mới trong nước kịp hình thành. Giới chuyên gia còn cảnh báo khoảng trễ tới 4/12 trước khi áp dụng có thể kích hoạt làn sóng nhập khẩu ồ ạt để “chạy thuế”.
Dù vậy, các doanh nghiệp pin mặt trời Mỹ như T1 Energy, First Solar, Qcells lại hoan nghênh chính sách, xem đó là cơ hội mở rộng đầu tư và năng lực sản xuất nội địa. Nhiều năm cạnh tranh với pin mặt trời Trung Quốc giá rẻ vốn bị cáo buộc bán phá giá, trợ cấp và né thuế bằng cách chuyển sản xuất sang nước thứ ba, ngành này khó có thể hồi sinh nếu tiếp tục chơi trên “sân nghiêng”. Nói cách khác, thuế quan là chi phí mà người tiêu dùng năng lượng sạch phải chia sẻ để có một chuỗi cung ứng ít dễ tổn thương hơn, dù trong giai đoạn đầu tốc độ triển khai điện mặt trời có thể chậm lại.
Bán dẫn Mỹ độc lập và cuộc cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc
Theo sắc lệnh, các mức thuế mới nhằm khôi phục ngành sản xuất polysilicon ở Mỹ sau nhiều thập niên cạnh tranh với nước ngoài đã làm các nhà sản xuất nước này suy yếu trong một lĩnh vực được coi là then chốt đối với công nghệ tiên tiến và an ninh quốc gia. Đọc kỹ, đây là tuyên ngôn công khai về mục tiêu bán dẫn Mỹ độc lập: giành lại quyền kiểm soát những mắt xích nền tảng, thay vì chấp nhận vị thế “hậu cứ thiết kế” còn sản xuất dồn ra nước ngoài. Chính quyền Trump tiếp tục dùng chính sách thương mại để siết chặt các mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ và năng lượng, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.
Giới quan sát nhận định động thái thuế polysilicon đánh dấu bước leo thang mới trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Trung Quốc lập tức lên án Washington “mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia” và “lạm dụng quyền lực nhà nước”, cho rằng biện pháp này gây gián đoạn thương mại bình thường và rằng “chủ nghĩa bảo hộ sẽ không khiến Mỹ trở nên cạnh tranh hơn”. Việc sắc lệnh được công bố ngay sau khi Bắc Kinh siết xuất khẩu UAV, trừng phạt doanh nghiệp Mỹ và mở rà soát an ninh hàng nhập khẩu cho thấy polysilicon chỉ là một mặt trận trong chiến lược bao quát hơn: tách dần hai hệ sinh thái công nghệ, từ drone đến robot, rồi giờ là vật liệu nền của chip và năng lượng sạch.
Kết luận: Thuế polysilicon – “liều thuốc đắng” cho tham vọng năng lượng sạch
Nếu chỉ nhìn qua lăng kính giá điện mặt trời, chính sách tariff Trump đánh vào polysilicon là tin xấu: chi phí đầu vào cao hơn, nguy cơ chậm triển khai và căng thẳng thương mại leo thang. Nhưng xét trên bài toán an ninh chuỗi cung ứng năng lượng, đây là “liều thuốc đắng” mà Washington chấp nhận uống để tránh lệ thuộc lâu dài vào pin mặt trời Trung Quốc và vật liệu bán dẫn do Bắc Kinh chi phối. Một hệ sinh thái năng lượng sạch bền vững không thể xây trên chuỗi cung ứng mong manh. Thuế polysilicon 15% vì thế là lời khẳng định: Mỹ sẵn sàng trả giá trước mắt về tốc độ và chi phí để đổi lấy khả năng tự chủ chiến lược trong cuộc đua công nghệ dài hơi với Trung Quốc.
