Thuế 15% với polysilicon: quyết định bảo hộ mang tính bước ngoặt
Thuế polysilicon Mỹ 15% là sắc lệnh mới của Tổng thống Donald Trump áp lên polysilicon và các vật liệu chip bán dẫn, đồng thời siết giá nhập khẩu tối thiểu, nhằm đưa chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời và bán dẫn về trong nước, giảm phụ thuộc nước ngoài và tác động trực tiếp đến giá pin mặt trời 15% cùng công nghệ toàn cầu. Cốt lõi của chính sách là thuế quan 15% đối với polysilicon, wafer silicon, tế bào quang điện và tấm pin năng lượng mặt trời, bắt đầu từ ngày 4/12, kèm theo các ngưỡng giá nhập khẩu tối thiểu được Nhà Trắng giải thích là để “tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng” cho sản xuất nội địa. Thay vì giữ thái độ trung lập, cần nhìn nhận đây là bước ngoặt: Mỹ chọn đánh đổi chi phí năng lượng tái tạo và công nghệ để gia cố chuỗi cung ứng năng lượng và bán dẫn trong biên giới của mình. Đó là quyết định mang tính chính trị – an ninh rõ ràng hơn là thuần túy kinh tế.
An ninh quốc gia và giấc mơ xây lại chuỗi cung ứng polysilicon
Lý do được Nhà Trắng nhấn mạnh rất thẳng thắn: phụ thuộc vào nguồn polysilicon nhập khẩu bị coi là rủi ro an ninh quốc gia. Polysilicon dùng cho chất bán dẫn là mắt xích đầu tiên trong sản xuất con chip, phục vụ từ điện thoại, thiết bị y tế đến vũ khí dẫn đường và hệ thống điều khiển máy bay. Khi Trung Quốc giữ vai trò chủ chốt trong chuỗi cung ứng năng lượng Mặt Trời toàn cầu, sự lệ thuộc này càng khiến Washington khó chấp nhận. Trong bức tranh đó, thuế polysilicon Mỹ trở thành công cụ địa chính trị. Theo tài liệu của Nhà Trắng, biện pháp này nhằm khuyến khích đưa hoạt động sản xuất polysilicon, wafer bán dẫn và tế bào quang điện về Mỹ, sau cuộc điều tra thương mại theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Về bản chất, Washington muốn tái tạo một chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời trong nước – điều họ đã chật vật hơn một thập kỷ qua – thay vì chấp nhận vị thế thấp bé hiện nay trong thị trường polysilicon toàn cầu.
Giá nhập khẩu tối thiểu: lá chắn cho vật liệu chip bán dẫn và pin mặt trời
Điểm sắc bén nhất của sắc lệnh không phải chỉ là mức thuế 15%, mà là việc thiết lập giá nhập khẩu tối thiểu với từng loại sản phẩm làm từ polysilicon. Cơ chế giá sàn này đánh trực diện vào chiến lược bán giá thấp của các nhà sản xuất nước ngoài, đặc biệt là những doanh nghiệp bị Mỹ cáo buộc chuyển sản xuất giữa các nước Đông Nam Á để né thuế trước đây. Theo Bộ trưởng Thương mại Mỹ, polysilicon là “sản phẩm nền tảng” cho ngành chip, vì vậy điều Washington muốn bảo vệ không chỉ là vài nhà máy, mà là toàn bộ nền công nghiệp bán dẫn và pin năng lượng Mặt Trời nội địa. Giá nhập khẩu tối thiểu kết hợp thuế quan biến Mỹ thành thị trường khó lòng cạnh tranh nếu doanh nghiệp không đặt chân sản xuất trên đất Mỹ. Về ngắn hạn, điều này tạo cú hích cho các cổ phiếu sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời trong nước, được nhà đầu tư coi là những người hưởng lợi trực tiếp từ hàng rào bảo hộ mới. Về dài hạn, đây là phép thử xem chính sách công nghiệp kiểu cứng rắn có đủ lực để kéo chuỗi cung ứng quay lại hay không.
Thuế pin mặt trời 15% và tác động dây chuyền lên chuỗi cung ứng năng lượng
Từ góc nhìn chuỗi cung ứng năng lượng, thuế 15% lên pin mặt trời và các linh kiện liên quan là đòn đánh thẳng vào chi phí dự án năng lượng tái tạo. Polysilicon cho năng lượng Mặt Trời tuy có độ tinh khiết thấp hơn loại dùng cho chip, nhưng lại được dùng rộng rãi hơn, là nguyên liệu đầu vào cho hầu hết tấm pin quang điện. Khi chi phí vật liệu tăng, các nhà phát triển dự án buộc phải điều chỉnh giá điện hoặc hoãn đầu tư. Giới phân tích đã cảnh báo chính sách mới có thể khiến giá tấm pin mặt trời tăng, thêm áp lực lên ngành năng lượng tái tạo vốn đã chịu cắt giảm trợ cấp liên bang, trong bối cảnh chính quyền Trump ưu tiên nhiên liệu hóa thạch hơn. Tác động này không dừng ở biên giới Mỹ: vì Mỹ vẫn là một thị trường và nhà cung cấp công nghệ lớn, biến động giá polysilicon và vật liệu chip bán dẫn có thể lan sang các quốc gia đang nhập khẩu công nghệ, khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu phải định giá lại rủi ro chính trị trong mỗi megawatt điện mặt trời mới.
Lợi ích bảo hộ vs. chi phí toàn cầu: chọn bên nào trong cuộc chơi thuế?
Không thể phủ nhận: thuế polysilicon Mỹ là món quà cho doanh nghiệp ủng hộ sản xuất trong nước. Các tổ chức vận động đã gọi đây là lần đầu tiên Mỹ bảo vệ toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời bằng một động thái duy nhất, đồng thời củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn nội địa. Sắc lệnh còn mở đường cho các chương trình ưu đãi, miễn giảm thuế cho doanh nghiệp cam kết đầu tư và đưa sản xuất về Mỹ, tạo thêm lực hút cho dòng vốn công nghiệp mới. Nhưng cái giá phải trả là sự méo mó của thị trường và nguy cơ tăng chi phí công nghệ sạch toàn cầu. Khoảng thời gian từ nay đến khi thuế có hiệu lực bị chính doanh nghiệp Mỹ lo ngại sẽ kích hoạt làn sóng nhập khẩu giá rẻ để tích trữ trước khi bị đánh thuế, buộc Chính phủ phải tăng giám sát thương mại. Về cuối cùng, thế giới phải đối mặt câu hỏi khó: chấp nhận Mỹ bảo hộ pin mặt trời 15% và vật liệu chip bán dẫn để đổi lấy một chuỗi cung ứng năng lượng đa cực hơn, hay tìm hướng giảm phụ thuộc vào cả polysilicon Mỹ lẫn polysilicon Trung Quốc? Không có câu trả lời dễ, nhưng rõ ràng thuế lần này buộc mọi bên phải tái tính toán chiến lược năng lượng và công nghệ của mình.
