Điện hạt nhân là lựa chọn dài hạn, không phải giải pháp tức thời
Điện hạt nhân là nguồn điện phát thải thấp có thể cung cấp công suất ổn định, hỗ trợ hệ thống điện khi nhu cầu tăng và tỷ trọng năng lượng tái tạo mở rộng. Vì vậy, việc chuẩn bị ở Việt Nam cần được nhìn như một chương trình dài hạn về công nghệ, an toàn và năng lực quốc gia, chứ không chỉ là quyết định xây nhà máy.
Ngày 16/3/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng ký quyết định phê duyệt chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn 2050. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2035 hoàn thành và đưa vào vận hành an toàn hai nhà máy Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, đồng thời hướng tới đóng góp cho an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đây là định hướng tham vọng; để đáng tin, tiến độ phải đi cùng năng lực giám sát và chuẩn bị hệ thống điện.
Với người sử dụng điện, lợi ích kỳ vọng không nằm ở một khẩu hiệu công nghệ mà ở nguồn cung ổn định hơn trong một hệ thống ngày càng đa dạng. Tuy nhiên, lợi ích ấy chỉ thành hiện thực nếu các dự án được chuẩn bị kỹ và vận hành an toàn.
EVN khảo sát SMR giữa áp lực tăng nhu cầu và giảm phát thải
Trong bối cảnh đó, EVN đang tìm hiểu lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), một hướng nghiên cứu đáng chú ý nhưng chưa thể xem là phương án thay thế đã được lựa chọn. Phó Tổng giám đốc EVN Nguyễn Tài Anh làm việc với đoàn công tác Cục Kiểm soát vũ khí và Không phổ biến vũ khí thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, do Kirsten Cutler dẫn đầu. Cuộc trao đổi tập trung vào kinh nghiệm quốc tế và khả năng hợp tác về công nghệ.
SMR được quan tâm vì khả năng triển khai linh hoạt theo quy mô công suất và mục đích sử dụng. Hai bên cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục trao đổi về an toàn, hiệu quả kinh tế và thực tiễn triển khai. Cách tiếp cận thận trọng này là cần thiết: tính linh hoạt trên giấy không tự chứng minh được tính phù hợp với lưới điện, quy định và điều kiện vận hành trong nước.
Hoa Kỳ giới thiệu khuôn khổ hợp tác kết nối năng lực công nghiệp, chuỗi cung ứng và nguồn lực của Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, cùng chương trình hỗ trợ các nước xây dựng năng lực cho việc sử dụng SMR có trách nhiệm. Với điện hạt nhân Việt Nam, khảo sát công nghệ chỉ có giá trị khi đi kèm đánh giá độc lập, quy chuẩn an toàn và kế hoạch nhân lực.
Hợp tác với Hàn Quốc cần tạo năng lực trong nước
Từ ngày 27 đến 29/10, đoàn Petrovietnam do Thành viên Hội đồng thành viên Phạm Tuấn Anh dẫn đầu dự Hội nghị và Triển lãm quốc tế về năng lượng và an toàn hạt nhân tại Hàn Quốc. Đoàn làm việc với Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc, cơ sở đào tạo chuyên ngành và các doanh nghiệp xây lắp, chế tạo thiết bị; đồng thời thăm cụm nhà máy Saeul và tổ hợp sản xuất thiết bị của Doosan Enerbility.
Chuyến đi nối tiếp hội thảo về nội địa hóa chuỗi cung ứng do Petrovietnam tổ chức hồi tháng 3. Mục tiêu không chỉ là tìm đối tác mà còn chuẩn bị đào tạo, nghiên cứu công nghệ, quản lý dự án, vận hành và xác định hạng mục doanh nghiệp Việt Nam có thể đảm nhận. Petrovietnam cũng đề xuất tiếp tục các nội dung hợp tác với Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc, trong đó có nâng tỷ lệ nội địa hóa.
Đây là hướng đi đúng nếu hợp tác hạt nhân chuyển giao được tri thức và tạo năng lực sản xuất trong nước, thay vì dừng ở việc mua sắm thiết bị. Chiến lược quốc gia đặt mục tiêu doanh nghiệp trong nước tham gia 30% tổng mức đầu tư các hạng mục xây dựng, lắp đặt thuộc phần phụ trợ; đây là mục tiêu cần được cụ thể hóa bằng tiêu chuẩn, kế hoạch đào tạo và phân định trách nhiệm.
An toàn phải được xây trước khi xây nhà máy
Các chuyên gia nhấn mạnh những điều kiện không thể thay bằng thỏa thuận với đối tác: chính sách nhất quán cho một chương trình quốc gia dài hạn; hệ thống luật và quy định hoàn chỉnh; cùng cơ quan pháp quy đủ độc lập, nhân lực và nguồn lực để cấp phép, thanh tra, giám sát. Đây không phải phần việc phụ trợ mà là nền móng để mọi lựa chọn công nghệ có thể được kiểm soát.
Nhân lực cũng cần được chuẩn bị theo nhiều tầng, từ đào tạo đại học, cao đẳng đến chương trình chuyên sâu, cấp chứng chỉ và duy trì tri thức hạt nhân. Song song là nghiên cứu ứng dụng nhằm giải quyết các vấn đề thực tế về công nghệ, an toàn, an ninh và chất thải phóng xạ, thay vì chỉ dừng ở tìm hiểu kinh nghiệm.
Chiến lược còn đặt mục tiêu triển khai ít nhất một dự án nhà máy điện hạt nhân sử dụng SMR. Nhưng dù chọn lò quy mô lớn hay mô-đun nhỏ, dự án vẫn cần lưới điện phù hợp, cơ sở hạ tầng, năng lực ứng phó và quy trình vận hành nghiêm ngặt. Trình tự hợp lý là hoàn thiện thể chế, xây dựng con người và năng lực giám sát trước khi cam kết công nghệ.
Các bước EVN và Petrovietnam đang tiến hành vì thế nên được xem là giai đoạn chuẩn bị, không phải bằng chứng rằng công nghệ hay đối tác đã được chốt. Thành công của điện hạt nhân Việt Nam sẽ phụ thuộc vào việc biến khảo sát và hợp tác thành năng lực trong nước, đồng thời đặt an toàn lên trước tiến độ. Chỉ khi đáp ứng được những điều kiện ấy, nhà máy điện hạt nhân mới có thể đóng góp bền vững cho hệ thống điện.
