Nuốt dị vật nguy hiểm: Tai nạn sinh hoạt có thể gây tử vong
Nuốt dị vật nguy hiểm là tình trạng người lớn hoặc trẻ em vô tình nuốt phải các vật lạ như vỉ thuốc còn vỏ, xương động vật, tăm, nam châm, pin cúc áo hay đồng xu, khiến dị vật mắc lại ở thực quản hoặc đường tiêu hóa, gây tắc nghẽn, loét, thủng ruột, viêm phúc mạc, sốc nhiễm khuẩn và có thể đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu và can thiệp y tế kịp thời.
Điểm đáng nói là đây không phải tai nạn hiếm gặp. Các bác sĩ cho biết họ thường xuyên tiếp nhận bệnh nhân nuốt dị vật sắc nhọn như vỉ thuốc còn vỏ, xương động vật, tăm xỉa răng… mắc trong thực quản hoặc trôi xuống đường tiêu hóa. Ở đầu kia, khoa ngoại nhi lại phải chạy đua với thời gian để cứu những đứa trẻ mới hơn 2 tuổi bị xoắn ruột, thủng ruột vì vài viên nam châm nhỏ trong đồ chơi. Nếu chúng ta coi thường những vật “bé xíu” này, cái giá phải trả có thể là một ca phẫu thuật lớn – hoặc tệ hơn là không kịp cứu.
Viên thuốc còn nguyên vỏ: Dị vật thực quản không hề vô hại
Một người đàn ông 60 tuổi đã trở thành minh chứng sống cho thấy ngay cả viên thuốc cũng có thể biến thành dị vật thực quản chết người khi nuốt cả vỉ chưa bóc. Sau khi cắt lẻ vỉ thuốc cho tiện uống, ông vô tình uống nhầm nguyên viên thuốc còn nguyên vỏ nhựa sắc cạnh, khiến dị vật mắc kẹt ở thực quản, gây nuốt vướng, đau tức vùng cổ ngực dữ dội, nghẹn rát dai dẳng và không thể ăn uống. Đây không chỉ là khó chịu; đó là tắc nghẽn thực quản thực sự.
May mắn, người bệnh được đưa đến bệnh viện có chuyên khoa nội soi và được can thiệp nội soi khẩn cấp bằng dụng cụ chuyên biệt có mũi chụp/túi bảo vệ, che toàn bộ cạnh sắc của vỉ thuốc, hạn chế tối đa rách, loét hay thủng niêm mạc thực quản khi kéo dị vật ra. Nhiều người vẫn tin mẹo nuốt thêm cơm, chuối để “đẩy” dị vật xuống, nhưng đó là thói quen nguy hiểm: dị vật có thể găm sâu hơn, trôi xuống dạ dày, ruột và gây thủng. Cách đúng duy nhất là đến cơ sở y tế có can thiệp nội soi để gắp dị vật an toàn.
Nam châm trong đồ chơi: Kẻ sát thủ giấu trong phòng trẻ nhỏ
Trường hợp bé 26 tháng tuổi phải cấp cứu vì xoắn ruột, thủng ruột, sốc nhiễm khuẩn sau khi nuốt 3 hạt nam châm nhỏ là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ cho mọi gia đình. Trẻ nhập viện trong tình trạng nôn nhiều, mệt mỏi, lờ đờ, đau bụng, sốt, quấy khóc, da nhợt nhạt, bụng chướng, dấu hiệu mất nước – tất cả đều là tín hiệu báo động đỏ mà không ít cha mẹ vẫn nghĩ là “rối loạn tiêu hóa”.
Khi phẫu thuật, bác sĩ phát hiện một đám xoắn ruột với các quai ruột non phía trên giãn lớn, tím và dày toàn bộ thành ruột; ba viên nam châm dính chặt nhau nằm ở trung tâm, gây thủng ruột non và tạo thoát vị nội dẫn đến xoắn ruột. E-kíp buộc phải gỡ dính, lấy dị vật, khâu phục hồi ruột, hút rửa sạch ổ bụng và đặt dẫn lưu. Sau đó, trẻ tiếp tục phải hồi sức tích cực, chống sốc, thở máy, dùng kháng sinh hơn nửa tháng mới hồi phục. Theo các bác sĩ, trẻ em nuốt phải dị vật là tai nạn rất nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ dưới 3 tuổi, và các vật nhỏ như nam châm, pin cúc áo, ốc vít, đồng xu có thể gây thủng ruột, xoắn ruột, nhiễm khuẩn nặng, đe dọa tính mạng.
Can thiệp nội soi, phẫu thuật: Vũ khí cứu sống – nhưng không phải là phép màu
Nếu có điểm chung giữa ca dị vật thực quản ở người lớn và ca xoắn ruột ở trẻ nhỏ, thì đó là: bệnh nhân chỉ sống nhờ được đưa đi cấp cứu đủ sớm để bác sĩ kịp can thiệp nội soi hoặc mổ cấp cứu. Ở ca vỉ thuốc, dụng cụ nội soi chuyên biệt đã giúp gắp dị vật sắc nhọn mà không làm rách, thủng thực quản, phòng biến chứng áp xe trung thất hay thủng mạch máu lớn. Ở ca bé 26 tháng, phẫu thuật cấp cứu khẩn cấp, hồi sức chống sốc và chăm sóc hồi sức tích cực đã đảo ngược tiên lượng nặng do viêm phúc mạc và sốc nhiễm khuẩn.
Tuy vậy, nội soi và phẫu thuật không phải chiếc “phao thần kỳ” cho mọi trường hợp nuốt dị vật nguy hiểm. Chỉ một vài giờ chậm trễ, dị vật có thể gây thủng ruột, lan nhiễm khuẩn khắp ổ bụng, dẫn tới suy đa tạng dù được mổ vẫn khó cứu. Về bản chất, can thiệp nội soi và phẫu thuật là giải pháp cuối cùng để cứu bệnh nhân; phần còn lại phụ thuộc vào việc gia đình có nhận ra sớm triệu chứng hay không, và liệu bệnh nhân có được đưa đến cơ sở có khả năng cấp cứu chuyên sâu kịp thời.
Cha mẹ và người chăm sóc cần làm gì để không hối hận?
Những ca cấp cứu trên đặt ra một thông điệp rõ ràng: phòng tránh tai nạn và nhận diện triệu chứng sớm vẫn quan trọng hơn bất kỳ ca mổ thành công nào. Cất đồ vật nhỏ, sắc nhọn, nam châm, pin cúc áo, ốc vít, đồng xu khỏi tầm với trẻ; kiểm tra định kỳ đồ chơi, đặc biệt những món có nam châm; không để trẻ dưới 3 tuổi chơi một mình với các chi tiết nhỏ. Với người lớn, nhất là người cao tuổi, đừng cắt lẻ vỉ thuốc thành từng viên nhỏ và luôn bóc thuốc khỏi vỉ rồi mới uống để tránh nuốt cả mảnh nhựa sắc.
Khi trẻ hay người lớn có dấu hiệu nôn nhiều, đau bụng, bụng chướng, sốt, da nhợt nhạt, quấy khóc, lờ đờ hoặc nghi ngờ đã nuốt dị vật, tuyệt đối không móc họng, không cố nuốt thêm thức ăn để “đẩy” dị vật. Việc tự xử trí ở nhà thường làm tình hình tệ hơn. Hãy đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất, ưu tiên bệnh viện có nội soi và khả năng phẫu thuật cấp cứu. Kết luận ở đây rất giản dị: vài phút lơ là có thể dẫn tới xoắn ruột, thủng ruột và sốc nhiễm khuẩn; nhưng vài phút quyết định đi viện sớm có thể là ranh giới giữa một bài học nhớ đời và một mất mát không thể bù đắp.
