Kim ngạch tăng nhanh, bài toán hợp tác cũng đổi khác
Thương mại Việt Trung là hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa hai nền kinh tế láng giềng, ngày càng gắn với phối hợp sản xuất, vận tải và cung ứng thay vì chỉ mua bán qua biên giới. Trong chín tháng đầu năm 2026, kim ngạch hai chiều đạt 253,1 tỷ USD, tăng 37,6% so với cùng kỳ. Con số này cho thấy sức bật lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu chuyển quy mô giao thương thành năng lực sản xuất và giá trị gia tăng trong nước. Ngày 29/10, Hội thảo Doanh nghiệp Việt Nam – Trung Quốc lần thứ II diễn ra tại khách sạn The Reverie Saigon, TP.HCM, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026. Với chủ đề kết nối sản xuất, logistics và chuỗi giá trị toàn cầu, hội thảo tập trung đúng vào mắt xích cần được củng cố tiếp theo. Đây là hướng đi đáng ưu tiên: thương mại tăng sẽ ít ý nghĩa nếu doanh nghiệp trong nước chỉ đứng ngoài những khâu tạo ra công nghệ, năng suất và lợi nhuận.
Từ giao dịch hàng hóa đến liên kết sản xuất
Chuỗi giá trị toàn cầu đang được tổ chức lại theo hướng khu vực hóa, số hóa và xanh hóa. Khi cạnh tranh phụ thuộc ngày càng nhiều vào sự kết nối giữa nhà máy, cảng biển, vận tải, tài chính và thị trường, hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Trung cần vượt khỏi quan hệ mua bán ngắn hạn. Lợi thế bổ trợ về cơ cấu công nghiệp và chuỗi cung ứng tạo cơ sở để hai bên phối hợp sâu hơn, nhưng lợi thế ấy không tự chuyển thành năng suất nếu thiếu dự án cụ thể. Trọng tâm đầu tiên được đề xuất là liên kết sản xuất, nâng năng lực nhà cung ứng, ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường. Các lĩnh vực được nêu gồm sản xuất tiên tiến, điện tử, công nghệ thông tin, năng lượng xanh và công nghiệp hỗ trợ. Mục tiêu nên là giúp doanh nghiệp Việt Nam tiến dần vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ làm khâu phụ trợ có biên độ phát triển hạn chế. Chuyển giao công nghệ, quản lý quy trình, kiểm soát chất lượng và đào tạo nhân lực cần gắn với hợp tác thực tế, có kết quả đo được.
Logistics Việt Trung phải giảm thời gian và chi phí
Mắt xích thứ hai là logistics Việt Trung. Hội thảo đề xuất tăng kết nối cảng biển, hạ tầng giao thông và dịch vụ logistics, trong đó có cụm cảng Cái Mép – Thị Vải; đồng thời nghiên cứu công nghệ vận hành thông minh và giải pháp logistics xanh. Đây không phải phần việc phụ trợ cho sản xuất: vận chuyển chậm, thiếu liên thông hay bảo quản không phù hợp đều có thể làm suy giảm sức cạnh tranh của hàng hóa. Vận tải đa phương thức, cửa khẩu thông minh và kho bảo quản chuỗi lạnh được kỳ vọng giúp tháo gỡ điểm nghẽn, giảm chi phí thương mại. Tác động có thể thấy trong đời sống thường ngày qua thời gian giao nhận, độ ổn định nguồn cung và khả năng bảo quản hàng hóa tốt hơn. Tuy nhiên, đầu tư hạ tầng cần đi cùng kết nối dữ liệu, quy trình thông quan và phối hợp giữa các đơn vị vận tải. Nếu thiếu đồng bộ, cảng hiện đại vẫn có thể bị nghẽn ở khâu tiếp cận hoặc xử lý hàng.
Bắt đầu bằng dự án thử nghiệm, mở rộng bằng kết quả
Định hướng thứ ba là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và trường đại học. Cách tiếp cận này có thể biến quan hệ thương mại thành hợp tác dài hạn, nhưng cần tránh dàn trải. Thay vì cam kết rộng mà khó triển khai, hai bên nên bắt đầu bằng các dự án thí điểm về quy trình sản xuất, chất lượng, logistics thông minh hoặc đào tạo nhân lực; đánh giá hiệu quả rồi mới mở rộng. Việc triển khai thử trước cũng được xem là cách để các bên phát huy thế mạnh và bổ sung lợi thế cho nhau. TP.HCM có thể đóng vai trò đầu mối kết nối doanh nghiệp, cảng biển, khu công nghiệp và thị trường. Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp hai nước kết nối nguồn lực và trao đổi nhu cầu hợp tác. Kết luận rất rõ: mức tăng thương mại là cơ hội, không phải đích đến. Thành công sẽ được quyết định bởi việc doanh nghiệp Việt Nam có tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu hay không, và liệu kết nối sản xuất – logistics có tạo ra lợi ích thực chất, bền vững hay không.
