Khi giáo viên toán xuất sắc bước ra khỏi khuôn mẫu nhà trường
Những giáo viên toán xuất sắc không chỉ là người đứng lớp giảng bài, mà là những cá nhân vừa đạt thành tích học thuật nổi bật, vừa duy trì đam mê giảng dạy, mentorship học sinh và dám rẽ sang những hướng đi sự nghiệp khác thường như nghiên cứu trí tuệ nhân tạo hay làm truyền hình, nhưng vẫn giữ sợi dây bền chặt với toán học và sự nghiệp giáo dục toán. Điều khiến câu chuyện của họ đáng nói không phải là bảng thành tích dài, mà là lựa chọn sống cùng toán theo những cách ít ai nghĩ tới: người vươn ra cộng đồng khoa học quốc tế, người xuất hiện trên sóng truyền hình nhưng vẫn lặng lẽ đứng lớp luyện thi. Hai trường hợp của GS Lê Hồng Vân và BTV Nguyễn Hữu Việt Khuê cho thấy sự nổi tiếng có thể đi đôi với trách nhiệm giáo dục, chứ không phải thay thế nó.
GS Lê Hồng Vân: Từ Olympic Toán Việt Nam đến nền tảng toán học cho AI
Sinh năm 1961, là con gái thứ hai của ông Lê Văn Giạng, nguyên Thứ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Lê Hồng Vân sớm được nhận diện như một tài năng hiếm có của Olympic Toán Việt Nam. Năm 1977, khi mới 16 tuổi, bà được chọn vào đội tuyển Việt Nam dự Olympic Toán quốc tế (IMO). Trớ trêu là đoàn Việt Nam không thể tham dự vì điều kiện kinh phí hạn chế – một vết gợn cho thấy thành tích cá nhân đôi khi lệ thuộc hoàn cảnh. Tuy vậy, bà không để sự lỡ hẹn đó định nghĩa sự nghiệp. Con đường du học tới Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva đưa bà trở thành nữ tiến sĩ khoa học trẻ nhất Việt Nam ở tuổi 28, rồi nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Toán học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Czech ở Praha. Thành tích quốc tế và những công trình về hình học thông tin, tô pô, lý thuyết biểu diễn đã đặt bà vào nhóm giáo viên toán xuất sắc ở nghĩa rộng: vừa là nhà toán học hàng đầu, vừa kiên trì tham gia giảng dạy trong môi trường nghiên cứu.
Sự nghiệp giáo dục toán trong thời đại AI: Bền bỉ đến những trang sách cuối cùng
Điều đáng nể ở GS Lê Hồng Vân không chỉ là những danh hiệu, mà là cách bà hiểu sự nghiệp giáo dục toán như một hành trình dài hơi. Bên cạnh các công trình hình học vi phân, bà đồng tác giả cuốn Information Geometry xuất bản năm 2017, hệ thống hóa nền tảng toán học của hình học thông tin – lĩnh vực gắn chặt với thống kê, khoa học dữ liệu và học máy. Đến năm học 2025-2026, ở tuổi ngoài 60, bà vẫn trực tiếp phụ trách học phần “Mathematical Foundations of Machine Learning” tại Viện Toán học Czech, làm mentorship học sinh và nghiên cứu sinh trong bối cảnh AI bùng nổ. Theo hồ sơ chuyên môn, những tháng cuối đời, bà còn viết một cuốn sách hơn 600 trang về nền tảng toán học của trí tuệ nhân tạo và để lại hàng trăm trang bản thảo nghiên cứu dở dang. Câu chuyện ấy nhắc rằng sự nghiệp giáo dục toán không kết thúc ở một chức danh, mà ở chỗ người thầy vẫn day dứt với những câu hỏi chưa được giải đáp.
Nguyễn Hữu Việt Khuê: Từ thủ khoa toàn quốc đến gương mặt quen thuộc trên sóng thể thao
Ở một quỹ đạo khác, Nguyễn Hữu Việt Khuê sinh năm 1983 tại Hà Nội, là con trai của GS.TSKH, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Hữu Việt Hưng – một nhà toán học gắn bó nhiều năm với giảng dạy và nghiên cứu. Anh từng là học sinh chuyên Toán Trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam, giành giải Ba kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn Toán năm 2002 trong một đề thi khó đến mức không có thí sinh nào đạt giải Nhất. Tốt nghiệp hệ Cử nhân Khoa học Tài năng, anh trở thành thủ khoa Đại học Khoa học Tự nhiên và thủ khoa đại học toàn quốc với điểm trung bình 9,45 năm 2006. Theo hồ sơ, đó đáng lẽ là điểm xuất phát cho một sự nghiệp nghiên cứu toán truyền thống. Nhưng một lần thử sức bình luận World Cup năm 2006 đã đưa anh vào "khúc cua định mệnh": rẽ sang truyền hình, trở thành biên tập viên, bình luận viên thể thao và gương mặt quen thuộc của các chương trình như 360 Độ Thể Thao, Thể Thao 24/7, Nhịp Đập 360 Độ Thể Thao.
Giữ sợi dây với toán: Mentorship học sinh từ phòng thu đến lớp học
Điều khiến Việt Khuê trở thành hình mẫu thú vị cho thế hệ trẻ không phải chỉ là việc anh nổi tiếng trên truyền hình, mà là cách anh giữ mối duyên với toán học trong đời sống thường nhật. Ngoài công việc tại VTV, nhiều năm qua, anh vẫn duy trì việc dạy và luyện thi Toán cho học sinh, trực tiếp làm mentorship học sinh trước các kỳ thi quan trọng. Trên trang Facebook cá nhân, anh thường xuyên đăng tải nội dung giải toán, kinh nghiệm ôn thi, tuyển sinh, nhấn mạnh vai trò nắm chắc kiến thức cơ bản, luyện đề có bấm giờ như thi thật, và phân bổ thời gian hợp lý. Những chia sẻ chân thực của một thủ khoa đại học toàn quốc từng bước ra khỏi quỹ đạo nghiên cứu giúp nhiều học sinh nhìn toán học bớt khô khan, thấy nó có mặt trong cả bình luận bóng đá và lựa chọn nghề nghiệp đa dạng. Cả Việt Khuê lẫn GS Lê Hồng Vân cho thấy: thành công cá nhân càng lớn thì trách nhiệm giáo dục càng không nên bị bỏ lại phía sau – đó mới là ý nghĩa sâu xa của một giáo viên toán xuất sắc trong thời đại mới.
