Giáo dục mở phải mở được cánh cửa tri thức
Giáo dục mở là cách tổ chức việc học để người học ở nhiều hoàn cảnh có thể tiếp cận, sử dụng và chia sẻ tri thức chất lượng, thay vì chỉ đưa tài liệu lên mạng. Đây là hướng đi cần thiết khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách dạy, học và nghiên cứu. Ngày 23/10, hội nghị khoa học quốc tế OpenAP 2026 diễn ra tại Hà Nội, quy tụ khoảng 450 đại biểu và 30 diễn giả quốc tế để bàn về một tương lai giáo dục đại học công bằng, bao trùm trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Hội nghị đặt đúng trọng tâm: số hóa học liệu chưa đủ nếu người học thiếu thiết bị, kỹ năng hoặc năng lực đánh giá thông tin. Giá trị của giáo dục mở phải được đo bằng khả năng biến tài nguyên sẵn có thành cơ hội học tập thực chất.
Công nghệ số và AI giúp người học tiếp cận nguồn học liệu quốc tế, đồng thời tạo điều kiện để trường đại học chia sẻ tài nguyên và kết nối nghiên cứu xuyên biên giới. Nhưng lợi ích ấy không tự đến với tất cả mọi người. Chênh lệch điều kiện kinh tế, hạ tầng công nghệ, ngôn ngữ và kỹ năng số vẫn có thể khiến khoảng cách tri thức rộng thêm. Vì thế, khóa học trực tuyến có ý nghĩa nhất khi đi cùng hỗ trợ thiết thực: học liệu dễ dùng, hướng dẫn phù hợp và cách học linh hoạt. Mở quyền truy cập là bước đầu; giúp người học hiểu, chọn lọc và vận dụng kiến thức mới là thước đo quan trọng hơn.
Từ bài học AI đến kỹ năng dùng được trong công việc
Một khóa ngắn hạn miễn phí về Prompt Engineering do Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông thuộc Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức cho thấy nội dung AI có thể được thiết kế cho người dùng phổ thông, không chỉ dành cho chuyên gia kỹ thuật. Theo Phó hiệu trưởng Đinh Việt Sang, chương trình giúp học viên tương tác hiệu quả với mô hình AI và ứng dụng công cụ vào công việc thường ngày. Nội dung gồm cách đặt câu hỏi để nhận câu trả lời hữu ích, tạo bài trình chiếu, hỗ trợ chấm bài, tìm kiếm tài liệu thông minh và tạo, chỉnh sửa hình ảnh hoặc video. Đây là cách tiếp cận đáng khuyến khích: dạy kỹ năng số bằng nhiệm vụ cụ thể, để người học có thể thử ngay thay vì dừng ở khái niệm.
Các kỹ năng ấy có thể giảm thời gian dành cho việc lặp lại, tăng năng suất và dành thêm khoảng trống cho sáng tạo, theo chia sẻ của ông Sang. Tuy nhiên, biết dùng công cụ không đồng nghĩa với biết dùng đúng. Người học cũng cần tư duy phản biện để kiểm tra kết quả AI, bảo vệ dữ liệu và nhận ra khi nào nên tự xử lý công việc. Vì vậy, chương trình cập nhật kỹ năng số nên kết hợp thao tác thực hành với cách đánh giá đầu ra. Khi AI đi vào công việc hằng ngày, những khóa học ngắn, dễ tiếp cận và gắn với nhu cầu thực tế có thể giúp cộng đồng bắt kịp thay đổi mà không đòi hỏi nền tảng kỹ thuật chuyên sâu.
Học tập suốt đời cần hệ sinh thái, không chỉ khóa học
Đại học Mở Hà Nội đã phát triển hàng trăm khóa học trực tuyến đại chúng mở trong năm năm qua, cung cấp bài giảng miễn phí cho cộng đồng, thu hút hàng triệu lượt truy cập và khoảng 20.000 tài khoản đăng ký. Quy mô đó cho thấy nền tảng trực tuyến có thể đưa tri thức vượt ra ngoài khuôn viên trường, hỗ trợ người đi làm và những nhóm khó theo học tập trung. Từ năm 2022, trường còn phối hợp xây dựng, nâng cấp hệ thống đánh giá học tập công dân; hệ thống có hơn 10 triệu tài khoản người dân đăng ký. Đây là nền tảng đáng kể cho học tập suốt đời, nhưng số lượt truy cập hay tài khoản không nên là thước đo duy nhất. Chất lượng nội dung, mức độ hoàn thành khóa học và khả năng áp dụng kiến thức mới cũng cần được quan tâm.
Để giáo dục mở thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức, học liệu phải đến được với học sinh vùng xa và vùng dân tộc thiểu số, đồng thời giảm rào cản về chi phí và hỗ trợ người học hình thành kỹ năng cần thiết. Trách nhiệm này không thể đặt riêng lên nhà trường: cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, doanh nghiệp và đối tác quốc tế cần phối hợp. Đại học Mở Hà Nội cho biết sẽ tiếp tục chuyển đổi số, nâng chất lượng chương trình và mở rộng hợp tác với các trường, tổ chức giáo dục quốc tế. Kết luận cần rõ ràng: khóa học trực tuyến mở thêm cánh cửa, nhưng chỉ khi người học có thiết bị, kết nối, kỹ năng và hỗ trợ phù hợp, cánh cửa ấy mới thực sự dẫn tới cơ hội bình đẳng.
