Công bằng học tập là đích đến, không phải lời hứa trên giấy
Thông tư 85 là quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, nhằm phân định nội dung nền tảng cần bảo đảm cho mọi học sinh với nội dung mở rộng theo đăng ký tự nguyện. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành văn bản ngày 30-9-2026; thông tư có hiệu lực từ ngày 15-11-2026.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Ngọc nhấn mạnh ý nghĩa lớn nhất của quy định là tạo cơ hội bình đẳng: học sinh ở vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo cần được tiếp cận nội dung nền tảng tương đương học sinh đô thị, không bị giới hạn bởi địa lý. Đây là mục tiêu đúng và cần thiết, nhất là với giáo dục vùng xa, nơi cơ hội học tập thường phụ thuộc nhiều vào điều kiện của từng trường. Theo thông tư, hoạt động tăng cường tập trung vào kiến thức thiết yếu, phải mở cho tất cả học sinh và không được thu phí; hoạt động theo nhu cầu có thể thu phí theo quy định, đồng thời học sinh dân tộc thiểu số và hoàn cảnh khó khăn có thể được miễn, giảm. Nhưng quyền tiếp cận ghi trong văn bản chưa tự biến thành cơ hội ngang nhau.
Hội thảo cho thấy vướng mắc nằm ngay ở khâu tổ chức
Sáng 21-10, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức hội thảo bàn về những vấn đề khi thực hiện Thông tư 85, với sự tham dự của đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các phường, xã, đặc khu và trường phổ thông. Các ý kiến tại hội thảo cho thấy khó khăn không chỉ là diễn giải quy định, mà trải từ kinh phí, nhân sự đến cơ sở vật chất.
Hiệu trưởng Trường tiểu học Thái Mỹ, bà Trần Thị Kim Cương, nêu tình trạng mỗi trường và phụ huynh có thể hiểu quy định khác nhau. Trường tiểu học không được xếp quá 7 tiết mỗi ngày, trong khi số tiết chính khóa của các khối lớp không giống nhau; vì thế nảy sinh câu hỏi học sinh có thể về sớm hay chi phí tổ chức hoạt động sẽ được bảo đảm ra sao. Vấn đề không thể giải quyết bằng một lịch học áp dụng cứng nhắc: nếu thiếu hướng dẫn và nguồn lực, trường có thể phải chọn giữa tuân thủ hình thức với việc tổ chức hoạt động có chất lượng.
Thiếu người, thiếu phòng và ngân sách không đồng đều
Áp lực nhân sự là một điểm nghẽn rõ rệt. Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, bà Đỗ Ngọc Chi, cho biết giáo viên tiểu học hiện phải dạy 23 tiết mỗi tuần; bà đặt vấn đề liệu phần việc vượt định mức có được tính thêm giờ khi giáo viên tham gia các hoạt động tăng cường hay không. Cùng lúc, sau sắp xếp trường lớp, nhiều cơ sở có nhiều điểm trường, khiến việc bố trí thời khóa biểu và điều phối giáo viên giữa các địa điểm trở nên khó khăn. Những chương trình tiếng Anh tích hợp và tin học theo chuẩn quốc tế đang được tổ chức ổn định cũng cần được tính đến khi xếp lịch.
Cơ sở vật chất có thể khiến nội dung bắt buộc khó thành hoạt động thực chất: có trường không có hồ bơi hoặc giáo viên bơi để dạy phòng chống đuối nước. Trường khác chưa đủ điều kiện dạy hai buổi mỗi ngày nên khó mở thêm hoạt động. Thêm vào đó, phân bổ ngân sách giữa các phường, xã chưa đồng đều; có nơi bố trí kinh phí trả giờ dạy thêm, nơi khác để trường tự cân đối. Khi nguồn lực lệch nhau, yêu cầu chung có nguy cơ tạo ra trải nghiệm học tập khác nhau.
Muốn bình đẳng thật, phải bảo đảm điều kiện thực hiện
Khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế không nằm ở việc thiếu một tuyên bố về công bằng, mà ở chỗ mỗi trường có khả năng biến tuyên bố ấy thành giờ học đến đâu. Nếu trường thiếu giáo viên, phòng học, thiết bị và kinh phí, hoạt động tăng cường miễn phí có thể chỉ tồn tại trên kế hoạch; học sinh ở nơi đủ điều kiện sẽ nhận nội dung đa dạng hơn bạn bè ở vùng khó khăn. Vì vậy, không thể coi miễn thu phí là đã bảo đảm bình đẳng. Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc cho rằng cần ưu tiên ngân sách cho các chương trình tăng cường, đồng thời bảo đảm nguồn lực nhân sự để quy định đi vào thực tế.
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ để xây dựng hướng dẫn triển khai cho các trường. Đây là bước cần thiết, nhưng hướng dẫn phải làm rõ cách xếp lịch, trách nhiệm chi trả giờ dạy, nguồn kinh phí và cách xử lý khác biệt giữa các điểm trường. Theo kế hoạch được nêu tại hội thảo, trong tuần Bộ tiếp tục ban hành các thông tư về tuyển sinh lớp 10 và điều lệ trường phổ thông; tháng 11-2026 sẽ tổ chức lấy ý kiến về thông tư điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thông tư 85 chỉ có thể mở rộng cơ hội khi triển khai đi cùng hỗ trợ thực chất. Bình đẳng trong giáo dục phải được đo bằng điều học sinh ở mọi địa bàn thực sự được học, không chỉ bằng quy định các em được học.
