Hai dự án đường mới: chiến lược giao thông hay phép thử an sinh?
Nâng cấp đường TP.HCM thông qua hai dự án lớn tại Thuận An và quận 4 là quá trình đầu tư hạ tầng giao thông nhằm mở rộng mặt cắt đường, đồng bộ vỉa hè, cây xanh, hệ thống thoát nước, đồng thời tái cấu trúc không gian đô thị và chấp nhận bài toán giải tỏa mặt bằng Sài Gòn với hàng trăm hộ dân bị di dời.
Cốt lõi của câu chuyện không chỉ là thêm vài làn xe hay vài cây cầu, mà là cách thành phố dùng hàng nghìn tỷ đồng ngân sách để tái thiết lại trật tự di chuyển và không gian sống. Ở một bên, hơn 331 tỷ đồng được rót cho tuyến Hưng Định 15 dài 1.494m, biến một tuyến đường đất đỏ thành đường nhựa rộng 12m với vỉa hè 4m mỗi bên, tổng bề rộng nền đường 20m. Ở bên kia, dự án hơn 5.600 tỷ đồng mở rộng đường Tôn Thất Thuyết lên 6 làn xe, kèm công viên cây xanh dọc kênh Tẻ. Hai dự án này cho thấy TP.HCM đang bước vào giai đoạn nâng cấp đường TP.HCM theo kiểu “đại phẫu”: chấp nhận đau để mong một kết cấu đô thị thông thoáng và hiện đại hơn.
Thuận An: từ đường đất đỏ thành trục kết nối mới
Dự án Hưng Định 15 được UBND phường Thuận An khởi công ngày 16.9, với tổng vốn đầu tư hơn 331 tỷ đồng cho đoạn dài 1.494m. Tuyến đường vốn là đường đất đỏ sẽ được nâng cấp thành mặt đường nhựa nóng, rộng 12m, hai bên có vỉa hè 4m, đi kèm hệ thống thoát nước, cây xanh, chiếu sáng và an toàn giao thông đồng bộ. Điểm đầu tuyến giao với quốc lộ 13, điểm cuối nối với đường Nhà Thờ Bung, tạo một mạch kết nối mới trong khu vực. Theo UBND phường Thuận An, dự án nhằm hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông và tăng cường liên kết nội vùng, qua đó cải thiện điều kiện đi lại, giao thương của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương.
Vấn đề là: một tuyến đường gần 1,5km có đủ sức làm thay đổi cục diện không? Câu trả lời nằm ở cấu trúc mạng lưới. Khi một đoạn hẹp, lầy lội biến thành trục 20m với vỉa hè thông thoáng, nó không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận hành cho doanh nghiệp, mà còn tái định giá đất dọc tuyến. Đây là bài học quen thuộc: hạ tầng đi trước, bất động sản đi sau. Nếu không kiểm soát tốt quy hoạch hai bên đường, khu vực quanh Hưng Định 15 rất dễ rơi vào vòng xoáy phân lô – nhà phố tự phát, phá vỡ ý nghĩa dài hạn của đầu tư hạ tầng giao thông.
Quận 4 và “mặt tiền” Tôn Thất Thuyết: cái giá của 6 làn xe
Trái với quy mô khiêm tốn của Hưng Định 15, dự án cải tạo – mở rộng đường Tôn Thất Thuyết và công viên cây xanh dọc kênh Tẻ là một cuộc tái định hình đô thị với tổng diện tích khoảng 170.333m2. Tuyến đường hiện hữu rộng khoảng 7m, chỉ có 2 làn xe, sẽ được mở rộng lên 28m với 6 làn, kéo dài hơn 3,4km từ đường số 1 đến đường Trương Đình Hợi. Thành phố còn xây mới đường quy hoạch số 1 dài khoảng 185m, rộng 28m, cùng cầu mới qua rạch Nguyễn Kiệu và cải tạo cầu Nguyễn Kiệu trên đường Bến Vân Đồn. Tổng mức đầu tư dự án là 5.621 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư hơn 4.100 tỷ đồng, chiếm gần 74% tổng vốn.
Đổi lại, gần 600 hộ dân sẽ bị ảnh hưởng, bao gồm 461 hộ phải giải tỏa trắng và 137 hộ bị ảnh hưởng một phần. Đây là con số nhắc lại bài toán kinh điển: nâng cấp đường TP.HCM đồng nghĩa với giải tỏa mặt bằng Sài Gòn trên diện rộng. Tôn Thất Thuyết từng là “mặt tiền quận 4” với lưu lượng phương tiện lớn nhưng mặt cắt hẹp, hạ tầng thoát nước kém, thường xuyên ùn tắc giờ cao điểm. Việc mở rộng lên 6 làn, kết nối với Bến Vân Đồn, đường Nguyễn Tất Thành và dự án cầu – đường Nguyễn Khoái qua hai nhánh cầu N3, N4, nếu thực hiện đúng tiến độ 2026–2029, sẽ biến trục này thành xương sống giao thông mới của cả khu vực Vĩnh Hội – Khánh Hội – Xóm Chiếu. Câu hỏi còn lại là: những hộ dân bị di dời sẽ “được nâng cấp” cuộc sống như thế nào sau khi nhường chỗ cho 6 làn xe?
Kênh Tẻ thành công viên và cú hích bất động sản đô thị lõi
Điểm khác biệt của dự án mở rộng đường quận 4 nằm ở kênh Tẻ công viên. Bên cạnh việc tăng năng lực lưu thông, thành phố sẽ xây dựng hệ thống kè bảo vệ bờ dài khoảng 3,3km, dọc kênh Tẻ và rạch Nguyễn Kiệu, đồng thời biến dải đất ven kênh thành công viên cây xanh, không gian công cộng mới cho cộng đồng. Theo quyết định phê duyệt, hạ tầng kỹ thuật như thoát nước, cây xanh, chiếu sáng, hào kỹ thuật đều được đầu tư đồng bộ, tạo sự thống nhất giữa giao thông và hạ tầng đô thị.
Về bản chất, đây là bước đi mang tính “chỉnh trang đô thị lõi”: giải tỏa nhà ở trên và ven kênh, cải thiện cảnh quan, môi trường, mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng. Điều này gần như chắc chắn sẽ kéo giá trị bất động sản ven kênh lên một mặt bằng mới. Những lô đất vốn là khu dân cư cũ kỹ có thể trở thành quỹ đất vàng cho các dự án thương mại, chung cư cao tầng. Thành phố giàu nhất cả nước, với GRDP hợp nhất chiếm khoảng 1/4 GDP quốc gia, rõ ràng đang đặt cược vào việc dùng hạ tầng để nâng cấp chất lượng đô thị. Câu hỏi là thành phố sẽ đặt ranh giới thế nào giữa quyền tiếp cận không gian công cộng của người dân và áp lực thương mại hóa mặt tiền kênh Tẻ.
Nâng cấp giao thông phải đi cùng nâng cấp chính sách cho người bị di dời
Cả hai dự án – Hưng Định 15 và Tôn Thất Thuyết – cho thấy TP.HCM chấp nhận bước vào chu kỳ đầu tư hạ tầng giao thông mới, nơi chi phí giải tỏa mặt bằng Sài Gòn chiếm tỷ trọng lớn và mâu thuẫn giữa tăng trưởng đô thị với quyền lợi người dân ngày càng hiện rõ. Hưng Định 15 mang tính “kích hoạt” vùng, với mục tiêu cải thiện kết nối và chất lượng đô thị khu vực, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Tôn Thất Thuyết là cuộc đại cải tổ kéo dài nhiều năm, từng bị điều chỉnh quy mô và tổng mức đầu tư nhiều lần trước khi chính thức được duyệt triển khai giai đoạn 2026–2029.
Ý nghĩa lâu dài của hai dự án phụ thuộc vào ba yếu tố. Thứ nhất, chất lượng thi công và vận hành: đường rộng 20–28m chỉ có giá trị nếu không biến thành điểm ngập mới hay bãi đỗ xe tự phát. Thứ hai, quy hoạch hai bên tuyến: nếu cho phép phát triển manh mún, thành phố sẽ tự phá hỏng nỗ lực đồng bộ hạ tầng. Thứ ba, chính sách bồi thường – tái định cư: khi hơn 4.100 tỷ đồng được dành cho bồi thường, tái định cư, chiếm gần 74% tổng vốn một dự án, thành phố phải chứng minh được rằng đó không chỉ là chi phí, mà là đầu tư vào một cấu trúc xã hội công bằng hơn. Nâng cấp đường TP.HCM chỉ thực sự thành công khi người nhường chỗ cho đường mới không bị “tụt hạng” trên chính mảnh đất họ đã sống hàng chục năm.
