Một cuộc gặp với di sản qua ống kính
Triển lãm ảnh di sản là không gian trưng bày dùng hình ảnh để đưa công chúng đến gần hơn với những giá trị lịch sử, văn hóa và thiên nhiên được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tại Hà Nội, triển lãm “Các Di sản thế giới của Việt Nam” giới thiệu 100 tác phẩm về 30 di sản được UNESCO ghi danh, tạo nên một lát cắt rộng về bản sắc đất nước. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng ảnh, mà ở cách nhiếp ảnh biến di sản từ tên gọi quen thuộc thành những câu chuyện có thể nhìn thấy và cảm nhận. Từ công trình cổ đến cảnh quan tự nhiên, mỗi khung hình mở ra một lối tiếp cận trực quan, giúp người xem hiểu vì sao di sản cần được bảo tồn chứ không chỉ được ngợi ca.
Triển lãm diễn ra từ ngày 26/10 đến 3/11 tại Nhà Triển lãm 29 Hàng Bài, Hà Nội. Với công chúng yêu nghệ thuật của Thủ đô, đây là dịp để khám phá di sản thế giới Việt Nam qua góc nhìn của các nghệ sĩ nhiếp ảnh, thay vì chỉ gặp chúng qua danh sách địa danh hay trang tư liệu.
Từ cố đô, phố cổ đến di sản phi vật thể
Một triển lãm về 30 di sản chỉ có sức nặng khi cho thấy sự đa dạng của những gì được gọi là di sản. Các tác phẩm đưa người xem đến Quần thể di tích Cố đô Huế, Đô thị cổ Hội An, Khu di tích Chăm Mỹ Sơn, Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và Quần thể danh thắng Tràng An. Nhưng câu chuyện không dừng ở kiến trúc hay phong cảnh: trưng bày còn giới thiệu di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và những giá trị truyền khẩu. Cách sắp đặt nội dung rộng như vậy là lựa chọn đúng, bởi di sản không chỉ tồn tại trong đá, gỗ hay địa hình; nó còn sống trong phong tục, nghệ thuật, ký ức và tri thức được truyền lại.
Qua nhiếp ảnh di sản, cảnh quan, công trình và sinh hoạt văn hóa cùng hiện diện trong một mạch kể. Mỗi bức ảnh có thể ghi lại một khoảnh khắc, nhưng giá trị của nó nằm ở khả năng gợi ra mối liên hệ giữa con người với thiên nhiên, giữa đời sống hôm nay với lịch sử phía sau.
Nhiếp ảnh không chỉ lưu giữ hình ảnh
Ảnh có lợi thế mà những lời giới thiệu dài đôi khi không làm được: đặt người xem trước một hình ảnh cụ thể, rồi để họ tự hỏi câu chuyện nào đã tạo nên nó. Trong triển lãm, các tác phẩm không chỉ ghi lại địa danh, kiến trúc hay sinh hoạt văn hóa mà còn gợi về lịch sử, phong tục và sức sáng tạo của cộng đồng. Đó là điểm khiến triển lãm ảnh di sản có ý nghĩa vượt ra ngoài việc ngắm cảnh. Nhiếp ảnh giúp công chúng tiếp cận di sản gần gũi hơn, đồng thời lưu giữ ký ức và khơi gợi sự trân trọng đối với những giá trị quý báu. Khi hình ảnh chạm được cảm xúc, ý thức bảo tồn có cơ hội bắt đầu từ sự quan tâm của mỗi người.
Các tác phẩm cũng nhắc rằng di sản không tách khỏi đời sống đương đại. Một công trình chỉ được gìn giữ bền vững khi cộng đồng hiểu ý nghĩa của nó; một tập quán chỉ tiếp nối khi thế hệ sau còn thấy mình trong câu chuyện ấy. Vì vậy, triển lãm hướng tới cả người trẻ, nhóm công chúng cần được trao cơ hội tiếp xúc với di sản bằng những cách sinh động và dễ tiếp nhận.
Hướng tới những ngày văn hóa tháng 11
Do Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm chủ trì, sự kiện được tổ chức hướng tới Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhấn mạnh vai trò của nhiếp ảnh trong bảo tồn, phát huy và quảng bá di sản. Mốc thời gian này giúp triển lãm trở thành lời nhắc đúng lúc: tôn vinh văn hóa không nên chỉ dừng ở nghi lễ, mà cần đi cùng việc mở rộng cơ hội tiếp cận và khuyến khích cộng đồng gìn giữ di sản.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập, những hình thức kể chuyện bằng hình ảnh có thể nối công tác bảo tồn với giáo dục, sáng tạo nghệ thuật và quảng bá tới bạn bè quốc tế. Triển lãm vì thế không chỉ dành cho người xem ảnh; nó còn gợi ra trách nhiệm chung trong việc trao truyền những giá trị đã làm nên bản sắc. Sau khi rời Nhà Triển lãm Hàng Bài, điều đáng mong đợi là mỗi người mang theo không chỉ một ấn tượng thị giác, mà cả ý thức rằng di sản cần được nhìn thấy, hiểu và gìn giữ trong đời sống hôm nay.
