Từ độ phủ sóng đến giá trị cho nền kinh tế
Mạng 5G là hạ tầng di động tốc độ cao, độ trễ thấp, có thể kết nối nhiều thiết bị để hỗ trợ dịch vụ số và hoạt động sản xuất; giá trị của nó được đo bằng kết quả mang lại cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế, chứ không chỉ bằng vùng phủ sóng. Ngày 29/10/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị ASEAN 5G lần thứ 7 tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, nhằm chia sẻ kinh nghiệm triển khai, thúc đẩy ứng dụng và bàn về công nghệ di động thế hệ tiếp theo. Thông điệp tại hội nghị cho thấy khu vực đã bước qua câu hỏi “đã phủ sóng đến đâu” để đối diện bài toán khó hơn: kết nối có làm tăng năng suất, cải thiện dịch vụ và tạo ra mô hình kinh doanh mới hay không. Đây là phép thử thực chất cho khoản đầu tư vào hạ tầng số.
Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh định hướng “Khai thác hiệu quả 5G hôm nay, chủ động định hình 6G ngày mai”. Cách đặt vấn đề này đúng lúc: sau giai đoạn mở rộng mạng lưới, phủ sóng và chất lượng kết nối vẫn cần thiết nhưng chưa đủ để chứng minh thành công. Hiệu quả phải hiện ra trong hoạt động kinh tế - xã hội, từ dây chuyền vận hành tốt hơn đến dịch vụ thuận tiện hơn. Nếu 5G chỉ được xem là một chỉ số hạ tầng, ASEAN có nguy cơ chạy đua mở rộng mà chưa thu được lợi ích tương xứng.
Ứng dụng 5G phải giải quyết bài toán cụ thể
Hướng đi thuyết phục nhất là đưa 5G vào những nơi mà kết nối có thể thay đổi cách công việc được thực hiện. Trong công nghiệp, ứng dụng 5G sản xuất có thể kết hợp thị giác máy và trí tuệ nhân tạo để kiểm tra chất lượng, kết nối xe tự hành và theo dõi thiết bị bằng cảm biến. Logistics, giao thông, nông nghiệp và y tế cũng được nêu là những lĩnh vực có thể hưởng lợi thông qua tăng năng suất, cải thiện dịch vụ và hình thành mô hình kinh doanh mới. Các mô hình mạng riêng đang được áp dụng tại nhà máy thông minh, cảng biển và chuỗi nông nghiệp an toàn, đưa công nghệ ra khỏi phạm vi thử nghiệm đơn thuần.
Việt Nam đã bước vào giai đoạn phủ sóng diện rộng: hơn 90% dân số tiếp cận 5G tính đến cuối năm 2025. Nhưng con số ấy không thể thay thế câu hỏi ai được hưởng lợi và lợi ích đó có bền vững hay không. Mở rộng kết nối tới hộ gia đình khó khăn, vùng sâu, vùng xa và hải đảo cần đi cùng việc giúp doanh nghiệp chuyển mạng thành giải pháp hữu ích. Nhà mạng vì thế không nên dừng ở vai trò cung cấp đường truyền; họ cần phối hợp với doanh nghiệp công nghệ và các ngành kinh tế để thử nghiệm, xây dựng ứng dụng sát nhu cầu. Một dự án thành công nên được đánh giá bằng vấn đề nó giải quyết, không phải chỉ bằng số trạm phát sóng.
Chính sách linh hoạt và niềm tin số là điều kiện đi kèm
Bức tranh mạng 5G ASEAN không đồng đều về mức độ trưởng thành hạ tầng và nhu cầu ứng dụng, nên áp đặt một mô hình triển khai chung sẽ khó tạo kết quả phù hợp cho từng thị trường. Đại diện GSMA Jeanette Whyte đề xuất minh bạch kế hoạch phân bổ phổ tần, thiết kế cấp phép khuyến khích đầu tư, đơn giản hóa thủ tục dựng trạm và thúc đẩy chia sẻ hạ tầng. Những điều chỉnh này có ý nghĩa thực tế: doanh nghiệp cần quy định có thể dự đoán để đầu tư, còn cơ quan quản lý cần bảo đảm hạ tầng đến được nơi có nhu cầu. Mỗi quốc gia nên chọn lĩnh vực ưu tiên theo điều kiện và thị trường của mình, thay vì chạy theo một khuôn mẫu khu vực.
Tốc độ kết nối cũng phải đi cùng an toàn. Theo tài liệu hội nghị, 96% người dùng tại sáu thị trường ASEAN lo ngại lừa đảo trực tuyến. Nếu dịch vụ số khiến người dùng cảm thấy rủi ro, lợi ích của 5G sẽ khó lan rộng dù mạng nhanh đến đâu. Chính phủ, nhà mạng và hệ thống ngân hàng cần phối hợp xây dựng công cụ xác minh, bảo vệ người tiêu dùng và củng cố niềm tin số. Đây không phải việc bên lề: an toàn là một phần của chất lượng dịch vụ và là điều kiện để người dân, doanh nghiệp sử dụng các ứng dụng mới.
Chuẩn bị 6G bằng năng lực, không chỉ bằng tầm nhìn
Chuẩn bị lộ trình 6G không có nghĩa là bỏ qua nhiệm vụ còn dang dở của 5G. Các nước cần song song đầu tư nghiên cứu công nghệ lõi, phát triển nhân lực, thử nghiệm, quy hoạch phổ tần và tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế. Nếu thiếu những bước này, khu vực có thể trở thành bên tiếp nhận công nghệ thay vì có tiếng nói trong cách công nghệ được thiết kế và triển khai. ASEAN nên gắn nghiên cứu với nhu cầu ứng dụng hiện tại, để kinh nghiệm từ sản xuất, giao thông và dịch vụ số góp phần định hướng các ưu tiên thế hệ tiếp theo.
Hợp tác khu vực có thể giúp biến kế hoạch thành năng lực cụ thể. Nhật Bản mong muốn phối hợp với ASEAN xây dựng chương trình hợp tác số năm 2027, tập trung vào AI, chính sách số, an ninh mạng, hạ tầng và chuyển đổi số; kế hoạch còn đề cập đào tạo nhân lực, giải pháp AI phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa từng nước và dự án thí điểm 5G. Đây là cơ hội để chia sẻ kinh nghiệm và thử nghiệm chung, nhưng kết quả cần được nhìn qua khả năng tạo ra dịch vụ an toàn, hữu ích và có thể mở rộng. ASEAN nên xem 6G là quá trình chuẩn bị bắt đầu từ hôm nay, đồng thời buộc 5G hiện tại chứng minh giá trị bằng những cải thiện cụ thể.
