Từ nghị quyết đến lựa chọn chiến lược: coi văn hóa là nguồn lực nội sinh
Công nghiệp văn hóa Quảng Ninh là chiến lược biến di sản, lễ hội, đời sống cộng đồng và giáo dục văn hóa thành chuỗi sản phẩm, dịch vụ văn hóa – du lịch gắn với tăng trưởng kinh tế, nhằm tạo nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm cho quá trình phát triển bền vững của tỉnh và vùng Đông Bắc. Nút thắt của Quảng Ninh không nằm ở thiếu tiềm năng, mà ở việc dám coi văn hóa là “ngành công nghiệp” với mục tiêu kinh tế rõ ràng. Khi Ủy viên Bộ Chính trị Trịnh Văn Quyết yêu cầu tỉnh “đầu tư mạnh hơn cho công nghiệp văn hóa, xây dựng các giá trị văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh”, ông đang đặt ra một bài kiểm tra về tư duy phát triển: hoặc văn hóa tiếp tục là phần nền yên tĩnh, hoặc trở thành động lực tăng trưởng ngang hàng với hạ tầng, công nghiệp và dịch vụ. Quan điểm này là lựa chọn chiến lược mà Quảng Ninh không thể trì hoãn nếu muốn giữ vai trò địa bàn mẫu về phát triển văn hóa bền vững.
Cụ thể hóa Nghị quyết 80-NQ/TW: hành động từ cấp tỉnh đến trường học, di tích
Điểm đáng chú ý là Quảng Ninh không dừng ở khẩu hiệu. Ngay sau khi Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành, tỉnh đã “khẩn trương cụ thể hóa bằng các chương trình, kế hoạch sát thực tiễn”. Ở cấp tỉnh, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chương trình hành động số 12-CTr/TU, tiếp đó UBND tỉnh ban hành Kế hoạch 103/KH-UBND với mục tiêu, nhiệm vụ, trách nhiệm và tiến độ rõ ràng. Điều này cho thấy tư duy coi văn hóa là việc “có đầu – có cuối”, có deadline và chỉ tiêu như mọi lĩnh vực kinh tế. Việc kế thừa các nghị quyết trước đó về phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người giúp 6 giá trị đặc trưng cùng 8 phẩm chất con người Quảng Ninh lan tỏa từ gia đình, khu dân cư tới nhà trường. Khi văn hóa bước vào giáo án, vào hành vi ứng xử ở thôn, phố, nó không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành chuẩn mực tạo nên nguồn lực nội sinh ngay trong đời sống hàng ngày.
Vân Đồn: minh chứng cho mô hình di tích và du lịch văn hóa tạo sinh kế
Nếu cần một “phòng thí nghiệm” cho phát triển văn hóa bền vững, Vân Đồn là lựa chọn rõ ràng. Đặc khu này sở hữu 48 di tích lịch sử – văn hóa – danh thắng, nhưng điều quan trọng hơn là cách biến chúng thành sinh kế. Chương trình hành động 16-CTr/ĐU và Kế hoạch 1522/KH-UBND với 14 chỉ tiêu cốt lõi không chỉ nhằm bảo tồn di tích, mà gắn giá trị văn hóa với du lịch trải nghiệm. Lễ hội Đại Phan của đồng bào Sán Dìu thu hút khoảng 22.000 lượt khách, Làng văn hóa dân tộc Sán Dìu đón gần 24.000 lượt khách trong 6 tháng, và Lễ hội Cầu ngư quy tụ hơn 5.000 người tham gia. Đây là những con số cho thấy di tích và du lịch văn hóa đang tạo dòng khách ổn định, kéo theo dịch vụ ăn ở, vận chuyển, sản phẩm bản địa. Khi đơn vị tổ chức khẳng định “không làm du lịch kiểu trưng bày, mà hướng tới trải nghiệm thực”, họ đang định hình một chuẩn mới: công nghiệp văn hóa phải gắn với kinh tế thực, không chỉ với bảo tồn hình thức.
Đời sống văn hóa cơ sở: nền móng cho công nghiệp văn hóa Quảng Ninh
Một công nghiệp văn hóa mạnh không thể xây trên nền móng xã hội rời rạc. Quảng Ninh dường như hiểu điều đó khi tập trung xây dựng đời sống văn hóa từ gia đình và khu dân cư. Năm 2025, toàn tỉnh đạt 97% khu dân cư “Thôn, khu phố văn hóa” và 95% hộ “Gia đình văn hóa”. Đây không chỉ là tỷ lệ đẹp để báo cáo, mà là chỉ dấu về mức độ đồng thuận khi đưa văn hóa vào thành nếp sống. Tỉnh cũng tích hợp giáo dục di sản, lịch sử và văn hóa địa phương trong trường học, tổ chức tham quan di tích, danh thắng như công cụ giáo dục trực quan. Khi thế hệ trẻ được nuôi dưỡng bằng ký ức, câu chuyện và niềm tự hào địa phương, họ trở thành lực lượng sáng tạo nội dung, sản phẩm văn hóa mới – từ nghệ thuật, du lịch đến các dịch vụ trải nghiệm. Nói cách khác, Quảng Ninh đang xây dựng chuỗi cung ứng cho công nghiệp văn hóa Quảng Ninh ngay từ trong lớp học và từng gia đình, thay vì trông vào lao động nhập khẩu hay sản phẩm “mua ngoài”.
Thách thức tổ chức thực hiện và hướng đi để văn hóa thành động lực kinh tế bền vững
Dù đã có nền tảng tốt, Quảng Ninh vẫn đối mặt với một điểm nghẽn lớn: khâu tổ chức thực hiện nghị quyết. Chính Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh tỉnh phải “tập trung giải quyết điểm nghẽn lớn nhất là khâu tổ chức thực hiện”. Điều này cho thấy rủi ro quen thuộc: chiến lược đúng nhưng triển khai nửa vời, thiếu quyết tâm, không dám làm, không dám ký. Để công nghiệp văn hóa trở thành động lực kinh tế bền vững, Quảng Ninh cần coi văn hóa là trục chính của chiến lược phát triển đô thị trực thuộc Trung ương, gắn với hạ tầng giao thông, cảng biển, đường sắt tốc độ cao. Đẩy mạnh truyền thông để vừa thu hút khách, vừa thu hút nguồn lực trong nhân dân và doanh nghiệp, mở rộng liên kết vùng, khai thác hành lang, vành đai kinh tế sẽ giúp sản phẩm văn hóa của tỉnh có thị trường rộng hơn. Khi văn hóa thấm sâu vào đời sống và khát vọng sáng tạo của mỗi người dân, nó có thể trở thành nguồn lực nội sinh vững chắc đưa Quảng Ninh phát triển nhanh, bền vững và giàu bản sắc – đúng với mục tiêu trở thành hình mẫu toàn diện về kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng – an ninh.
