Điểm tựa để con đường đến trường bớt chông chênh
Trường nội trú là mô hình giáo dục kết hợp nơi học với nơi ở, giúp học sinh vùng xa có điều kiện học tập, sinh hoạt và rèn luyện ổn định dưới sự chăm sóc của nhà trường. Với nhiều học sinh vùng cao, quãng đường đến lớp xa và hoàn cảnh gia đình khó khăn có thể khiến việc theo đuổi con chữ trở thành nỗ lực chung của cả nhà. Bởi vậy, giá trị của trường nội trú không dừng ở phòng học: đó còn là một điểm tựa để các em có thời gian học tập đều đặn và người lớn kịp thời hỗ trợ khi cần.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Chợ Đồn, Nguyễn Hoàng Thương từng vượt hơn 30 km từ nhà đến trường; gia đình em thuộc diện cận nghèo. Từ khi được ở nội trú, Thương có bữa ăn, giấc ngủ bảo đảm hơn, được thầy cô hướng dẫn sát sao và có thời gian ôn bài cùng bạn bè. Kết quả không chỉ là sự thuận tiện trước mắt: em tiến bộ liên tục và ba năm liền đạt danh hiệu Học sinh giỏi. Câu chuyện ấy cho thấy chăm lo đời sống và tổ chức việc học tốt không phải phần phụ của giáo dục, mà là điều kiện giúp học sinh dân tộc thiểu số có thể theo đuổi mục tiêu lâu dài.
Năm học 2026-2027, Trường PTDT nội trú Chợ Đồn có 8 lớp với 277 học sinh. Quy mô ấy nhấn mạnh trách nhiệm cụ thể của nhà trường: duy trì nề nếp ăn ở, phụ đạo, hướng dẫn học tập, đồng thời tạo môi trường an toàn và thân thiện. Sau giờ học, các hoạt động như đan lát, thêu thùa, vẽ tranh, văn nghệ và thể thao giúp học sinh phát huy năng khiếu, rèn sự tự tin, tinh thần đoàn kết và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Chỗ ở tốt giúp học sinh mới xa nhà hòa nhập
Bước vào năm học 2026-2027, những ngày đầu sống xa gia đình là thử thách với học sinh lớp 10 ở Trường PTDTNT tỉnh Lâm Đồng, khu vực phía Đông. Mang Ngọc Nhi, học sinh dân tộc Chơ Ro ở xã Suối Kiết, dần thấy căn phòng ký túc xá xa lạ trở nên thân thuộc sau gần hai tháng. Nguyễn Thị Thúy Nhiên, học sinh dân tộc Raglai ở xã Phan Sơn, cũng kể rằng sau những ngày đầu bỡ ngỡ, em đã hòa nhập với các bạn cùng phòng. Đây là kết quả đáng kể của một môi trường học tập không chỉ có lớp học mà còn có điều kiện sống chung đủ sạch sẽ, ổn định để các em an tâm làm quen.
Phụ huynh của Nhi bớt lo khi tận mắt thấy cơ sở vật chất khang trang, sạch sẽ. Sự an tâm ấy có cơ sở: trường có 27 lớp với 952 học sinh thuộc gần 14 dân tộc thiểu số, cùng 4 khu ký túc xá gồm 150 phòng, sức chứa khoảng 1.000 học sinh. Những con số này không tự động bảo đảm mọi em hòa nhập, nhưng cho thấy quy mô hạ tầng được xây dựng để đáp ứng nhu cầu ăn ở của đông đảo học sinh. Nhà trường còn duy trì việc theo sát, nhất là với học sinh lớp 10, khi các em cần thích nghi với nhịp sống mới.
Cuộc sống tập thể cũng dạy những kỹ năng mà lớp học khó có thể truyền đạt riêng lẻ: tự sắp xếp đồ dùng, giữ gìn không gian chung, chia sẻ công việc và chăm sóc bản thân. Khi ở cùng bạn bè đến từ nhiều địa phương, dân tộc, học sinh học cách làm việc nhóm và xây dựng quan hệ mới. Vì thế, điều kiện ăn ở được cải thiện không chỉ là tiện nghi; đó là nền tảng để học sinh dân tộc thiểu số tự tin hơn, bớt cảm giác lạc lõng và tham gia đầy đủ vào đời sống học đường.
Sự chăm lo phải đi cùng cơ hội trưởng thành
Một mái trường có phòng học và ký túc xá tốt mới giải quyết được một phần bài toán. Học sinh xa nhà còn cần người lớn đồng hành để việc học không bị đứt quãng, đồng thời cần cơ hội rèn kỹ năng và giữ kết nối với văn hóa của mình. Ở Chợ Đồn, sự hướng dẫn sát sao của thầy cô giúp Thương vượt qua những kiến thức khó; ở Lâm Đồng, giáo viên chủ nhiệm và các bộ phận nhà trường tiếp tục hỗ trợ học sinh mới nhập học thích nghi với sinh hoạt nội trú. Sự chăm lo có ý nghĩa nhất khi biến điều kiện vật chất thành cảm giác được nâng đỡ và khả năng tự lập.
Các chủ trương, chính sách đầu tư cho giáo dục đang góp phần cải thiện cơ hội tiếp cận trường lớp của con em đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là ở vùng xa. Theo nội dung nguồn, Nghị định 66/2025/NĐ-CP quy định chính sách dành cho trẻ em, học sinh, học viên ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo cùng các cơ sở giáo dục có đối tượng thụ hưởng. Nguồn cũng nêu các hỗ trợ như miễn học phí, bảo hiểm y tế, đồng phục, dụng cụ học tập, điện nước sinh hoạt và học bổng bằng 80% mức lương cơ sở. Đây là phần hỗ trợ thiết thực để giảm những rào cản có thể khiến việc học bị gián đoạn.
Điều cần được duy trì sau những khoản đầu tư là sự quan tâm thường xuyên đến từng học sinh: bữa ăn đủ chất, chỗ ở phù hợp, giờ học có hướng dẫn và hoạt động giúp các em hòa nhập mà không phải từ bỏ bản sắc. Với học sinh vùng cao, trường nội trú có thể trở thành mái nhà thứ hai; với gia đình, đó là nơi gửi gắm hy vọng con em có thêm lựa chọn trong tương lai. Khi nhà trường chăm lo cả việc học lẫn đời sống, học sinh có nền tảng vững hơn để thực hiện mục tiêu của mình, như Thương mong muốn học tốt để giúp đỡ gia đình và theo đuổi ước mơ.
