Abu Dhabi mở lại cánh cửa, chưa bảo đảm hòa bình
Hòa đàm ba bên là tiến trình thương lượng có Mỹ làm trung gian, với Ukraine và Nga cùng tìm cách thống nhất các điều kiện chấm dứt chiến sự và bảo đảm an ninh sau đó. Việc dự kiến nối lại đàm phán tại Abu Dhabi trong nửa đầu tháng 11 tạo cơ hội khôi phục ngoại giao, nhưng chưa phải dấu hiệu cho thấy các bên đã gần đạt thỏa thuận. Sau cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff ngày 21/10, Tổng thống Vladimir Putin đồng ý tiến hành đàm phán với Ukraine và Mỹ vào tháng tới, tập trung vào cơ chế an ninh hậu chiến. Điện Kremlin cho biết các cuộc trao đổi dự kiến diễn ra theo hình thức ba bên tại Abu Dhabi. Kyiv ủng hộ đối thoại, hướng tới các đề xuất ngừng bắn, chấm dứt tấn công hạ tầng năng lượng và sáng kiến nhân đạo. Đây là những bước đi thiết thực, song khác biệt về lãnh thổ và an ninh vẫn là phép thử quyết định.
Donbass là điểm nghẽn không thể né tránh
Triển vọng của đàm phán Ukraine Nga phụ thuộc trước hết vào việc hai bên có thể xử lý tranh chấp lãnh thổ hay không. Washington được cho là thúc giục Kyiv không tiếp tục khăng khăng bảo vệ những khu vực Nga đang kiểm soát, trong đó có phần lớn Donbass; phía Mỹ cũng được cho là đã nêu khả năng mang lại lợi ích kinh tế nếu Ukraine chấp nhận thỏa thuận. Nhưng với Kyiv, nhượng bộ Donbass không phải điều khoản kỹ thuật có thể gạt sang một bên: Tổng thống Volodymyr Zelensky nhiều lần bác bỏ nhượng lãnh thổ, trong khi Moscow muốn mọi thỏa thuận phản ánh thực tế Nga đã sáp nhập các vùng lãnh thổ Ukraine. Nga còn đặt mục tiêu kiểm soát toàn bộ Donbass, yêu cầu Ukraine không gia nhập NATO và ưu tiên một thỏa thuận toàn diện hơn là ngừng bắn tạm thời. Vì vậy, ép Kyiv nhượng bộ có thể giúp mở lối cho đàm phán, nhưng cũng có nguy cơ khiến thỏa thuận thiếu tính chính danh và khó bền vững.
Sức ép của Washington làm Kyiv vào thế khó
Mỹ có sức nặng đủ để thúc đẩy các bên ngồi lại, nhưng vai trò trung gian sẽ bị đặt dấu hỏi nếu Washington ưu tiên kết thúc chiến sự nhanh hơn một thỏa thuận mà Ukraine xem là công bằng. Chuyên gia Thomas Graham thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ nhận định rằng xu hướng của Tổng thống Donald Trump nghiêng về Nga có thể khiến Zelensky thiếu sự hậu thuẫn của Washington khi bàn điều khoản chấm dứt chiến sự. Sự bất cân xứng ấy khiến Kyiv phải cân nhắc giữa nguy cơ mất thêm lãnh thổ trên bàn đàm phán và nguy cơ làm phật lòng đồng minh chủ chốt. Ukraine đề xuất đóng băng tiền tuyến hiện tại làm nền tảng cho các thỏa thuận tiếp theo, đồng thời yêu cầu phương Tây bảo đảm an ninh để ngăn chiến sự tái diễn. Những bảo đảm đó không phải phần phụ: nếu không có cơ chế đủ sức ngăn xung đột trở lại, một lệnh ngừng bắn có thể chỉ trì hoãn cuộc khủng hoảng thay vì giải quyết nó.
EU muốn mở rộng bàn đàm phán
Nỗ lực đưa Liên minh châu Âu tham gia sâu hơn có thể thay đổi khuôn khổ từ ba bên sang đa phương. Brussels muốn có đại diện chung của Ủy ban châu Âu và Hội đồng châu Âu, đồng thời không loại trừ khả năng tiếp xúc trực tiếp với phía Nga. Sự tham gia này có lý do rõ ràng: châu Âu lo ngại lập trường Washington thay đổi theo hướng có lợi cho Moscow và muốn bảo đảm tiếng nói của mình trong một thỏa thuận ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh khu vực. Nhưng thêm ghế quanh bàn không tự động thu hẹp khoảng cách giữa Kyiv và Moscow; nó còn có thể khiến việc phối hợp lập trường phức tạp hơn. Tiến trình hòa bình đã đình trệ từ tháng 2 khi trọng tâm ngoại giao của Washington chuyển sang Trung Đông. Vì thế, Abu Dhabi là cơ hội khởi động lại, không phải đích đến. Cơ hội hòa bình chỉ đáng tin nếu thỏa thuận không áp đặt nhượng bộ lãnh thổ lên Ukraine mà thiếu bảo đảm an ninh và sự ủng hộ rộng rãi của châu Âu.
